Παρέμβαση-Συνομιλία Πρέσβυ Αλέξανδρου Μαλλιά για τις Ελληνο-Αμερικανικές Σχέσεις

Πατήστε επάνω στην εικόνα για να συνδεθείτε μέσω ΖΟΟΜ

Ο σύνδεσμος εισόδου στην πλατφόρμα ΖΟΟΜ (JoinZoomMeeting ) είναι:  

https://zoom.us/j/2463957163?pwd=SmY2Vk5XblRwSVRuRjZvajI3eHRTQT09

 

Έπειτα πατήστε το κουμπί «OpenZoomMeetings»

Εναλλακτικά μπορείτε να μπείτε και με χρήση της ιστοσελίδας www.zoom.us και προσδιορίζοντας ότι θέλετε να παρακολουθήσετε

το Meeting ID: 246 395 7163  και με Passcode: 12345

Μέσω ΖΟΟΜ υπάρχει περιορισμός στην παρακολούθηση μόνο 100 ατόμων. 

Οι υπεράριθμοι μπορούν να χρησιμοποιούν το You Tube Live Streaming σύνδεσμο:

 

https://youtu.be/nxS_KrQKqIs


Όσοι παρακολουθήσουν την ομιλία δικαιούνται πιστοποιητικό παρακολούθησης από τη Γραμματεία ΕΛΙΣΜΕ

Παρακαλούμε πολύ να εισέρχεστε στο ΖΟΟΜ με χρήση του αληθινού σας ονόματος και όχι ψευδωνύμου.

Μελέτες

Ο Ζομινί, ο Κλαούζεβιτς και η επιστήμη του πολέμου

on Δευτέρα, 06 Ιουλίου 2020. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις, Μελέτες

Του Ιστορικού Μανωλη Πεπονα

Ο Ζομινί, ο Κλαούζεβιτς και η επιστήμη του πολέμου

 Γράφει ο Μανώλης Πέπονας, Ιστορικός

 Από την αρχαιότητα έως σήμερα, οι διάφορες προσεγγίσεις περί των οργανωμένων ένοπλων αντιμαχιών αποτελούν κύρια πεδία μελέτης των ειδημόνων, μα και το διανοητικό υπόβαθρο για την άσκηση της κρατικής πολιτικής. Ως σημείο σταθμός σε αυτή την πνευματική πορεία θα μπορούσε να οριστεί ο 19ος αιώνας, κατά τον οποίο έλαβαν χώρα σημαίνουσες επιστημονικές ανακαλύψεις και πολιτικές μεταβολές που επηρέασαν τη στρατιωτική οργάνωση, επιτρέποντας στον Ναπολέοντα να κυριαρχήσει σε ένα μεγάλο τμήμα της Ευρώπης. Με τη σειρά τους, οι ναπολεόντειοι πόλεμοι συνέβαλλαν καθοριστικά στη συγγραφή δύο διαχρονικών έργων, του Περί Πολέμου του Πρώσου στρατηγού Καρλ φον Κλαούζεβιτς και του Η Τέχνη του Πολέμου του Ελβετού συναδέλφου του, Αντουάν Ανρί Ζομινί. Σε αμφότερα τα συγγράμματα, εξετάζεται το ενδεχόμενο ο πόλεμος να αποτελεί μια ακόμη επιστήμη όμοια με αυτή των μαθηματικών, καθώς επίσης η ίδια η φύση του εν λόγω φαινομένου. Οι απαντήσεις του Ζομινί και του Κλαούζεβιτς στο συγκεκριμένο ζήτημα συγκροτούν για ακόμη μια φορά ένα εν πολλοίς αντιθετικό δίπολο, το οποίο επηρεάζει τους ειδικούς έως τις μέρες μας. 

 

Ζομινί και Κλαούζεβιτς: βίοι παράλληλοι

Τα πρώτα δεκαπέντε έτη του 19ου αιώνα στιγματίστηκαν από τη δράση του Ναπολέοντα Βοναπάρτη, του Κορσικανού αξιωματικού που κυβέρνησε τη Γαλλία ως αυτοκράτορας. O Ναπολέων νίκησε τους συχνά υπέρτερους αντιπάλους του κεφαλαιοποιώντας τις ριζικές αλλαγές τις οποίες επέφερε η επανάσταση του 1789. Καταρχάς, η αναδυόμενη ιδεολογία του λαϊκού πολέμου επέτρεψε τη συγκέντρωση τεραστίων στρατιωτικών μαζών υπό το σύνθημα της γενικής πανστρατιάς. Επιπρόσθετα, η εξέλιξη του Όπλου του πυροβολικού επέτρεψε στον Ναπολέοντα να οργανώσει ευέλικτα σώματα με επαρκή ισχύ πυρός, ανατρέποντας κάθε πρότερο δεδομένο στα πεδία των μαχών. Τέλος, όντας εντός ενός έντονα ιδεολογικά φορτισμένου κλίματος, ο Γαλλικός Στρατός διεξήγαγε ένα πρώιμο είδος ολοκληρωτικού πολέμου, όπου η οικονομία ετίθετο προς εξυπηρέτηση του πολεμικού σκοπού. Έτσι, από την εκστρατεία στην Αίγυπτο έως το Βατερλώ, ο Γάλλος αυτοκράτορας κυριάρχησε, διαχέοντας τα μηνύματα της Γαλλικής Επανάστασης σε ολόκληρη τη Γηραιά Ήπειρο.[1]

Η πορεία του Ναπολέοντα ήταν καταλυτική για τη νοητική ωρίμανση του Κλαούζεβιτς. Ο τελευταίος υπήρξε μάρτυρας μιας σειράς μαχών που μετέβαλλαν όχι μόνο τα σύνορα, μα και την πολιτική κατάσταση της Ευρώπης. Με τη μάχη της Ιένας (1806) για παράδειγμα, ο Γαλλικός Στρατός διέλυσε την πρωσική αριστοκρατική αντίληψη σχετικά με τα στρατιωτικά ζητήματα, ενώ η ήττα του Ναπολέοντα στη Ρωσία (1812) σήμανε την αρχή του τέλους του «γαλλικού αετού». Εν τέλει, το 1815 στο βελγικό χωριό Βατερλώ ένας ετερογενής συνασπισμός έθεσε τέλος στα σχέδια του αυτοκράτορα. Τόσο στις παραπάνω συγκρούσεις, όσο και στην εξέλιξη των πολεμικών τακτικών, η προσωπικότητα του Ναπολέοντα κυριάρχησε, με τους αντιπάλους του να ακολουθούν τα βήματά του. Ο Κλαούζεβιτς ήταν ένας από τους πολλούς θεωρητικούς που μαθήτευσαν απέναντι ή δίπλα στον Κορσικανό ηγέτη, αναπτύσσοντας τις ιδέες τους στα πλαίσια μιας εποχής ανακατατάξεων.[2]

Ο Πρώσος θεωρητικός γεννήθηκε κοντά στο Μαγδεμβούργο το 1780. Ως γιος ενός χαμηλόβαθμου αξιωματικού, κατετάγη στις Ένοπλες Δυνάμεις της πατρίδας του σε νεαρή ηλικία, βιώνοντας από νωρίς τις ακραίες συνθήκες τις οποίες δημιουργεί ένας πόλεμος. Για πρώτη φορά βρέθηκε σε πεδίο μάχης ηλικία 13 ετών κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων που ακολούθησαν τη Γαλλική Επανάσταση. Ακολούθως, στα τέλη της δεκαετίας του 1790, στα διαλείμματα των συρράξεων, μελέτησε εντατικά διάφορα ζητήματα επιστημονικής ή τεχνικής υφής, αποκτώντας έντονο ενδιαφέρον για τη φιλοσοφία. Με αυτά τα εφόδια έγινε δεκτός στην περίφημη Ακαδημία Πολέμου (Kriegsakademie) του Βερολίνου, όπου σύντομα τέθηκε υπό την προστασία του στρατηγού Γκέραρντ φον Σάρνχορστ. Γρήγορα, ο Κλαούζεβιτς διακρίθηκε για την επιμέλειά του, με αποτέλεσμα να οριστεί εκπαιδευτής του νεαρού πρίγκιπα Αυγούστου. Την ίδια περίοδο συνέγραψε αρκετά πονήματα για τις τακτικές και τη φύση του πολέμου, τα οποία εμφορούνται από νεωτερικές ιδέες.[3]

Το 1806 ο Πρώσος αξιωματικός συμμετείχε στην καταστροφική για το κράτος του μάχη της Ιένας, συνελήφθη δε και κρατήθηκε στη Γαλλία για ένα μικρό χρονικό διάστημα. Μετά την απελευθέρωσή του, εντάχθηκε σε επιτροπή με αντικείμενο τον εκσυγχρονισμό του Πρωσικού Στρατού υπό τον Σάρνχορστ. Εντός αυτής, ο Κλαούζεβιτς υποστήριξε ένθερμα την ενεργητική αντίσταση στον Ναπολέοντα, ερχόμενος σε διαφωνία με τον Πρώσο βασιλιά. Η υποχωρητικότητα του τελευταίου οδήγησε τον Κλαούζεβιτς να εγκαταλείψει τη χώρα του και να καταφύγει στη Ρωσία. Ευρισκόμενος δίπλα στον τσάρο, ο εν λόγω αξιωματικός πολέμησε στη μάχη του Μποροντίνο, παρακολούθησε την υποχώρηση των Γάλλων από τη Μόσχα και συμμετείχε στις διπλωματικές ενέργειες που οδήγησαν στη δημιουργία του ευρωπαϊκού συνασπισμού κατά του Ναπολέοντα. Με τον Σάρνχορστ να σκοτώνεται το 1813, επέστρεψε στην πατρίδα του και έλαβε μέρος στην εκστρατεία του 1815 ως επιτελικός αξιωματικός. Κατέχοντας αυτή την ιδιότητα αγκίστρωσε τις δυνάμεις του στρατηγού Γκρουσύ στο Βαβρ, στερώντας πολύτιμες ενισχύσεις από τους Γάλλους που πολεμούσαν στο Βατερλώ.[4]

Μετά την πτώση του Ναπολέοντα, ο Κλαούζεβιτς προήχθη σε υποστράτηγο και ορίστηκε διευθυντής της Ακαδημίας Πολέμου του Βερολίνου. Μεταξύ των ετών 1815 και 1830 ασχολήθηκε με τη συγγραφή του γνωστότερου έργου του, Vom Kriege (Περί Πολέμου), το οποίο όμως δεν κατάφερε να ολοκληρώσει. Πέθανε το 1831 σε ηλικία 51 ετών, προσβεβλημένος από χολέρα. Την έκδοση του Περί Πολέμου περάτωσε η πολυπράγμων σύζυγός του, Μαρί, το 1832.[5]

Από την άλλη πλευρά, ο Ζομινί ήταν γόνος εύπορης ελβετικής οικογένειας και ως εκ τούτου προοριζόταν για επιχειρηματική σταδιοδρομία. Ωστόσο, παρότι πραγματοποίησε σπουδές σε εμπορική σχολή, το ενδιαφέρον του για τα στρατιωτικά ζητήματα δεν άργησε να εκδηλωθεί. Έτσι, έπειτα από μια περίοδο παραμονής στο Παρίσι όπου λάμβαναν χώρα κοσμογονικές αλλαγές, ο 19χρονος Αντουάν-Ανρί έγινε αξιωματικός της νεοπαγούς Ελβετικής Δημοκρατίας το 1798. Στον στρατό της ιδιαίτερης πατρίδας του, ο Ζομινί απέκτησε εμπειρία σε επιτελικά ζητήματα και διακρίθηκε για τις ιδέες του. Με αυτά τα εφόδια, το 1801 μετέβη εκ νέου στη γαλλική πρωτεύουσα, όπου συνέγραψε το πρώτο του έργο, Traité des grandes operations militaires. Η δημοφιλία του τελευταίου υπήρξε τέτοια, ώστε ο Γάλλος στρατηγός Μισέλ Νεΰ πήρε υπό την προστασία του τον νεαρό συγγραφέα, φέρνοντάς τον σε επαφή με τον Ναπολέοντα.[6]

Το 1805 ο Ζομινί κατετάγη στις Ένοπλες Δυνάμεις του αυτοκράτορα ως συνταγματάρχης. Ακολουθώντας τον πάτρωνά του, Νεΰ, πολέμησε σε κρίσιμες μάχες όπως αυτές του Ουλμ (1805), της Ιένας (1806) και του Άιλαου (1807). Η σχέση του με τον Γάλλο στρατηγό χαρακτηρίστηκε από αρκετές διακυμάνσεις, έγινε δε αντικείμενο κριτικής από τους συναδέλφους του. Έτσι, μολονότι οι συμβουλές του Ζομινί προς τον ανώτερό του απεδείχθησαν χρήσιμες, το κλίμα εναντίον του επιδεινωνόταν συνεχώς.[7]

Υπό αυτές τις συνθήκες, ο Ελβετός αξιωματικός κατέφυγε στη Ρωσία το 1807, προσφέροντας τις υπηρεσίες του στον στρατό του τσάρου. Ο τελευταίος τον προσκάλεσε στο επιτελείο του με τον βαθμό του αντιστρατήγου και από αυτή τη θέση παρακολούθησε την πτώση του Ναπολέοντα. Παρά ταύτα, ο Ζομινί αρνήθηκε να συμμετάσχει στην τελική εισβολή στη Γαλλία, ενώ το 1815 προσπάθησε μάταια να σώσει τη ζωή του πάτρωνά του, στρατηγού Νεΰ. Κατά τα επόμενα έτη, ο Ελβετός θεωρητικός συνέχισε τη δράση του ως αξιωματικός του Ρωσικού Στρατού: προήχθη στον βαθμό του στρατηγού (1823), ορίστηκε εκπαιδευτής του διαδόχου Νικολάου, συνέβαλε στην οργάνωση της ρωσικής σχολής αξιωματικών (Ακαδημία Νικολάου) και έλαβε μέρος στον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο των ετών 1828-1829. Το 1829 εγκαταστάθηκε στις Βρυξέλλες, παρέχοντας από εκεί τις συμβουλευτικές υπηρεσίες του σε διάφορους ηγεμόνες. Έως το τέλος της ζωής του μάλιστα, το 1869, συνέγραψε αρκετά σημαντικά πονήματα με κυριότερο το Précis de l'Art de la Guerre (ελληνική μετάφραση: Η Τέχνη του Πολέμου), το οποίο εκδόθηκε το 1838.[8]

Όπως οι βίοι, έτσι και τα δύο κύρια συγγράμματα του Ζομινί και το Κλαούζεβιτς, παρουσίαζαν μια σειρά από διαφορές. Εν πολλοίς, η σκέψη του Ζομινί αποτελεί την επιτομή της στρατιωτικής σκέψης του Διαφωτισμού, η οποία είχε σημαντικές επιρροές από τα επιστημονικά επιτεύγματα το 18ου αιώνα. Ακολουθώντας το εν λόγω φιλοσοφικό ρεύμα, ο Ελβετός στρατηγός επιχείρησε να θέσει τον πόλεμο εντός επιστημονικών μεθόδων και να εξηγήσει τη συμπεριφορά ολόκληρου του φυσικού κόσμου. Εμφορούμενος από το πνεύμα του καιρού του και διαθέτοντας μια ευρεία γνώση της στρατιωτικής ιστορίας, ο Ζομινί προσπάθησε να αναγνωρίσει τις αρχές αυτού που θεωρούσε ως «τέχνη του πολέμου». Η σκέψη του διακατεχόταν από το πνεύμα της προεπαναστατικής περιόδου, πράγμα που γίνεται εμφανές στις αναλύσεις του για τη φύση των ναπολεόντειων πολέμων.[9]

Οι επιρροές του Κλαούζεβιτς από την άλλη πλευρά είναι δύσκολο να εντοπιστούν. Οπωσδήποτε, ο Πρώσος αξιωματικός γνώριζε τα έργα των Ρωμαίων συγγραφέων, του Καντ, αλλά και σύγχρονων προς αυτόν στρατηγιστών όπως ο Σάρνχορστ. Έτσι, υπερέβη τα όρια της διαφωτιστικής παράδοσης, αναζητώντας τη συνθετότητα του πολέμου. Σε αντίθεση με τον Ζομινί, δεν ενδιαφερόταν απλώς για τακτικά ζητήματα όπως οι οδηγίες για εισβολή της κύριας στρατιωτικής μάζας στο κρίσιμο σημείο της αντίπαλης διάταξης, παρά ασχολείτο με την οργανωμένη σύρραξη ως κοινωνικοπολιτικό φαινόμενο.[10] Μοιραία, το Περί Πολέμου κατέστη ένα διαχρονικό έργο, ενώ Η Τέχνη του Πολέμου υπέπεσε στη λήθη με την περαιτέρω εξέλιξη των σύγχρονων οπλικών συστημάτων.

 

Μια επιστήμη του πολέμου;

Ήδη από τις πρώτες γραμμές του έργου του, ο Ζομινί αναφέρεται στη «στρατιωτική επιστήμη», η οποία βασίζεται σε αρχές που δεν πρέπει να αγνοούνται και επιβάλλονται από την ύπαρξη του εχθρού, καθώς επίσης από παράγοντες όπως το εκάστοτε ηθικό και πολιτικό τμήμα του πολέμου.[11] Οι αρχές αυτές μάλιστα -όμοιες με επιστημονικές νόρμες- δεν πρέπει να παραβιάζονται: «Μια διαταγή που κατανοήθηκε λάθος, ένα τυχαίο γεγονός, μπορεί να πετάξουν στα χέρια του εχθρού όλες τις πιθανότητες της επιτυχίας τις οποίες ένας ικανός στρατηγός είχε προετοιμάσει για τον εαυτόν του με τους ελιγμούς του. Αλλά αυτά είναι ρίσκα τα οποία ούτε μπορούν να προβλεφθούν, ούτε να αποφευχθούν. Θα ήταν δίκαιο γι’ αυτούς τους λόγους να αρνηθούμε την επιρροή της επιστήμης και των αρχών σε συνηθισμένες υποθέσεις; Αυτό το ρίσκο αποδεικνύει τον θρίαμβο των αρχών, γιατί συμβαίνει να εφαρμόζονται κατά τύχη από έναν στρατό εναντίον του οποίου είχε σχεδιαστεί η εφαρμογή τους και να είναι η αιτία της επιτυχίας του. Αλλά παραδεχόμενος αυτή την αλήθεια, μπορεί να υποστηριχθεί ότι είναι ένα επιχείρημα κατά της επιστήμης. Αυτή η αντίθετη άποψη δεν είναι καλά θεμελιωμένη, επειδή η τέχνη ενός στρατηγού συνίσταται στο να εξασφαλίσει για την δική του πλευρά όλες τις πιθανότητες επιτυχίας που μπορούν να προβλεφθούν και φυσικά αυτή η πρόβλεψη δεν μπορεί να πιάσει και τα καπρίτσια του πεπρωμένου».[12]

Ο όρος «στρατιωτική επιστήμη» επανέρχεται σε αρκετά σημεία του περίφημου έργου, δεν θα πρέπει όμως να θεωρηθεί ως ένδειξη μια επιστημοποίησης του ίδιου του πολέμου στη θεώρηση του Ζομινί. Ο τελευταίος για παράδειγμα αναγνωρίζει ως τμήματα της στρατιωτικής επιστήμης τα μέτωπα επιχειρήσεων, τα στρατηγικά μέτωπα και τις στρατηγικές θέσεις. Αμφότερα τα παραπάνω θα μπορούσαν ίσως να ενταχθούν στον τομέα της τακτικής, καθώς δεν διαθέτουν την οικουμενική διάσταση που απαιτεί το πεδίο του πολέμου.[13] Έτσι, η ύπαρξη μιας «στρατιωτικής επιστήμης» θα πρέπει να διακριθεί από την όποια εντύπωση περί «πολεμικής επιστήμης» στο έργο του Ζομινί.

Επίσης, ο Ελβετός διανοητής αποφαίνεται ξεκάθαρα για το τί ακριβώς είναι ο πόλεμος σε μία από τις πολλές συμπερασματικές του παρατηρήσεις: «Ο πόλεμος στο σύνολό του δεν είναι επιστήμη, αλλά μια τέχνη. Η στρατηγική ειδικά, μπορεί πράγματι να ρυθμιστεί από σταθερούς νόμους που προσομοιάζουν σ’ αυτούς των θετικών επιστημών, αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια εάν ο πόλεμος ειδωθεί σαν σύνολο. Μεταξύ άλλων, μάχες μπορούν να μνημονευθούν ως να είναι συχνά αρκετά ανεξάρτητες από επιστημονικούς συνδυασμούς και αυτές μπορούν να γίνουν ουσιαστικά δραματικές, με τις ατομικές ιδιότητες και εμπνεύσεις και χίλια άλλα πράγματα να είναι συχνά τα στοιχεία που ελέγχουν την κατάσταση. Τα πάθη που εξάπτουν τις μάζες και που έρχονται σε σύγκρουση, τα πολεμοχαρή αισθήματα αυτών των μαζών, η ενέργεια και το ταλέντο των διοικητών τους, το λίγο ή πολύ πολεμικό πνεύμα των εθνών και των εποχών, με μια λέξη, κάθε πράγμα που μπορεί να ονομασθεί ως ποίηση και μεταφυσική του πολέμου, θα έχει μια συνεχή επιρροή επί των αποτελεσμάτων του».[14]

Εντάσσοντας λοιπόν μη προβλέψιμους παράγοντες όπως τα συναισθήματα στην εκτέλεση της πολεμικής διαδικασίας, ο Ζομινί θεωρεί πως μια σύρραξη υπερβαίνει τους καθολικούς νόμους στους οποίους βασίζονται οι επιστήμες. Πώς να προβλέψει δηλαδή κάποιος τη μανία μιας επέλασης ιππικού ή τον φόβο ακόμη και των πλέον έμπειρων ανδρών στη θέα ενός πυροβόλου; Δύναται άραγε ο ικανότερος αναλυτής να προκαταλάβει την έκβαση μιας διεργασίας διαπλεκόμενης στη δύνη του θανάτου; Παρότι ο Ζομινί υπερηφανεύεται για την απόδειξης της εγκυρότητας των αρχών του στα πεδία των μαχών, σπεύδει να τις εντάξει στο φάσμα της τέχνης παρά της επιστήμης.[15] Ενώ δηλαδή η -πολλές φορές εκφρασμένη- προσωπική του μεγαλομανία τον οδηγεί στη συγγραφή ενός εγχειριδίου με τον χιμαιρικό στόχο τη νίκη σε κάθε αναμέτρηση, οι εξαιρετικές πνευματικές του ικανότητες τον αποτρέπουν να διάγει ένα ζωτικής σημασίας διανοητικό σφάλμα.

Γενικότερα, η άποψη του Ελβετού θεωρητικού συνοψίζεται στην εξής παρατήρησή του: «ο πόλεμος, μακριά από τα να είναι μια ακριβής επιστήμη, είναι ένα φοβερό και βίαιο δράμα, ρυθμιζόμενο είναι αλήθεια, από τρεις ή τέσσερις γενικές αρχές, αλλά τα αποτελέσματα του εξαρτώνται επίσης από έναν αριθμό ηθικών και φυσικών περιπλοκών».[16] Με αυτό τον τρόπο θα μπορούσε ίσως να δικαιολογηθεί έως και ο ίδιος ο τίτλος του βιβλίου, στον οποίο δεν γίνεται λόγος περί επιστήμης.

Με τη σειρά του, ο Κλαούζεβιτς αφιερώνει ένα κεφάλαιο του έργου του για να εξετάσει το ενδεχόμενο ο πόλεμος να είναι τέχνη ή επιστήμη. Όντας υπέρμαχος της κοινωνικής και συνάμα της πολιτικής φύσης του φαινομένου, σπεύδει γρήγορα να διέλθει έξωθεν των δύο ατραπών: «Λέμε λοιπόν πως ο πόλεμος δεν ανήκει στο πεδίο των τεχνών και των επιστημών, αλλά σε εκείνο της κοινωνικής ύπαρξης. Είναι μια σύγκρουση μεγάλων συμφερόντων ρυθμισμένη με το αίμα, κι είναι μόνο σ’ αυτό που διαφέρει από τις άλλες συγκρούσεις. Θα έπρεπε καλύτερα να τον συγκρίνουμε, περισσότερο απ’ οποιαδήποτε άλλη τέχνη, με το εμπόριο, που είναι επίσης σύγκρουση συμφερόντων και δραστηριοτήτων του ανθρώπου. Μοιάζει ακόμη περισσότερο με την πολιτική, που μπορεί να θεωρηθεί με τη σειρά της, τουλάχιστον εν μέρει, ως ένα είδος εμπορίου σε μεγάλη κλίμακα. Επιπλέον, η πολιτική είναι η μήτρα, μέσα στην οποία αναπτύσσεται ο πόλεμος. Τα ήδη διαμορφωμένα στοιχειωδώς χαρακτηριστικά του κρύβονται εκεί όπως οι ιδιότητες των ζωντανών υπάρξεων στα έμβρυά τους».[17]

Για τον Πρώσο διανοητή, τόσο οι τέχνες όσο και οι επιστήμες αποτελούν περίκλειστες και ανελαστικές κατηγοριοποιήσεις, εντός των οποίων δεν θα μπορούσε να νοηθεί ένα τόσο σύνθετο φαινόμενο όπως πόλεμος. Ο τελευταίος εξάλλου ελάχιστα μοιάζει με τις μηχανικές επιστήμες ή τις καλές τέχνες, αφού υπόκειται μεν σε κανόνες, όχι όμως σε μηχανιστικά θέσφατα. Σε μια σύγκρουση δηλαδή συμμετέχουν ζωντανοί -άρα ελάχιστα προβλέψιμοι- οργανισμοί, οι οποίοι είναι συζητήσιμο αν υπόκεινται σε γενικούς νόμους. Οι διάφορες θεωρητικές αναψηλαφήσεις τις οποίες επιχειρούν φιλόσοφοι όπως ο ίδιος ο Κλαούζεβιτς, αδυνατούν να δημιουργήσουν ένα προβλέψιμο πρότυπο της ανθρώπινης συμπεριφοράς.[18]

Εν τέλει, ο Κλαούζεβιτς κατέληγε στο συμπέρασμα πως ο πόλεμος δεν ανήκε ούτε στις τέχνες, μα ούτε και στις επιστήμες: για τον ίδιο επρόκειτο για ένα κομβικό τμήμα της κοινωνικής ύπαρξης. Υπογραμμίζοντας την πολιτική του διάσταση, θεωρούσε δηλαδή πως ήταν μια σύγκρουση μεταξύ κύριων συμφερόντων, η οποία επιλυόταν με μια αποκρουστική και συνάμα αναπόφευκτη αιματοχυσία. Ο ακραία βίαιος χαρακτήρας του ήταν ακριβώς εκείνο που τον διέκρινε από οποιαδήποτε άλλη μορφή σύγκρουσης.

 

Συμπερασματικές παρατηρήσεις

Όντας δρώντα υποκείμενα μα συνάμα απεικάσματα του καιρού τους, ο Κλαούζεβιτς και ο Ζομινί, επιχείρησαν να προσεγγίσουν τον πόλεμο ως όλον. Οι μεταξύ τους διαφορές είναι εμφανείς: ο κύριος στόχος του Ελβετού στρατηγού έγκειται στην απόδοση πρακτικών οδηγιών προς εκκολαπτόμενους στρατιωτικούς ηγήτορες, ενώ ο Πρώσος διανοητής επιθυμούσε να δημιουργήσει μια πλήρη πραγματεία φιλοσοφικού είδους περί της ίδιας της φύσης μιας οργανωμένης ένοπλης σύγκρουσης. Συνεπακόλουθα, η πραγμάτευση του ερωτήματος «είναι ο πόλεμος μια επιστήμη;», αντιμετωπίστηκε με διαφορετικό τρόπο από τους δύο στοχαστές. Ο Ζομινί υποστήριξε πως επρόκειτο για μία τέχνη, την οποία μάλιστα ο ίδιος κατείχε και μπορούσε να μεταδώσει τα μυστικά της προς τους μελετητές του βιβλίου του. Ο Κλαούζεβιτς αντίθετα, έκανε λόγο για τη σύνθετη φύση του πολέμου, αποφαινόμενος πως λόγω αυτής δεν ήταν δυνατό να καταταχθεί ούτε στις τέχνες αλλά ούτε και στις επιστήμες. Αμφότερες οι απόψεις επηρεάζουν έως σήμερα τους ειδικούς, αποκτώντας πρόσθετες συνυποδηλώσεις εντός του πλαισίου της εκάστοτε εποχής.

 

Βιβλιογραφία

Belllinger, Vanya Eftimova. Marie von Clausewitz. The woman behind the making of On War, Oxford University Press, Oxford 2016

Gallie, W. B. Philosophers of peace and war. Kant, Clausewitz, Marx, Engels and Tolstoy, Cambridge University Press, Cambridge 2008

Gat, Azar. The Origins of Military Thought, Oxford University Press, Oxford 1991

Ghyczy, Tiha von. Oetinger, Bolko von. Bassford, Christopher (επιμ.). Clausewitz on Strategy, John Wiley & Sons, New York 2001

Herberg-Rothe, Andreas. Clausewitz’s Puzzle. The Political Theory of War, Oxford University Press, Oxford 2007

Heuser, Beatrice. The Strategy Makers. Thoughts on War and Society from Machiavelli to Clausewitz, Praeger, Santa Barbara 2010

Howard, Michael. Clausewitz. A Very Short Introduction, Oxford University Press, Oxford 2002

Jomini, Antoine-Henri. Η Τέχνη του Πολέμου, ΓΕΕΘΑ, Αθήνα 2015

Klausewitz, Karl von. Περί του Πολέμου, Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1999

Paret (επιμ.), Peter. Makers of modern strategy from Machiavelli to the nuclear age, Princeton University Press, Princeton 1986



Γεωργίου Μενεσιάν: Η εξέλιξη της Τουρκίας σε μια Πυρηνική Δύναμη

on Σάββατο, 02 Μαΐου 2020. Posted in Τουρκία - Βαλκάνια - Εύξεινος Πόντος, Μελέτες

Του Γεώργιου Μενεσιάν, διεθνολόγος και μέλος του ΕΛΙΣΜΕ

Η Εξέλιξη της Τουρκίας σε μια Πυρηνική Δύναμη

του Γεωργίου Μενεσιάν*

H φιλοδοξία του Τούρκου προέδρου

 

Εισαγωγή από Διευθυντή Μελετών ΕΛΙΣΜΕ κύριο Ιπποκράτη Δασκαλάκη

Παγιδευμένοι στις καθημερινές τριβές με τη γειτονική Τουρκία και σχοινοβατώντας μεταξύ ένοπλης ειρήνης και θερμού επεισοδίου ή ακόμη και γενικευμένης σύρραξης, αδυνατούμε -ή καλύτερα αποφεύγουμε- να εστιάσουμε σε μεσοπρόθεσμες-μακροπρόθεσμες απειλές και εξελίξεις. Η Άγκυρα μετά από παλινδρομήσεις δεκαετιών έχει αμετάκλητα δρομολογήσει ένα φιλόδοξο πρόγραμμα κατασκευής πυρηνικών εργοστασίων. Στην Ελλάδα ακόμη και η συζήτηση περί χρήσεως πυρηνικής ενέργειας εξακολουθεί να αποτελεί ένα θέμα «ταμπού». Το μέλος του ΕΛΙΣΜΕ Γεώργιος Μενεσιάν παρουσιάζει μια άκρως ενδιαφέρουσα ανάλυση για την εξέλιξη της τουρκικής προσπάθειας, τις αιτίες που οδήγησαν σε αυτή την πορεία, τα νέα δεδομένα που σταδιακά δημιουργούνται και τη γενικότερη ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή. Αναμφίβολα η δημιουργία πυρηνικών υποδομών καθιστά  εφικτή -υπό προϋποθέσεις- και μετά από ένα εύλογο χρονικό διάστημα, την απόκτηση πυρηνικών όπλων. Η ανάλυση δεν επικροτεί την άκρατη εμπλοκή μας στη διάσταση ενός ακόμη ανταγωνισμού με την Άγκυρα -αυτή του πυρηνικού ανταγωνισμού- αλλά θεωρεί αναγκαία την μεθοδική εξέταση τρόπων αντιμετώπισης προκρίνοντας την έναρξη ουσιαστικών βημάτων για την υιοθέτηση ενός εφικτού προγράμματος πυρηνικής ενέργειας.   

 

Η Εξέλιξη της Τουρκίας σε μια Πυρηνική Δύναμη


Είναι ξεκάθαρο, πως η Τουρκία υπό την ηγεσία του Recep Tayyip Erdogan επιδιώκει
να καταστεί η κύρια ηγεμονική περιφερειακή δύναμη. Για να το καταφέρει αυτό,
πρέπει να αυξήσει σημαντικά την ισχύ της σε όλους τους τομείς που διέπουν το
τουρκικό κράτος, δίνοντας έμφαση στην στρατιωτική ισχύ, την οικονομία, την
ενέργεια, την διπλωματία και την κοινωνία-πολιτισμό. Πιο συγκεκριμένα, στο
κομμάτι της ενέργειας η Τουρκία, όντας μια πολυπληθής χώρα, επιδιώκει την
μεγαλύτερη δυνατή ενεργειακή ασφάλεια για αυτήν, βασιζόμενη στην μετατροπή της
σε ένα κέντρο μεταφοράς και υγροποίησης φυσικού αερίου, καθώς και στην
πυρηνικοποίησή της με την κατασκευή πυρηνικών εργοστασίων. Ταυτόχρονα, ο
Τούρκος πρόεδρος δήλωσε τον περασμένο Σεπτέμβριο, ότι δε νοείται να μην έχει η
Τουρκία πυρηνικά όπλα από την στιγμή που άλλα κράτη διαθέτουν πυραύλους με
πυρηνικές κεφαλές1.
Επομένως, προκύπτουν τα εξής ερωτήματα: θέτει η Τουρκία ως στόχο της την
απόκτηση πυρηνικών όπλων πέρα από την πυρηνικοποίησή της στον τομέα της
ενέργειας; Πού έγκειται η φιλοδοξία Erdogan περί μετατροπής της Τουρκίας σε μια
πυρηνική δύναμη; Ποια πρέπει να είναι η αντίδραση της Ελλάδος στις πολιτικές
αυτές; Σε αυτά τα ερωτήματα θα προσπαθήσω να απαντήσω με το κείμενο αυτό.

 Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΕ PDF

 

* Σύντομο βιογραφικό Γ. Μενεσιάν

 

Ο Τζωρτζ Μενεσιάν είναι διεθνολόγος και μέλος του ΕΛΙΣΜΕ. Το 2017 αποφοίτησε από το Τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου και σήμερα εργάζεται ως σύμβουλος διεθνών σχέσεων και λογογράφος. Είναι δόκιμος ερευνητής στον Τομέα Ευρω-ατλαντικων Μελετών (Ομάδα Μέσης Ανατολής) και στον Τομέα Αμυντικών Θεμάτων (Ομάδα Διαχείρισης Κρίσεων) του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (ΙΔΙΣ), ενώ είναι συντονιστής της Ομάδας Εξωτερικής Πολιτικής, Άμυνας και Ασφάλειας του Τομέα Ρωσίας Ευρασίας και Νοτιοανατολικής Ευρώπης του ΙΔΙΣ. Αρθρογραφεί στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας Φιλελεύθερος (liberal.gr), καθώς και στην HuffingtonPost Greece. Στο παρελθόν έχει συνεργαστεί με το ΕΛΙΑΜΕΠ και το ΚΕΔΙΣΑ και σήμερα συνεργάζεται με την Φοιτητική Οργάνωση Διεθνών Σχέσεων (SAFIA). Ομιλεί αγγλικά, γαλλικά και αρμενικά.

 

Οι Ελληνικές σπάνιες γαίες και η γεωπολιτική τους σημασία

on Παρασκευή, 26 Μαρτίου 2021. Posted in Μελέτες

Του Δρα Χρήστου Μαλτέζου, Δρ. Χημικός, Αξιολογητής Συστημάτων Διαχείρισης Ποιότητας, μέλους ΕΛΙΣΜΕ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΟΡΩΝΟΪΟΥ ΣΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΝΑ ΜΕΣΟΓΕΙΟ

on Παρασκευή, 10 Απριλίου 2020. Posted in Μελέτες, Εθνική Οικονομία - Ανάπτυξη - Ενέργεια

Του Λεόντιου Πορτοκαλάκη, Τοπογράφος Μηχ.- M.Sc Μέλος ΕΛΙΣΜΕ

Εισαγωγή : Είναι γνωστό ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα ενεργειακά εξαρτημένη. Και μάλιστα η εξάρτηση αυτή υπερβαίνει την αντίστοιχη εξάρτηση άλλων Ευρωπαϊκών Κρατών.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΙΕΝΕ ( www.iene.gr«Ο Ελληνικός Ενεργειακός Τομέας - Ετήσια Έκθεση 2019-Μία Μελέτη του IENE (M03)-σελ.129»)το ποσοστό ενεργειακής εξάρτησης φτάνει το 73,6%, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από αντίστοιχη εργασία του καθ. Ανδριοσόπουλου, διευθυντή στο Ερευνητικό Κέντρο Ενεργειακής Διοίκησης στο ESCP (Europe Business School του Λονδίνου) (www.pelop.gr 27/11/2018) που προσδιορίζει την  εξάρτηση αυτή στο 74%.

Μεγάλο μέρος αυτών των ενεργειακών εισαγωγών, αποτελούν οι εισαγωγές υδρογονανθράκων (πετρέλαιο-φυσικό αέριο) που ανέρχονται σε ποσοστό > του 98%.

Επενδυτικά σχέδια: Στην προσπάθεια μείωσης της εξάρτησης αυτής και διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού, αλλά και αξιοποίησης πλεονεκτημάτων που δίνει στην χώρα η προσπάθεια  διαχρονικού μετασχηματισμού της σε έναν ενεργειακό κόμβο, η Ελλάδα έχει από καιρό ξεκινήσει έργα υποδομής όπως:

Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΕ PDF

Το σύστημα Hawala και το Μεταναστευτικό

on Τετάρτη, 24 Ιουνίου 2020. Posted in Μελέτες

Του Αναστάσιου Κανελλόπουλου, Αναλυτής Κινδύνου, απόφοιτος Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΜΠΛΟΚΗ ΣΤΗ ΛΙΒΥΗ-17 ΙΟΥΝ 2020

on Πέμπτη, 18 Ιουνίου 2020. Posted in Μελέτες

Ομαδική μελέτη των μελών του ΕΛΙΣΜΕ Ι.Δασκαλακη, Δ.Ηλιοπουλου, Π.Κατσαρου, Α.Πουλου και Λ.Σκυλακη

Η τουρκική ενεργός επέμβαση στη Λιβύη είναι μια από τις πολλές κινήσεις της χώρας αυτής στη διεθνή σκακιέρα για απόκτηση μεγαλύτερου ρόλου, επιρροής και συναφών κερδών. Η κίνηση αυτή δημιουργεί, ειδικά με τη σύναψη του «τουρκικολυβικού μνημονίου θαλασσίων ζωνών», επιπρόσθετα προβλήματα στην Ελλάδα. Όλες αυτές τις εξελίξεις εξετάζονται από την παρούσα ομαδική Μελέτη μελών του ΕΛΙΣΜΕ, πλέον όμως της παράθεσης των γεγονότων και της ανάλυσης τους υπάρχει παρουσίαση εκτιμήσεων για τις εξελίξεις αλλά και πιθανών τρόπων αντίδρασης της ελλαδικής πλευράς.

Η Μελέτη αποτελεί προϊόν Ομάδος Εργασίας του ΕΛΙΣΜΕ.
 
 

 

Moscow's War in Syria - A Report of the CSIS Transnational Threats Project Edited by Seth G. Jones

on Τετάρτη, 13 Μαΐου 2020. Posted in Μελέτες

This report examines Russia’s military and diplomatic campaign in Syria, the largest and most significant Russian out-of-area operation since the end of the Cold War. Russia’s experience in Syria will significantly shape its military thinking, influence promotion and personnel decisions, impact research and development for its arms industry, and expand its influence in the Middle East and beyond for the foreseeable future.


Yet despite the importance of Russia’s involvement in Syria—especially as the United States competes with countries such as Russia and China—there has been little systematic analysis of Russia’s campaign in Syria. This research aims to help fill the gap and provides some new analysis and data. It conducts a broad assessment of the Russian campaign—including political objectives, diplomatic initiatives, and civilian targeting—which place the military campaign in a wider context. In addition, it compiles a data set of Russia’s civilian targeting and analyzes satellite imagery of Russian activity.

Some of the authors of the report also served in the U.S. Department of Defense and Central Intelligence Agency during portions of the campaign, and they provide an interesting first-hand perspective. Overall, this report concludes that Russia was successful in achieving its main near-term political and military objectives in Syria, including preventing the collapse of the Assad regime (an important regional partner) and thwarting a possible U.S. attempt to overthrow Assad. The main conclusions can be divided into five areas: Russian goals and strategy, the military campaign, the punishment campaign, the diplomatic campaign, and broader lessons.

This report examines Russia’s military and diplomatic campaign in Syria, the largest and most significant Russian out-of-area operation since the end of the Cold War. Russia’s experience in Syria will significantly shape its military thinking, influence promotion and personnel decisions, impact research and development for its arms industry, and expand its influence in the Middle East and beyond for the foreseeable future.

Yet despite the importance of Russia’s involvement in Syria—especially as the United States competes with countries such as Russia and China—there has been little systematic analysis of Russia’s campaign in Syria. This research aims to help fill the gap and provides some new analysis and data. It conducts a broad assessment of the Russian campaign—including political objectives, diplomatic initiatives, and civilian targeting—which place the military campaign in a wider context.

In addition, it compiles a data set of Russia’s civilian targeting and analyzes satellite imagery of Russian activity. Some of the authors of the report also served in the U.S. Department of Defense and Central Intelligence Agency during portions of the campaign, and they provide an interesting first-hand perspective.

Overall, this report concludes that Russia was successful in achieving its main near-term political and military objectives in Syria, including preventing the collapse of the Assad regime (an important regional partner) and thwarting a possible U.S. attempt to overthrow Assad.

The main conclusions can be divided into five areas: Russian goals and strategy, the military campaign, the punishment campaign, the diplomatic campaign, and broader lessons.

Download Report

Αναστάσιος Μπασαράς*: Επιμελητεία και Περιβάλλον (Green Logistics)

on Σάββατο, 09 Μαΐου 2020. Posted in Μελέτες

Εχει παρατηρηθεί την τελευταία δεκαετία, σε πολλές χώρες, τεράστια αύξηση του δημόσιου και κυβερνητικού ενδιαφέροντος για το περιβάλλον. αποτέλεσμα, οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν μεγάλη πίεση για να μειώσουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των δράσεων των Logistics τους.

Είναι γνωστό ότι οι μεταφορές έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα, δημιουργούν ηχητική ρύπανση, οδηγούν σε ατυχήματα και, εν γένει, συμβάλλουν σημαντικά στην υπερθέρμανση του πλανήτη.


-Εκτιμάται ότι η μεταφορά εμπορευμάτων αντιπροσωπεύει περίπου το 8% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που σχετίζονται με την ενέργεια παγκοσμίως. Ενώ οι συσχετισμοί αποθήκευσης και διαχείρισης εμπορευμάτων είναι πιθανό να προσθέσουν άλλο 3% στο σύνολο αυτό.
-Η επίτευξη της αβλαβούς βιωσιμότητας των Logistics, μακροπρόθεσμα, θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Παρά τις πρόσφατες βελτιώσεις, εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλο περιθώριο μείωσης του όλου περιβαλλοντικού κόστους των Logistics.

Η αλόγιστη και χωρίς κανόνες λειτουργία των Logistics έχει πολλές επιπτώσεις, όπως: συμφόρηση κυκλοφορίας, απορρίμματα με οικολογικές επιπτώσεις, αέρια θερμοκηπίου που προκαλούν αλλαγή του κλίματος, χρήση μη ανανεώσιμων ορυκτών καυσίμων, επιπτώσεις των αποβλήτων των πετρελαιοειδών, καταστροφή οικοσυστήματος και εξαφάνιση ειδών.

Υπάρχουν, επίσης, κοινωνικές επιπτώσεις, όπως: ρύπανση στη δημόσια υγεία, καταστροφή καλλιεργειών, τραυματισμοί και θάνατοι τροχαίων ατυχημάτων, θόρυβος, συμφόρηση της κυκλοφορίας που αποθαρρύνει την κίνηση και μεταφορά επιβατών, απώλεια πράσινων και ανοικτών χώρων, επιδείνωση της κατάστασης των κτιρίων και των υποδομών.

 

Τι είναι τα πράσινα Logistics;
Τα πράσινα Logistics μελετούν και περιλαμβάνουν τις περιβαλλοντικές συνέπειες όλων των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τη μεταφορά, αποθήκευση και χειρισμό των φυσικών προϊόντων των αλυσίδων εφοδιασμού και περιγράφουν τις προσπάθειες μέτρησης και ελαχιστοποίησης του οικολογικού αντίκτυπου των δραστηριοτήτων των. Λαμβάνουν υπόψη τη φύση και την κλίμακα των συνεπειών, τις επιπτώσεις και τα αποτελέσματα τους και εξετάζουν διάφορους τρόπους με τους οποίους μπορεί να τις μειώσουν, προκειμένου να αναπτυχθεί μια βιώσιμη ισορροπία μεταξύ οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών στόχων.

Η πράσινη εφοδιαστική αλυσίδα έχει την προέλευσή της στα μέσα της δεκαετίας του 1980 και ήταν μια ιδέα για τον χαρακτηρισμό συστημάτων και προσεγγίσεων των Logistics που χρησιμοποιούν προηγμένη τεχνολογία και εξοπλισμό για την ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων κατά τη διάρκεια των λειτουργιών.

Ο βασικός στόχος είναι ο συντονισμός αυτών των δραστηριοτήτων κατά τρόπο που να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των πελατών αλλά και στη διατήρηση ενός καθαρού περιβάλλοντος με το ελάχιστο κόστος. Καθώς αυξάνεται η ανησυχία για το περιβάλλον, οι επιχειρήσεις πρέπει να λαμβάνουν περισσότερο υπόψη το εξωτερικό κόστος των Logistics που συνδέεται κυρίως με την κλιματική αλλαγή, ατμοσφαιρική ρύπανση, θόρυβο και τα ατυχήματα.

Κινητήριος μοχλός για την ανάπτυξη πρωτοβουλιών όπως οι "πράσινες μεταφορές και Logistics" είναι η νέα παγκόσμια τάση προς την ολιστική αντιμετώπιση των εξωτερικών παραγόντων των Logistics να γίνεται κορυφαία πρακτική προτεραιότητας για τις εταιρείες, προκειμένου να επιτευχθεί ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, σε μια όλο και περισσότερο περιβαλλοντικά ευαίσθητη αγορά.

Πράσινη διαχείριση της αλυσίδας εφοδιασμού
Η ευαισθητοποίηση σε σχέση με τις αρνητικές εξωτερικές επιδόσεις στα πράσινα logistics γεννά την έννοια της Πράσινης ή Βιώσιμης διαχείρισης της αλυσίδας εφοδιασμού. Βασίζεται στην αναγνώριση ότι η περιβαλλοντική επίπτωση μιας μεμονωμένης επιχείρησης εκτείνεται πέρα από τα εταιρικά της όρια. Ειδικότερα, περιλαμβάνει την εξέταση των επιπτώσεων της εξόρυξης πρώτων υλών, της διανομής, της λειτουργίας και της διάθεσης σε όλη την εφοδιατική αλυσίδα.

Οι πηγές μπορούν να εντοπιστούν, κυρίως, σε δύο λειτουργικές περιοχές που οι περιβαλλοντικές αρμοδιότητες των εταιρειών συνδέονται με εξωτερικές υπηρεσίες: την πράσινη αγορά/προμήθεια και τα αντίστροφα logistics.

Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις θα πρέπει να θεωρούνται σωρευτικά κατά τα στάδια του κύκλου ζωής των, ώστε να αποφευχθεί η μετατόπιση των δυσμενών περιβαλλοντικών επιπτώσεων από το ένα στάδιο του κύκλου ζωής σε άλλο.

Το σύστημα των πράσινων logistics πρέπει να περιλαμβάνει πράσινα: διαχείριση, σύστημα πληροφοριών, εφοδιασμό, παραγωγή, μεταφορά, διανομή, συσκευασία, επεξεργασία πράσινης διανομής και ανακύκλωση απορριμμάτων ή/και αποβλήτων. Με άλλα λόγια, ολόκληρη η αλυσίδα εφοδιασμού πρέπει να είναι πράσινη.

Στο πλαίσιο των πράσινων logistics, η επιτυχής ολοκλήρωση χρειάζεται στενή συνεργασία πολλών τμημάτων, όπως κυβερνητικών, δημόσιων, δημοτικών και εταιρικών οντοτήτων. Εάν υπάρχει μόνο έμφαση σε ένα ή δύο από αυτά τα μέρη σε ολόκληρο το σύστημα, τα πράσινα logistics δεν θα επιτευχθούν. Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι δεν είναι ένα απομονωμένο σύστημα και χρειάζονται ανταλλαγή πληροφοριών και ενέργειας με τα εξωτερικά μέρη.

 

Βήματα αποτελεσματικής δημιουργίας πράσινων αλυσίδων εφοδιασμού
Οι εταιρίες που θέλουν να εφαρμόσουν μια πράσινη αλυσίδα εφοδιασμού, πρέπει να εξετάσουν την:
-Χρήση των στρατηγικών που βασίζονται στη συμμόρφωση, που υποστηρίζουν τη γενική κάλυψη των βασικών περιβαλλοντικών απαιτήσεων σε όλους τους προμηθευτές.
-Ευθυγράμμιση των στόχων της αλυσίδας εφοδιασμού για την μείωση της ρύπανσης και την αύξηση της αποτελεσματικότητα.
-Μεταφορά περιβαλλοντικών καινοτομιών ή τεχνολογιών από πελάτες προς προμηθευτές.
-Συνεργασία και άμιλλα μεταξύ των επιχειρήσεων για την ανάπτυξη συστημάτων ανακύκλωσης ή ανακύκλωσης κλειστού βρόχου.

Η Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος της Ευρωπϊκής Ενωσης (ΕΕ) συστήνει βασικά βήματα για την εφαρμογή μιας πράσινης αλυσίδας εφοδιασμού. Αυτά είναι:
-Εντοπίστε το κόστος
-Προσδιορίστε τις ευκαιρίες (μείωση του κόστους, δημιουργία ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων).
-Υπολογίστε τα οφέλη και αποφασίστε, εφαρμόστε και παρακολουθήστε τις αλλαγές που απαιτούνται στην εξέλιξη των πράσινων αλυσίδων εφοδιασμού.
-Επιλέξτε προληπτικές περιβαλλοντικές στρατηγικές για την προώθηση βελτιωμένων επιδόσεων.
-Μελετήστε, γιατί οι μελέτες υποδεικνύουν ότι οι περιβαλλοντικά προληπτικές εταιρίες έχουν χαμηλότερες δαπάνες που σχετίζονται με τη ρύθμιση και είναι περιβαλλοντικά προνοητικές, πράγμα, που τις οδηγεί σε νέες ευκαιρίες που δημιουργούνται από τα «καθαρά προϊόντα και διαδικασίες» .
-Εξετάστε τους πολλαπλούς δεσμούς μηχανισμών μεταξύ περιβαλλοντικών επιδόσεων & απόδοσης της επιχείρησης.
-Εξοικονομήστε χρήματα μέσω της ΄πράσινης΄ επιμελητείας.
-Αλλάξτε το εύρος των ενεργειών στην αλυσίδα από την αρχική πώληση σε εκείνη της συνολικής ζωής χρήσης του προϊόντος, όχι μόνο λόγω των περιβαλλοντικών επιπτώσεων κατά τη χρήση του (αντί της παραγωγής και της διανομής, μόνο), αλλά, επίσης, και, λόγω της μελλοντικής ροής της επιστροφής.
-Επεκτείνετε το πεδίο των δράσεων πέρα από την αρχική τους ζωή σε μια δεύτερη και τρίτη ζωή.
-Προβάλλετε το συστημα του κύκλου ζωής του περιβάλλοντος.

Θέματα Πράσινων Προϊόντων
Τα θέματα αυτά σχετίζονται με: (i) το σχεδιασμό των πράσινων προϊόντων, (ii) τις πράσινες αγορές και (iii) την πράσινη κατασκευή.

Ο Σχεδιασμός πράσινου προϊόντος: Επικεντρώνεται στις διαδικασίες παραγωγής που υιοθετούν φιλικές προς το περιβάλλον προδιαγραφές, περιλαμβάνει: προϊόντα κατασκευασμένα από ανακυκλωμένα ή μεταποιημένα υλικά, που μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν και να ανακατασκευαστούν, με φιλική προς το περιβάλλον συσκευασία, κατασκευασμένα από οργανικά συστατικά και τον εντοπισμό της βέλτιστης ακολουθίας συναρμολόγησης κατά το σχεδιασμό του προϊόντος προκειμένου να είναι σε θέση να ακολουθεί τους ρυθμιζόμενους ρυθμούς ανάκτησης με οικονομικό τρόπο στην αντίστροφη εφοδιαστική.
Στη βάση αυτή, πολυάριθμες πολυεθνικές εταιρίες έχουν επανασχεδιάσει τις γραμμές παραγωγής τους, προσθέτοντας πράσινα χαρακτηριστικά στα προϊόντα τους.

Η Πράσινη αγορά: Βασικές πτυχές των πράσινων αλυσίδων εφοδιασμού είναι να βελτιώσουν ταυτόχρονα τις οικονομικές και περιβαλλοντικές επιδόσεις σε όλες τις αλυσίδες, δημιουργώντας μακροπρόθεσμες σχέσεις μεταξύ αγοραστή και προμηθευτή.
Η πρακτική αυτή περιλαμβάνει την επιλογή των προμηθευτών της αλυσίδας εφοδιασμού, των προμηθευτών πρώτων υλών, εξαρτημάτων και συστημάτων βάσει περιβαλλοντικών προτύπων και οικολογικών σημάτων.

Στόχος της είναι η ευαισθητοποίηση των καταναλωτών στα πράσινα προϊόντα, η αύξηση της ζήτησής τους και η παρακίνηση του κλάδου να υιοθετήσει πιο οικολογικές διαδικασίες παραγωγής και διανομής. Πολλοί ερευνητές έχουν παρατηρήσει ότι η συνεργασία σε σχέση με περιβαλλοντικά ζητήματα μεταξύ των προμηθευτών και της εταιρείας (ή του πελάτη) σε μια αλυσίδα εφοδιασμού έχει σημαντική επίδραση στην υιοθέτηση φιλικών προς το περιβάλλον πρακτικών από όλους τους ενδιάμεσους αντισυμβαλλομένους.

Η Πράσινη κατασκευή: Ενσωματώνει τη χρήση, περιβαλλοντικά, αποδοτικών υλικών παραγωγής και τεχνολογιών λογισμικού που ελαχιστοποιούν την κατανάλωση ενέργειας και τα απόβλητα.
Γενικά, η ρύπανση & τα απόβλητα αντιπροσωπεύουν μια χρήση της πρώτης ύλης ελλιπή και αναποτελεσματική. Η ανάλυση της πράσινης εφοδιαστικής αλυσίδας παρέχει την ευκαιρία να ανασκοπεί τις διαδικασίες τα υλικά και τις επιχειρησιακές έννοιες και να λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα.

Όπως συμβαίνει με τα προγράμματα συνεχούς βελτίωσης, οι στόχοι της πράσινης εφοδιαστικής αλυσίδας είναι:

Βελτίωση της πράσινης διαδικασίας: Οι πράσινες πρακτικές μεταφοράς/διανομής περιλαμβάνουν: πράσινο σχεδιασμό δικτύου, χρήση οχημάτων και εξοπλισμού μεταφοράς αποδοτικών ως προς το καύσιμο καθώς επίσης και εφαρμογή βελτιωμένης αεροδυναμικής στα οχήματα, αύξηση των ποσοστών χρήσης οχημάτων και μείωση των κενών αποδόσεων, εφαρμογή λογισμικού δρομολόγησης και προγραμματισμού οχημάτων με χαμηλή κατανάλωση καυσίμου.

Σχεδιασμός πράσινου δικτύου: Το σχέδιο πράσινου δικτύου εξετάζει τις επιπτώσεις των αποφάσεων που σχετίζονται με την τοποθεσία των κέντρων διανομής και των εγκαταστάσεων παραγωγής στην συστήματα μεταφοράς για εκπομπές αέριων ρύπων. Για να είμαστε πιο συγκεκριμένοι, λειτουργώντας ένα κέντρο διανομής δίπλα σε κάθε σημείο ζήτησης, ο προγραμματιστής της αλυσίδας εφοδιασμού ελαχιστοποιεί τις αποστάσεις που διανύθηκαν με το μη αποδοτικό φορτηγό μεταφοράς.
Αυτό με τη σειρά του ελαχιστοποιεί το ποσό των εκπομπών ρύπων που δημιουργούνται στο σύστημα. Με την υιοθέτηση της πρακτικής της κοντινής παραγωγής, που περιλαμβάνει την εκτέλεση ενός μέρους των διαδικασιών παραγωγής κοντά στις αγορές εξυπηρέτησης, ελαχιστοποιεί την ποσότητα των εκπομπών που παράγονται από τις μεταφορές σε σύγκριση με την πρακτική της απομόνωσης που συνεπάγεται την παραγωγή σε απομακρυσμένες τοποθεσίες και, έτσι, μεταφορές σε μακρύτερες αποστάσεις.

Πράσινη Μεταφορά και Διανομή: Ενεργειακά αποδοτικός στόλος και εξοπλισμός μεταφορών: Επιλογή λειτουργίας: ποια λειτουργία είναι πιο φιλική προς το περιβάλλον; Τρόποι μεταφοράς: Φορτηγό, σιδηρόδρομος, φορτηγίδα, πλοίο ή αεροπλάνο. Η φορτηγίδα και σιδηροδρομική γραμμή είναι κάπως πιο φιλικές προς το περιβάλλον από ό,τι το φορτηγό και αεροπλάνο.

Ευθυγράμμιση των κυβερνητικών ενεργειών της ΕΕ: Βελτίωση των σιδηροδρόμων, μείωση των φορτηγών και εφαρμογή αυστηρότερων προτύπων. Η χρήση προηγμένων προτύπων και υβριδικών βαρέων φορτηγών και φορτηγών μεταφοράς ελαχιστοποιεί σημαντικά, μέσω των τεχνολογιών προηγμένης καύσης και συνεπώς μειωμένης κατανάλωσης ενέργειας, την ποσότητα εκπομπής αιωρούμενων σωματιδίων, υδρογονανθράκων και οξειδίων αζώτου (NOx).
Επιπλέον, η μείωση της κατανάλωσης καυσίμου θα μπορούσε να επιτευχθεί και με το σχεδιασμό του αεροδυναμικού οχήματος. Παραδείγματα ενεργειακού στόλου και εξοπλισμού μεταφοράς: Τα μεγάλα πλοία μεταφοράς που χρησιμοποιούν λιγότερο καύσιμο ανά εμπορευματοκιβώτιο από ό,τι τα μικρότερα όταν φορτώνονται πλήρως.

Αύξηση ποσοστών χρήσης οχημάτων και μείωση των κενών επιστροφών: Αυτή θα μπορούσε να επιτευχθεί μέ: εφαρμογή των συστημάτων καθορισμένων ημερών από τους προμηθευτές, συνεργασία μεταξύ των χρηστών μεταφορών, εφαρμογή αποτελεσματικών τεχνικών συσκευασίας και μεταφορά αντιστρεπτών ροών εφοδιαστικής.

Αποτελεσματικός και αποδοτικός προγραμματισμός της κίνησης των οχημάτων: Ενα μεγάλο μέρος της μεταφοράς και διανομής των εμπορευμάτων πραγματοποιείται από χερσαία οχήματα. Το πρόβλημα της οργάνωσης και της δρομολόγησης ενός στόλου με τρόπο που μειώνει το κόστος μεταφοράς και βελτιώνει το επίπεδο των παρεχόμενων υπηρεσιών είναι γνωστό ως πρόβλημα δρομολόγησης και προγραμματισμού οχημάτων. Υπάρχει μια ποικιλία πακέτων λογισμικού που παρέχουν δρομολόγια και χρονοδιαγράμματα, ενώ παράλληλα διαχειρίζονται σημαντική εξοικονόμηση κόστους (από 5 έως 20%) του παγκόσμιου κόστους μεταφοράς.
Αυτή η εξοικονόμηση κόστους οφείλεται κυρίως στη μείωση των περιττών διαδρομών που μπορεί να οδηγήσει στη μείωση της κατανάλωσης καυσίμων και συνεπώς στην μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου. Επιπλέον, οι δύσκολες διαδρομές προγραμματίζονται για μια ώρα της ημέρας, όπου οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις θα ελαχιστοποιηθούν.
Η μείωση των εκπομπών των επαγγελματικών οχημάτων αποτελεί βασικό μέλημα πολλών εταιρειών, που προσπαθούν να βρουν τρόπους για να μειώσουν το αποτύπ Τα προγράμματα εκπαίδευσης οδηγών έχουν δείξει ότι βελτιώνουν την απόδοση καυσίμου κατά 8-10%. Η αποτελεσματικότητα των καυσίμων μπορεί να επηρεαστεί και από άλλους παράγοντες, όπως: αφήνοντας άσκοπα τον κινητήρα σε αναμονή, παραλείποντας τον έλεγχο στις πιέσεις των ελαστικών και μη αναφέροντας προβλήματα κινητήρα ή διαρροές λαδιού, οι οδηγοί χάνουν πολύ καύσιμα.

Δημιουργία πράσινων εγκαταστάσεων: Οι πράσινες εγκαταστάσεις ενσωματώνουν τις πρακτικές που στοχεύουν στην ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που προκύπτουν από τις επιχειρήσεις.
Ειδικότερα, ενσωματώνουν τις πρακτικές, όπως: διατήρησης της ενεργειακής απόδοσης της εγκατάστασης (θερμοκρασία& βελτίωση αποτελεσματικότητας του φωτισμού), βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης των μηχανικών διαδικασιών χειρισμού. Οι πρακτικές αυτές συνεπάγονται για: Αερολιμένες - μείωση του θορύβου, ενεργειακές ανάγκες, ρύπανση. Αποθήκες /Κτίρια - μείωση των ενεργειακών αναγκών και της ρύπανσης. Πύλες εισόδου- μείωση των εκπομπών λιμένων, μείωση της σκόνης, θόρυβος: π.χ. τα πλοία χρησιμοποιούν ρεύμα τοίχου (ψυχρό σίδερο) αντί των δικών τους κινητήρων σε λιμένες. Επίσης, προστασία της φύσης με βιομηχανικά πάρκα και ανάπτυξη δρόμων, λαμβάνοντας υπόψη τα είδη που απειλούνται με εξαφάνιση και δημιουργία ζωνών αντιστάθμισης φύσης.

Εξοικονόμηση ενέργειας: Το καύσιμο, το πετρέλαιο ή το αέριο είναι η κύρια πηγή θέρμανσης μιας εγκατάστασης ενώ η ηλεκτρική ενέργεια για ψύξη. Η έκταση της ενέργειας που καταναλώνεται καθορίζεται κυρίως από: τη θερμοκρασία που απαιτείται για τη διατήρηση των αποθηκευμένων προϊόντων σε ικανοποιητική κατάσταση.
Αυτό μπορεί να απαιτεί προσπάθειες για τη διατήρηση των μέγιστων ή ελάχιστων επιπέδων θερμοκρασίας, καθώς, και τον έλεγχο της υγρασίας, της θερμοκρασίαςτου περιβάλλοντος του εσωτερικού χώρου της εγκατάστασης, έτσι ώστε να μπορούν οι εργαζόμενοι να εκτελούν την εργασία τους άνετα και σε συνάρτηση με την έκταση των φυσικών απαιτήσεων των καθηκόντων που αναλαμβάνουν.

Βελτιστοποίηση της ενεργειακής απόδοσης του εξοπλισμού χειρισμού: Προκειμένου να επιτευχθεί ταχεία και πυκνή κίνηση των αγαθών, όλες οι εγκαταστάσεις χρησιμοποιούν ένα φάσμα διαφόρων μηχανικών εξοπλισμών όπως: (i) ανυψωτήρες περόνης, για εκφόρτωση του εμπορευματοκιβωτίου ή του τρόπου μεταφοράς και (ii) διαφορετικά υψη των επιπέδων στάθμευσης των φορτηγών για την εκφόρτωση του φορτίου στο κέντρο διανομής.
Ο περιβαλλοντικός αντίκτυπος του μηχανικού εξοπλισμού χειρισμού που χρησιμοποιείται σε μια εγκατάσταση θα μπορούσε να ελαχιστοποιηθεί με: τη χρησιμοποίηση μονάδων ισχύος εσωτερικής καύσης που χρησιμοποιούν συνδυασμούς βιοντίζελ ή εναλλακτικών καυσίμων μαζί με τεχνολογίες κυψελών υδρογόνου για τους περονοφόρους και τη χρήση συστημάτων υψηλής συχνότητας, ταχείας φόρτισης και μπαταριών ευκαιριακής φόρτισης. Η φόρτιση ευκαιρίας μπορεί να λάβει μια μορφή ταχείας φόρτισης κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων για καφέ και σύντομων λειτουργικών διακοπών ή άμεσης φόρτισης από υβριδικούς κινητήρες που τροφοδοτούνται με ενέργεια, που παράγεται κατά την τροχοπέδηση ή την εκφόρτωση των περονοφόρων οχημάτων μέσω του υδραυλικού συστήματος , απευθείας στη μπαταρία. 

Η έννοια των Πράσινων Μεταφορικών Διαδρόμων
Οι πράσινοι διάδρομοι μεταφορών προάγουν την ανάπτυξη ενός συστήματος μεταφορών πιο πράσινου προσανατολισμού. Και, παρέχουν τις πιο φιλικές προς το περιβάλλον, βιώσιμες, αποτελεσματικές και ασφαλέστερες συνδέσεις για τις εμπορευματικές μεταφορές στην Ευρώπη.
Η έννοια των διαδρόμων μεταφοράς χαρακτηρίζεται από συγκέντρωση της εμπορευματικής κίνησης μεταξύ μεγάλων κόμβων και από σχετικά μεγάλες αποστάσεις μεταφοράς.
Σε αυτούς τους διαδρόμους, η βιομηχανία θα ενθαρρυνθεί να στηριχθεί στην προηγμένη τεχνολογία προκειμένου να αντιμετωπίσει την αύξηση του όγκου της κυκλοφορίας, προωθώντας παράλληλα την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και την ενεργειακή απόδοση.
-Οι πράσινοι διάδρομοι μεταφορών θα αντικατοπτρίζουν μια ολοκληρωμένη ιδέα μεταφορών στην οποία οι θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων, οι σιδηροδρομικές μεταφορές, οι εσωτερικές πλωτές οδοί και οι οδικές αρτηρίες αλληλοσυμπληρώνονται για να καταστεί δυνατή η επιλογή φιλικών προς το περιβάλλον μεταφορών
-Θα διαθέτουν επαρκείς εγκαταστάσεις μεταφόρτωσης σε στρατηγικές τοποθεσίες (όπως διεθνείς λιμένες, λιμένες εσωτερικής ναυσιπλοΐας, σταθμοί διαλογής και άλλα σχετικά τερματικά και εγκαταστάσεις Logistics) και με σημεία παροχής αρχικά για τα βιοκαύσιμα και αργότερα για άλλες μορφές πράσινης προώθησης. Οι πράσινοι διάδρομοι θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να πειραματιστούν με φιλικές προς το περιβάλλον, καινοτόμες μονάδες μεταφοράς.
-Οι «πράσινοι» διάδρομοι μεταφοράς εμπορευμάτων θα πρέπει να επιτρέπουν δίκαιη και χωρίς διακρίσεις πρόσβαση στους διαδρόμους και τις εγκαταστάσεις μεταφόρτωσης ως προϋπόθεση για τη συντροπικότητα.
-Οι περιορισμοί πρόσβασης στην αγορά για τερματικές επιχειρήσεις, μεταξύ άλλων, σε λιμένες μπορούν να έχουν αντίκτυπο στους πελάτες αυτών των εγκαταστάσεων. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να διασφαλιστεί η ανοικτή και χωρίς διακρίσεις πρόσβαση των φορέων εκμετάλλευσης και των πελατών αυτών των εγκαταστάσεων σύμφωνα με τους κανόνες της Συνθήκης.



Αντίστροφα (Reverse) Logistics
Ονομάζοντα οι δραστηριότητες logistics που σχετίζονται με την ανάκτηση αξίας σε απορριφθέντα ή επιστραφέντα προϊόντα. Είναι απαραίτητα για τις εταιρείες ηλεκτρονικού εμπορίου. Αρκετοί πάροχοι υπηρεσιών logistics προσφέρουν τώρα καλές λύσεις και βέλτιστες πρακτικές.

Η ανακύκλωση των προϊόντων στο τέλος του κύκλου ζωής τους μπορεί να οδηγήσει σε πολύτιμα υλικά, όπως σπάνιων πολύτιμων μετάλλων.

Ετσι, έχουν επιστροφές: στην κατασκευή (επαναχρησιμοποίηση, πλεονάζοντα υλικά, προϊόντα που απομένουν), στη διανομή: αναπροσαρμογές αποθεμάτων, εσφαλμένες παραδόσεις, είδη διανομής όπως συσκευασία, δοχεία κ.λπ., ανάκτηση προϊόντων, αχρησιμοποίητα ανταλλακτικά από συντήρηση μηχανών, από τους πελάτες (επιστροφές εγγύησης, επισκευές, επιστροφές στο τέλος χρήσης και στο τέλος του κύκλου ζωής τους).

Επιπλέον, έχουν οικονομική σημασία: με την ανάκτηση της αξίας των επιστραφέντων στοιχείων, την απόκτηση δύσκολων και σπάνιων εξαρτημάτων και ακατέργαστων υλικών και φθηνότερη παραγωγή (γυαλί, χαρτί))

Η διαχείριση ανάκτησης προϊόντων περιλαμβάνει τη διαχείριση όλων των χρησιμοποιημένων και απορριπτόμενων προϊόντων, εξαρτημάτων και υλικών για την ανάκτηση όσο το δυνατόν περισσότερων προϊόντων οικολογικής και οικονομικής αξίας και, συνεπώς, για τη μείωση των ποσοτήτων των παραγόμενων αποβλήτων. Περιλαμβάνει 5 επιλογές ανάκτησης προϊόντων: (i) επισκευή, (ii) ανακαίνιση, (iii) επανακατασκευή, (iv) αποκομιδή και (v) ανακύκλωση.

Η διαχείριση αποβλήτων περιλαμβάνει την προεπεξεργασία των αποβλήτων. η προεπεξεργασία πραγματοποιείται όταν τα απόβλητα έχουν περάσει από μια δοκιμή τριών σημείων στην οποία έχουν ικανοποιηθεί και τα τρία. Πιο συγκεκριμένα: (i) Πρέπει να είναι μια φυσική, θερμική, χημική ή βιολογική διαδικασία, συμπεριλαμβανομένης της μηχανικής διαλογής. (ii) Πρέπει να μεταβάλει τα χαρακτηριστικά των αποβλήτων. (iii) Πρέπει να μειώνει τον όγκο ή τον επικίνδυνο χαρακτήρα ή να διευκολύνει το χειρισμό ή να ενισχύει την ανάκτησή.

Η επαναχρησιμοποίηση είναι μια στρατηγική που εξαλείφει τα απόβλητα, μειώνει το κόστος διάθεσης αποβλήτων και εξοικονομεί ενέργεια και υλικά. Πρόκειται για λήψη χρήσιμων προϊόντων, όπως τα έπιπλα, τα βιβλία και οι συσκευές, που απορρίπτονται από εκείνους που δεν θέλουν πλέον ή δεν χρειάζονται και αναδιανέμουν σε όσους τα θέλουν.

Σε αντίθεση με την ανακύκλωση, που ανακτά τα υλικά για επεξεργασία, η επαναχρησιμοποίηση ανακτά το αρχικό προϊόν. Η επαναχρησιμοποίηση, επομένως, κυρίως αφορά τη συλλογή και την ανακατανομή των αγαθών.

Οι επιστροφές προϊόντων αποτελούν αυξανόμενη ανησυχία για τη βιομηχανία. Οι λιανοπωλητές μπορούν να έχουν ποσοστά επιστροφής που υπερβαίνουν το 10% των πωλήσεων

Ηλεκτρονικό Εμπόριο (E-commerce)

Η έκρηξη της πληροφόρησης οδήγησε σε νέες διαστάσεις το λιανικό εμπόριο. Μία από τις πιο δυναμικές αγορές είναι το ηλεκτρονικό εμπόριο. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω μιας ολοκληρωμένης αλυσίδας εφοδιασμού με απρόσκοπτη ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ προμηθευτών, γραμμών συναρμολόγησης και μεταφορέων.

Ακόμη και αν για τους διαδικτυακούς πελάτες υπάρχει μια εμφάνιση μιας κίνησης χωρίς κίνηση, οι διανομές που οι δραστηριότητες διανομής που επωφελήθηκαν περισσότερο από το ηλεκτρονικό εμπόριο είναι οι εταιρίες διανομής που βασίζονται αποκλειστικά σε φορτηγά και αεροπορικές μεταφορές.

Οι τεχνολογίες της πληροφορίας που σχετίζονται με το ηλεκτρονικό εμπόριο που εφαρμόζονται στην εφοδιαστική αλυσίδα μπορούν προφανώς να έχουν θετικές επιπτώσεις. Για παράδειγμα, οι συνέπειες του ηλεκτρονικού εμπορίου στα Green Logistics είναι ελάχιστα κατανοητές. Ωστόσο, το ηλεκτρονικό εμπόριο γίνεται πιο αποδεκτό και χρησιμοποιείται, αλλάζει τα συστήματα φυσικής διανομής.

Το νέο σύστημα βασίζεται σε μεγάλες αποθήκες που βρίσκονται εκτός των μητροπολιτικών περιοχών από όπου μεγάλες ποσότητες μικρών δεμάτων αποστέλλονται με φορτηγά. Διαχωρίζει τη διανομή λιανικής πώλησης και αντιστρέφει την τάση προς την ενοποίηση που χαρακτήριζε νωρίτερα το λιανικό εμπόριο.

Στο παραδοσιακό σύστημα, ο αγοραστής επιβαρύνθηκε με το κόστος της μεταφοράς των αγαθών από το κατάστημα στο σπίτι, αλλά με το ηλεκτρονικό εμπόριο αυτό το τμήμα της αλυσίδας εφοδιασμού πρέπει να ενσωματωθεί στη διαδικασία διανομής εμπορευμάτων. Το αποτέλεσμα πιθανώς συνεπάγεται περισσότερη συσκευασία και περισσότερους τόνους /km μεταφερόμενων εμπορευμάτων, ιδίως σε αστικές περιοχές.

Συμπεράσματα
Η πράσινη εφοδιαστική διαχειρίζεται τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, όπου συμβαίνουν, ιδανικά πριν εμφανιστούν.

Οι βέλτιστες πρακτικές επικεντρώνονται στην επιχειρηματική και όχι στην κοινωνική αξία που δημιουργεί η πράσινη εφοδιαστική αλυσίδα.

Oι βασικοι άξονες είναι:
-Ευθυγραμμίστε τους στόχους της αλυσίδας εφοδιασμού με τους επιχειρηματικούς στόχους.
-Αξιολογήστε την αλυσίδα εφοδιασμού ως ένα ενιαίο σύστημα κύκλου ζωής
-Χρησιμοποιήστε την περιβαλλοντική ανάλυση ως καταλύτη για την καινοτομία.
-Εστιάστε στη μείωση των πηγών των αποβλήτων για τη μείωσή τους.

Η ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών ανησυχιών στο σχεδιασμό του δικτύου της αλυσίδας εφοδιασμού αποτελεί πλέον πραγματικότητα για πολλές επιχειρήσεις παγκοσμίως. Η υιοθέτηση πράσινων πρακτικών δεν θα επηρεάσει μόνο τις επιχειρήσεις που υιοθετούν την πολιτική αλλά και τους πελάτες και τους προμηθευτές.

Η νέα παγκόσμια τάση προς την ολιστική αντιμετώπιση του κόστους της αλυσίδας εφοδιασμού και των περιβαλλοντικών επιδόσεων της, γίνεται μια πρακτική κορυφαίας προτεραιότητας των εταιριών προκειμένου να επιτευχθεί ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε μια όλο και περισσότερο περιβαλλοντικά ευαίσθητη αγορά.

Με άλλα λόγια οι πράσινες πρακτικές που εξισορροπούν την αποδοτικότητα με την περιβαλλοντική απόδοση θα αποτελέσουν ακρογωνιαίους λίθους της βιωσιμότητας, της ανταγωνιστικότητας και της αναπτυξιμότητας όλων των εταιριών.

Πηγές:
1. Θέματα Διοικητικής Μηχανικής Υποστηρικτικής Επιμελητείας, Αναστάσιος Μπασαράς, 2020
2. The development of green logistics for implementation sustainable development strategy in companies Oksana Seroka-Stolka, Czestochowa University of Technology
3. Green Logistics: Improving the Environmental Sustainability of Logistics Second Edition
4. by Alan McKinnon (Editor), Michael Browne (Editor), Anthony Whiteing (Editor)
5. Green Logistics and Transportation A Sustainable Supply Chain Perspective, Editors: Fahimnia, B., Bell, M., Hensher, D., Sarkis, J. (Eds.)
6. The importance of Green Logistics for the environmental and economic sustainability of the firms
7. Tsatalis Athanasios, SCHOOL OF ECONOMICS, BUSINESS ADMINISTRATION & LEGAL STUDIES, A thesis submitted for the degree of Master of Science (MSc) in Management, 2018
8. Green Logistics, Ο Ρόλος τους στην Εξαγωγή Ελαιολάδου, ΣοφίαΤσακαλίδου, Διπλωματική Εργασία ΑΠΘ, 2010

*Το θέμα αυτό έχει γραφεί στο πλαίσιο της θεματολογίας της 1ης Επιτροπής του ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ..

Θα ακολουθήσουν τα θέματα:
Συνοπτική Ιστορία της Εξέλιξης της Επιμελητείας
Στρατηγική και Επιμελητεία
Επιμελητεία και Μη Επανδρωμένα Συστήματα (Logistics and Drones)
Επιμελητεία και Τεχνητή Νοημοσύνη (Logistics and Artificial Intelligence)

Απαντα τα θέματα θα παρουσιαστούν σε διαλέξεις του Ινστιτούτου από τον Οκτώβριο του 2020.

ΤΟ ΕΛΛΕΙΜΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΑΜΥΝΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

on Παρασκευή, 19 Μαρτίου 2021. Posted in Μελέτες, Εθνική Στρατηγική

Του ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΔΑΣΚΑΛΑΚΗ- Αντιστράτηγου ε.α., Διευθυντή Μελετών ΕΛΙΣΜΕ

ΤΟ ΕΛΛΕΙΜΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΑΜΥΝΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

(19 Μαρτίου 2021)

Αφορμή για τη συγγραφή του παρόντος κειμένου ήταν το πρόσφατο εύστοχο άρθρο του Αντιστρατήγου ε.α. Γκαρτζονίκα Παναγιώτη που δημοσιεύτηκε στο SLPress με τίτλο «Ούτε Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, ούτε στρατιωτική παιδεία αλλά από διδακτορικά…»[1] Απολύτως ορθή η βασική επισήμανση του ότι στην Ελλάδα υπάρχει σοβαρό έλλειμμα στρατιωτικής σκέψεως[2] και ειδικά στις περιοχές της στρατιωτικής στρατηγικής και επιχειρησιακής τέχνης. Το έλλειμμα αυτό είναι συνέπεια της ανυπαρξίας αμυντικών σπουδών,[3] είτε στους φυσικούς τους χώρους, τα στρατιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα όλων των βαθμίδων, είτε στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα.[4] Το κενό αυτό έχει προκαλέσει μάλιστα μια ανισσόροπη αύξηση των διεθνών σπουδών, που παρά την αναμφισβήτητη χρησιμότητα τους, τείνει να εκτοπίσει το ενδιαφέρον από τις ήδη παραμελημένες «καθαρές αμυντικές σπουδές» (ας μας επιτραπεί να χρησιμοποιήσουμε τον αδόκιμο αυτό όρο). Ως γνωστόν, η φύση απεχθάνεται οποιαδήποτε κενά και ο συγγενής χώρος της υψηλής στρατηγικής, υπό την μορφή των σπουδών των διεθνών σχέσεων, κινήθηκε γρήγορα και υπερκάλυψε την περιοχή της στρατιωτικής στρατηγικής και επιχειρησιακής σκέψης, χωρίς φυσικά να μπορεί να δώσει τις απαιτούμενες λύσεις και απαντήσεις.

          Αναμφίβολα για την κατάσταση αυτή την μέγιστη ευθύνη έχουν οι επαγγελματίες της άμυνας ως άτομα και ως θεσμική οργάνωση (ένοπλες δυνάμεις). Οι λόγοι που οδήγησαν το στράτευμα στην υστέρηση αυτή χρήζουν εξέτασης καθώς μόνο μέσω του εντοπισμού των αιτίων μπορούν να αναληφθούν οι απαραίτητες διορθωτικές κινήσεις. Προς αποφυγή οποιαδήποτε παρεξηγήσεως, οι αναφορές μου -και πολλών άλλων συναδέλφων-  σε υστέρηση της στρατιωτικής σκέψης δεν υποβαθμίζουν με κανένα τρόπο την αποτελεσματικότητα και αξιόμαχο των ενόπλων δυνάμεων. Ούτε προδικάζουν μια ενδεχόμενη αρνητική εξέλιξη σε περίπτωση σύγκρουσης. Απλά εκτιμάται ότι η ανάπτυξη της στρατιωτικής σκέψης σε όλες τις βαθμίδες θα επιτρέψει την καλύτερη αξιοποίηση προσωπικού και μέσων, μέσα από την συνεχή αναθεώρηση των στρατιωτικών δογμάτων με συνέπεια την αύξηση της αποτρεπτικής αλλά και μαχητικής ισχύος. Για να διασαφηνίσουμε, ως δόγμα, σύμφωνα και με τη στρατιωτική ορολογία, εννοούμε τις θεμελιώδεις εκείνες αρχές με βάση τις οποίες οι ένοπλες δυνάμεις κατευθύνουν τις ενέργειες τους για την επίτευξη των αντικειμενικών στόχων.[5] Οι θεμελιώδεις αυτές αρχές είναι δεσμευτικές (ενίοτε φαινομενικά αντικρουόμενες) αλλά η εφαρμογή τους απαιτεί ορθή κρίση, που αποτελεί και την πεμπτουσία της στρατηγικής σκέψης και τέχνης σε όλα τα επίπεδα.

Για ποιους όμως λόγος, το στράτευμα, ένας αξιοκρατικός -σε μεγάλο βαθμό θεσμός- με συνεχή επιμόρφωση των στελεχών του και ακολουθώντας πρότυπα πετυχημένων ξένων δυνάμεων έχει αποτύχει στην ανάπτυξη αυτοφυών αμυντικών σπουδών;[6] Εντύπωση  προκαλεί η υστέρηση ειδικά αν ληφθεί υπόψη η σχετικά πλουσιότερη παρουσία ελληνικών στρατιωτικών συγγραμμάτων αλλά και η εντυπωσιακή πρωτοποριακή χρήση νέων οπλικών συστημάτων και τακτικών στις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα.  Τα αρχικά αίτια της υστέρησης μάλλον θα πρέπει να αναζητηθούν στη λήξη της πολυτάραχης δεκαετίας 1940-49. Τα  εφιαλτικά χρόνια που ακολούθησαν την ελληνική εποποιία της Βορείου Ηπείρου κατέστησαν πρακτικά αδύνατες οποιαδήποτε θεωρητικές αναζητήσεις και προσεγγίσεις. Το 1945, το στράτευμα, έχοντας αναδημιουργηθεί εκ του μηδενός, αντιμετώπιζε μαζί με το αστικό καθεστώς, προβλήματα επιβίωσης. Μάλιστα ο νεοδημιουργηθείς Στρατός Ξηράς, κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου δυσκολεύθηκε να εγκαταλείψει το αποτυχημένο δόγμα της «στατικής υπεράσπισης των πάντων» και να προχωρήσει σε ενεργητική αντιμετώπιση των ανταρτών με αποτέλεσμα την επιμήκυνση της σύγκρουσης για έξι τουλάχιστον μήνες.[7] Οι δύο δεκαετίες που ακολούθησαν υπήρξαν απαγορευτικές για αναζητήσεις που ξέφευγαν από το ορθόδοξο δόγμα της διπλής πλέον αποστολής, της εξασφάλισης του έθνους από εξωτερικούς αλλά και εσωτερικούς εχθρούς.[8] Ούτε όμως η τραγική κατάληξη της αδιανόητης αποτυχίας της ελληνικής υψηλής στρατηγικής στην Κύπρο και ο γενικότερος αναπροσανατολισμός των αμυντικών μας προτεραιοτήτων έδωσαν την απαραίτητη ώθηση στην στρατιωτική σκέψη. Οι τεράστιες δυσκολίες μιας πλήρους αναδιάταξης των Μονάδων από Βορρά προς ανατολάς απορρόφησε όλη την ενεργητικότητα των ενόπλων δυνάμεων. Αν μάλιστα ληφθεί υπόψη και η έμφυτη αρνητική προδιάθεση που υπάρχει παγκοσμίως στους επαγγελματίες της άμυνας έναντι θεωρητικών διατυπώσεων και στοχασμών, αντιλαμβανόμαστε την απροθυμία -αλλά και θεσμική έλλειψη υποστήριξης- των στελεχών να εντρυφήσουν σε αναζητήσεις πέραν των αναγνωρισμένων και ιεραποστολικά διατυπωμένων δογμάτων.

Ακόμη και η λήξη του ψυχρού πολέμου που συνέπεσε με την πολυδιαφημισθείσα «Revolution in the Military Affairs»[9] δεν υπήρξε ικανή να πυροδοτήσει μια ικανοποιητική εγχώρια στρατηγική σκέψη. Βέβαια οι επικρατούσες στην «Εσπερία» νέες ιδέες σύντομα εισέβαλαν και στις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις επηρεάζοντας  αρκετά τις τακτικές χωρίς όμως να μπορέσουν να προκαλέσουν την ανάπτυξη μιας αυτόνομης εθνικής στρατηγικής σκέψης προσαρμοσμένης στα συγκεκριμένα αμυντικά μας προβλήματα.[10] Η έξωθεν εισβολή προήλθε κυρίως από την είσοδο νέων οπλικών συστημάτων υψηλής τεχνολογίας, επηρεάζοντας αντίστοιχα τις τακτικές χρησιμοποιήσεως τους στα πεδία των μαχών αλλά με μικρή επίδραση στη στρατηγική σκέψη.

Η εμφάνιση των λεγόμενων «ασύμμετρων απειλών» σε συνδυασμό με τις απειλές συγκρούσεων χαμηλής έντασης, με αποκορύφωμα την κρίση των Ιμίων (1996) επέφεραν μια διστακτική έναρξη θεωρητικών και πρακτικών αναζητήσεων για εξεύρεση λύσεων. Νέες τακτικές υιοθετήθηκαν ενώ αναλήφθηκαν προσπάθειες για την εφαρμογή ενός διακλαδικού δόγματος. Σίγουρα οι προσπάθειες αυτές -σε συνδυασμό με πληθώρα ασυντόνιστων ή καλύτερα μη ολοκληρωμένων[11] προμηθειών οπλικών συστημάτων- συνετέλεσαν στην αύξηση της μαχητικής ισχύος αλλά και πάλι δεν προκάλεσαν μια δυναμική επανεμφάνιση της στρατιωτικής σκέψης.

Στο χρονικό αυτό σημείο παρατηρήθηκε η ασύμμετρη γιγάντωση των διεθνών σπουδών που ανεπιτυχώς προσπάθησαν να καλύψουν και τις αμυντικές σπουδές. Παρά την χρησιμότητα των πρώτων, άθελα τους επέτειναν τη σύγχυση δίδοντας μια λανθασμένη και αχρείαστη υπερβολική εστίαση σε θέματα υψηλής στρατηγικής, συχνά σε επίπεδο πολύ υψηλότερο ακόμη και αυτού που θα κληθεί να αντιμετωπίσει ο Α/ΓΕΕΘΑ της χώρας!

Πλέον όμως των προαναφερθέντων λόγων υστέρησης αυτόνομης στρατιωτικής σκέψης θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η ανάπτυξη της είναι πολύ δύσκολη, έως και αδύνατη, όταν δεν είναι συνδεδεμένη με την πρακτική εφαρμογή και τις απορρέουσες εμπειρίες. Η πρακτική εφαρμογή αποκτάται κυρίως στα πεδία των μαχών και δευτερευόντως στα πεδία των ασκήσεων.

Η επί 70 χρόνια ευτυχής (μερική) αποχή από πολεμικές εμπλοκές σίγουρα συντέλεσε με την έλλειψη πολεμικών εμπειριών, στην αδυναμία παραγωγής αυτόφωτης στρατιωτικής σκέψης. Δυστυχώς, η πολύτιμη αποκτηθείσα εμπειρία το 1974 στη Μεγαλόνησο δεν έτυχε της δέουσας αξιοποίησης καθώς συνδέθηκε με μια  ατυχή στιγμή για την οποία κανείς δεν ήθελε να μιλάει.  Το ίδιο το στράτευμα ελάχιστα αξιοποίησε τα στελέχη που συμμετείχαν στους αγώνες και οι ελάχιστες μελέτες που συνετάχθησαν, καλύφθηκαν (και εξακολουθούν να καλύπτονται) υπό το πέπλο του «εθνικού απορρήτου». Υπό άλλες συνθήκες και σε άλλα κράτη,[12] τα γεγονότα της Κύπρου θα είχαν αποτελέσει τη βάση για την ενδελεχή εξέταση των αιτίων της αποτυχίας της ελληνικής στρατιωτικής στρατηγικής και επιχειρησιακής τέχνης. Παραταύτα και παρά τις πραγματικές τραγικές συνθήκες, αρκετές Μονάδες αντεπεξήλθαν με επιτυχία τις τακτικές προκλήσεις των συγκρούσεων αφενός χάρη στον ηρωισμό του προσωπικού και αφετέρου στις ορθές τακτικές επιλογές των διοικητών και μικρών ηγητόρων τους. Αστοχίες, πάντοτε παρούσες στις πολεμικές αναμετρήσεις, δεν έτυχαν εξέτασης και ουδέποτε τα συμπεράσματα τους κατέστησαν κτήμα του σώματος των αξιωματικών μέσω συστηματικής διδασκαλίας στις διάφορες στρατιωτικές σχολές. Σχεδόν μηδενική υπήρξε και η παραγωγή συγγραμμάτων αξιολόγησης των γεγονότων και εξαγωγής αξιοποιήσιμων στρατιωτικών συμπερασμάτων. Τυχόν συμπεράσματα που ανέκυψαν παρέμειναν γνωστά στα υψηλότατα μόνο επίπεδα των στρατιωτικών ηγεσιών και φυσικά συμπεριλήφθησαν στους αντίστοιχους σχεδιασμούς. Δεν προκλήθηκε όμως αξιόλογη και καινοτόμος συζήτηση στα εξειδικευμένα και φλέγοντα θέματα της εποχής, για παράδειγμα στην άμυνα νήσων καίτοι βρίσκονταν σε εξέλιξη μια κοπιώδης και επίμονη προσπάθεια αμυντικής οργάνωσης τους που παρέμεινε προσκολλημένη στα δεδομένα της δεκαετίας του 1970. Χρειάστηκε η κρίση των Ιμίων για να αναζητηθούν νέες μορφές αντίδρασης στις νέες μορφές απειλών.

Απόρροια πολιτικών επιλογών υπήρξε και η αποχή εμπλοκής των ενόπλων δυνάμεων σε ειρηνευτικές επιχειρήσεις υψηλού ρίσκου που σε ορισμένο βαθμό θα βοηθούσαν -φυσικά έναντι τιμήματος πολύτιμου αίματος- στην απόκτηση πολεμικών εμπειριών και ευκαιριών εν συνεχεία πυροδότησης διαδικασιών ανάπτυξης στρατιωτικής σκέψης. Θα ξαναεπισημάνω ότι το ζητούμενο δεν είναι η ευημερία της στρατιωτικής σκέψης αυτής καθαυτής ως αφηρημένης επιστήμης αλλά κυρίως η επιτυχής συμβολή της στην αποτροπή του εχθρού και αν αυτό αποτύχει, στην πολεμική συντριβή του με γνώμονα τους πολιτικούς αντικειμενικούς στόχους.

Έχοντας λοιπόν αποκλείσει τις πολεμικές εμπειρίες, ως μοναδική επιλογή εμφανίζεται η ανάπτυξη της στρατιωτικής σκέψης μέσα από τον συνδυασμό θεωρητικής αναζήτησης στη βάση ξένων εμπειριών και συγγραμμάτων και τον γόνιμο προβληματισμό κατά τη διάρκεια της τριβής και εξάσκησης των στρατευμάτων μας στα πεδία ασκήσεων. Οι ασκήσεις, τακτικές ασκήσεις μετά ή άνευ στρατευμάτων, αποσκοπούν στην βελτίωση των μαχητικών ικανοτήτων στρατευμάτων και επιτελείων και δοκιμή και βελτίωση των σχεδίων. Παράλληλα αποτελούν και βάσεις πάνω στις οποίες θα πρέπει να αναπτυχθεί γόνιμη αμφισβήτηση σχεδίων αλλά και δογμάτων και ευκαιρία δοκιμής (πετυχημένης ή μη) νέων. Στην ελληνική πραγματικότητα (και όχι μόνο), τουλάχιστον για τον Στρατό Ξηράς, οι ασκήσεις ελάχιστα έχουν συνεισφέρει στην εμφάνιση κειμένων στρατιωτικής στρατηγικής ή επιχειρησιακής τέχνης. Ενδεχομένως η όλη δόμηση των ασκήσεων να βασίζεται στην επαλήθευση των ισχυόντων δογμάτων και στην υιοθέτηση δευτερευουσών βελτιώσεων και όχι στη δημιουργική αμφισβήτηση τους μέσω ριζικών καινοτομιών.

Η παρατεταμένη συνέχιση παρόμοιων μεθοδεύσεων οδηγεί στη δημιουργία μιας προβληματικής κουλτούρας χρήσης των ασκήσεων ως μέσων επιδοκιμασίας κάθε υπάρχοντος δόγματος και σχεδίου (και προβολής των εμπλεκομένων διοικήσεων) παρά ως όργανα δοκιμής, πειραματισμών, ανάπτυξης της πρωτοβουλίας και καινοτόμου σκέψεως. Κάτω υπό αυτούς τους περιορισμούς είναι αδύνατον να υπάρξει ανάπτυξη αυτόφωτης στρατηγικής σκέψεως. Οποιαδήποτε δε πρωτοποριακή γνώμη και πρωτοβουλία θα αντιμετωπίσει την έκδηλη αμηχανία και προτροπή τήρησης των δοκιμασμένων διαδικασιών (στην καλύτερη περίπτωση). Θα ήταν όμως άδικο αν δεν αναγνωρίζαμε το πρόβλημα της παντελούς έλλειψης πεδίων εκπαίδευσης-βολών (ενίοτε και πυρομαχικών εκπαιδεύσεως) με δυνατότητες ρεαλιστικής εκπαίδευσης έστω και δυνάμεως μεγέθους Μονάδος ελιγμού!

 Όμως και τα πολεμικά παίγνια που διεξάγονται αδυνατούν να παρεκκλίνουν από τα υπάρχοντα δόγματα και να επενδύσουν στην αναζήτηση καινοτομιών. Στο Πολεμικό Ναυτικό και Πολεμική Αεροπορία, η κατάσταση είναι εμφανώς καλύτερη καθώς η φύση των όπλων, τα ολιγότερα εμπλεκόμενα οπλικά συστήματα, η σχετική απεραντοσύνη των χώρων εκπαιδεύσεως και τα πολλαπλά μέσα εξομοίωσης προσφέρουν απείρως μεγαλύτερες δυνατότητες εκτέλεσης και αξιολόγησης δοκιμών διαφορετικών σεναρίων και τακτικών. Παρά ταύτα και οι Κλάδοι αυτοί αντιμετωπίζουν τη δυσκολία της διάχυσης των αποτελεσμάτων των δοκιμών και ασκήσεων στην πλειονότητα των στελεχών τους μέσα από τις προβλεπόμενες εκπαιδευτικές δραστηριότητες.

Αποφασιστικό ρόλο στη δυστοκία παρουσίασης στρατιωτικής σκέψης διαδραματίζει και η υπερβολική μυστικοπάθεια και αποφυγή επισήμανσης των υπαρκτών αρνητικών σημείων υπό το φόβο αποκάλυψης στον εχθρό πιθανών ημετέρων αδυναμιών αλλά και για τυχόν αρνητικές επιπτώσεις στην εμπιστοσύνη του ελληνικού λαού στις ένοπλες δυνάμεις. Επιπρόσθετα στους υπηρετούντες συναδέλφους  υφίσταται ο υπαρκτός κίνδυνος, η επισήμανση αδυναμιών και η παρουσίαση καινοτόμων ιδεών να θεωρηθεί ως αποδοκιμασία και κριτική έναντι της ηγεσίας και να επιφέρει αρνητικές συνέπειες στην επαγγελματική τους εξέλιξη.

Με τις παραπάνω -ενδεχομένως μη ορθά ταξινομημένες- σκέψεις έγινε προσπάθεια κατάδειξης των αιτίων που δρουν αποτρεπτικά στη δημιουργία στρατιωτικής σκέψεως στο ελληνικό στράτευμα. Οι αιτίες αυτές είναι παραπλήσιες στην πλειονότητα των ενόπλων δυνάμεων σε όλο τον κόσμο.

Η θεραπεία αυτής της κατάστασης δεν είναι εύκολη και μπορεί να λάβει χώρα μόνο όταν μια σημαντική μάζα ανωτέρων και ανωτάτων στελεχών αναγνωρίσει την ύπαρξη του προβλήματος και την αναγκαιότητα ουσιαστικής ενίσχυσης δομών και προσπαθειών  δημιουργίας στρατιωτικής σκέψεως. Για να υπάρξουν αποτελέσματα η αρχική πρωτοβουλία και ώθηση θα πρέπει να προέλθει κυρίως εκ των άνω. Άλλως οποιοσδήποτε προσπάθειες μάλλον θα περιοριστούν σε περισσότερο ή λιγότερο, αξιέπαινες ατομικές προσπάθειες άνευ δυνατότητας αξιοποίησης στην πράξη. Θα επαναλάβω ότι το στράτευμα δεν επιζητά την απλή παραγωγή κειμένων θεωρητικού στοχασμού αλλά τη βελτίωση ή υιοθέτηση νέων τακτικών και επιχειρησιακών σχεδίων με απτά αποτελέσματα επί των πεδίων των μαχών. Έχει όμως παγκοσμίως αποδεχθεί ότι η διαδικασία αυτή απαιτεί μια συνεχή συνέργεια δοκιμών πεδίου αλλά και θεωρητικής αναζήτησης και δημιουργίας. Όσο το επίπεδο διοίκησης είναι χαμηλότερο και εγγύτερο της τακτικής, η σημασία της πρακτικής εφαρμογής εμφανίζεται επικρατούσα. Καθώς το επίπεδο ενεργείας ανέρχεται, ο συνδυασμός των όπλων και τακτικών αυξάνεται, η διακλαδικότητα επεισέρχεται σε μεγαλύτερο βαθμό και η βάσανος της διανόησης -μέσω της θεωρητικής σκέψης και σχεδιασμού- αποκτάται μεγαλύτερη αξία.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να επισημάνουμε και την ουτοπία της επίλυσης όλων των προβλημάτων μέσω της τεχνολογίας. Η τεχνολογία μέχρι σήμερα δεν έχει καταφέρει να μεταβάλει τη χαοτική φύση του πολέμου ούτε και να επιλύσει το πρόβλημα της «αβεβαιότητας».[13] Ενδεχομένως μάλιστα να έχει αυξήσει το μέγεθος της «αβεβαιότητας». Η τεχνολογία δεν αποτελεί υποκατάστατο της στρατηγικής ούτε απλουστεύει τον πόλεμο, τουναντίον καθιστά τον πόλεμο εκθετικά πιο σύνθετο.[14] Ειδικά σε περιπτώσεις σχετικά ισοδύναμων αντιπάλων, δεν είναι αυτή που θα επιφέρει το αποφασιστικό αποτέλεσμα. Η νίκη ως επί το πλείστον, επιβραβεύει την πλευρά εκείνη που προστατεύοντας τις αδυναμίες της αποφεύγει τα ισχυρά σημεία του αντιπάλου προσβάλλοντας καίρια τα τρωτά του σημεία.[15] Άρα η χρήση της τεχνολογίας θα πρέπει να εξυπηρετεί τον παραπάνω στόχο εντασσόμενη σε ένα μείγμα  τακτικών, οργανωτικών, δογματικών και τεχνολογικών καινοτομιών. Στην ανάπτυξη αυτού του μείγματος απαραίτητη είναι και η παρουσία της στρατιωτικής σκέψης που θα πρέπει να συμβαδίζει  με τις δοκιμές στα πεδία των ασκήσεων. Η διαδικασία αυτή δεν εμφανίζεται αίφνης ως παρθενογένεση αλλά προκύπτει μέσα από μια εξελικτική -θεωρητική και πρακτική- προσέγγιση και επίλυση πραγματικών προβλημάτων, σε συγκεκριμένα θέατρα επιχειρήσεων και έναντι μιας συγκεκριμένης και υπαρκτής απειλής.[16] Ο συνδυασμός αυτός καθιστά απαραίτητη την ανάπτυξη της στρατιωτικής σκέψης μέσα από το φυσικό χώρο της, δηλαδή τις ένοπλες δυνάμεις χωρίς φυσικά να αποκλείεται με κανέναν τρόπο η έξωθεν υποστήριξη και χρήση βοηθητικών εργαλείων, μεθοδολογίας ή ακόμη και ανοικτής καινοτόμου σκέψης.

Εκτιμάται ότι το πρώτο βήμα, δηλαδή η κατανόηση του προβλήματος και της αναγκαιότητας αναβάθμισης της στρατιωτικής σκέψης έχει ήδη γίνει αντιληπτή από τις ένοπλες δυνάμεις. Ευελπιστούμε μάλιστα να βρισκόμαστε μπροστά από το κομβικό σημείο της λήψεως ολοκληρωμένων αποφάσεων του τρόπου υλοποίησης της. Φυσικά το δυσκολότερο σημείο κάθε δραστικής αλλαγής είναι να καταστεί αποδεκτή από την υπάρχουσα «στρατιωτική κουλτούρα»[17] καίτοι αποσκοπεί στην τροποποίηση ορισμένων σημείων της. Ως γνωστόν, οποιοσδήποτε ζων ή μη οργανισμός τείνει να αντιδρά στη μεταβολή της «κατάστασης» του προσκολλημένος σε δοκιμασμένους μεθόδους, σταθερές αξίες, θεμελιώδεις αρχές και δόγματα και επισείοντας την αβεβαιότητα και κινδύνους του αγνώστου.

Η αναγνώριση του προβλήματος θα πρέπει να συνοδευθεί από την εξεύρεση μιας ομάδος στελεχών ικανών και πρόθυμων να αναλάβουν τη θεσμική δόμηση των αλλαγών. Εξυπακούεται ότι αυτή η ομάδα θα τύχει της συνεχούς υποστήριξης της στρατιωτικής ιεραρχίας και η οποία καθορίζοντας τον τελικό στόχο θα είναι πρόθυμη να αποδεχθεί και εφαρμόσει τις αιτιολογημένες και εμπεριστατωμένες προτάσεις των ειδικών. Η επιλογή θα πρέπει να βασιστεί σε πρόσωπα αναγνωρισμένων ικανοτήτων, εμπειρίας και αποδοχής στο συγκεκριμένο τομέα.[18] Σημαντικό είναι να εξασφαλιστεί η απρόσκοπτη συνέχιση των εργασιών της ομάδος ανεξαρτήτως αλλαγής προσώπων στην πολιτική ή στρατιωτική ιεραρχία του Υπουργείου Αμύνης όπως και η εναλλαγή του προσωπικού.[19] Καθώς μιλάμε για αναγκαιότητα θέσπισης ορισμένων θεσμικών αλλαγών που αφορούν και τη λειτουργία στρατιωτικών σχολών θα πρέπει να υπάρξει και συνεργασία με φορείς αντίστοιχων μη στρατιωτικών οργανισμών ειδικά για τη θεσμοθέτηση συνεργασιών και υπέρβαση τυχόν νομικών κωλυμάτων. Με την ολοκλήρωση μιας συνεκτικής και ολιστικής πρότασης -με δυνατότητες συνεχούς επαναξιολόγησης και ανάληψης διορθωτικών κινήσεων- τα στελέχη της προαναφερθείσης ομάδος θα πρέπει να αναλάβουν τις βασικές θέσεις εφαρμογής στην πράξη των εγκεκριμένων και θεσμοθετημένων πλέον προτάσεων. Η αρχική περίοδος εφαρμογής είναι χρήσιμη καθώς θα πρέπει να αντιμετωπιστούν τα αναπόφευκτα «νηπιακά» προβλήματα αλλά και να καταστεί σε όλους ορατή η βούληση της ιεραρχίας για πραγματικές αλλαγές. Τυχόν καρατόμηση ή μαζική απομάκρυνση των στελεχών -για οποιανδήποτε λόγο- που επιλέγησαν για την προσπάθεια αυτή θα είναι τελείως αντιπαραγωγική.

Βασική στόχευση των αλλαγών θα είναι να καταστούν ικανά τα στρατιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα και σχολές, να αναθέτουν, επιβλέπουν, αξιολογούν και αξιοποιούν μελέτες και έρευνες επί θεμάτων στρατιωτικής στρατηγικής, επιχειρησιακής τέχνης, τακτικής και στρατιωτικής τεχνολογίας. Παράλληλα θα πρέπει να επανεξεταστεί η ανά σχολή επιζητούμενη απόκτηση γνώσεων και ικανοτήτων για τα φοιτούντα στελέχη με βάση τις νέες επιχειρησιακές απαιτήσεις. Εκτιμάται ότι σήμερα υπάρχουν αρκετές επικαλύψεις στα διάφορα σχολεία, ορισμένα δε αντικείμενα, ειδικά στις ανώτατες στρατιωτικές σχολές, κινούνται σε τομείς πέραν της στρατιωτικής στρατηγικής. Απαραίτητη η ενασχόληση με θέματα υψηλής στρατηγικής, καθόσον διευρύνει τους ορίζοντες σκέψεως των στελεχών, αλλά δεν πρέπει να λαμβάνει χώρα σε βάρος των καθαρών στρατιωτικών ζητημάτων.

Η υφιστάμενη σήμερα κατάσταση ωθεί τα στελέχη σε υψηλού επιπέδου μεταπτυχιακές σπουδές και ερευνητικές πρωτοβουλίες που συχνά δεν αποφέρουν άμεσα οφέλη στην στρατιωτική υπηρεσία. Παρατηρείται μάλιστα η οξύμωρη κατάσταση, μια μεταπτυχιακή ενασχόληση επί γνωστικού αντικειμένου ξένου προς τα στρατιωτικά προβλήματα,  να επιβραβεύεται πολύ περισσότερο από μια εστιασμένη στρατιωτική έρευνα. Η κατάσταση αυτή είναι αντιπαραγωγική για τις ένοπλες δυνάμεις καίτοι αναμφίβολα συντελεί στην αναβάθμιση γνώσεων και ευρύτητας σκέψεως των στελεχών. Οι στρατιωτικές σχολές πρέπει να μπορούν να προχωρούν σε αναθέσεις μελετών, ερευνών και λοιπών προγραμμάτων σε σπουδαστές εγνωσμένων ικανοτήτων, είτε ακόμη και πέραν αυτών, σε θέματα που άπτονται του αντίστοιχου επιπέδου σπουδών των σχολών.[20] Η επιτυχής παρουσίαση αυτών των εργασιών πρέπει να παρέχει αντίστοιχη των αποτελεσμάτων, αναγνώριση  του έργου των στελεχών με αντίκτυπο στη καριέρα τους. Οι ανατιθέμενες εργασίες θα πρέπει να κινούνται προς την αντιμετώπιση υπαρκτών προβλημάτων των ενόπλων δυνάμεων και να εξασφαλίζεται αλληλοϋποστήριξη διαφόρων θεματικών ή και περαιτέρω εξέταση-συμπλήρωση ορισμένων ελπιδοφόρων «υποθέσεων εργασίας».[21] Δηλαδή είναι απαραίτητος ένας κεντρικός έλεγχος και ορθή κατανομή του έργου και πεδίου ενδιαφερόντων των στρατιωτικών σχολών όπου μέσω αλληλοσυντονισμένων προγραμμάτων εκπαιδεύσεως, ερευνητικών προγραμμάτων και συνεργασιών θα εξασφαλίζεται η μεγιστοποίηση των αποτελεσμάτων. Παράλληλα τα Επιτελεία αλλά και Μονάδες θα πρέπει να μη διστάζουν -μέσω ενός κεντρικού οργάνου- να καταφεύγουν στις σχολές για προώθηση και περαιτέρω εξέταση ιδεών ή ακόμη και για υποβολή αιτήσεων υποστήριξης σε συγκεκριμένα προβλήματα.

Συχνότατο εμπόδιο στις μελέτες και ερευνητικές προσπάθειες σχολών είναι η αποδέσμευση διαβαθμισμένων στοιχείων τα οποία στις περισσότερες περιπτώσεις είναι απαραίτητα για την εκπόνηση μιας μελέτης. Αναγκαστικά θα πρέπει να δημιουργηθούν ελεγχόμενοι χώροι εργασίας στις σχολές με εξασφαλισμένη τη διακίνηση και επεξεργασία των διαβαθμισμένων στοιχείων. Αναλόγως δε της έρευνας, ενδεχομένως να απαιτηθεί και επιβεβαίωση των συμπερασμάτων μέσω πολεμικών παιγνίων και σε λιγότερες περιπτώσεις δοκιμές σε εξειδικευμένα πεδία ασκήσεων. Δεδομένου του περιορισμού των μέσων, ο όλος μηχανισμός πρέπει να είναι σε θέση να αξιολογεί τις μελέτες-έρευνες και να προχωρεί στον περαιτέρω έλεγχο και αξιοποίηση των περισσοτέρων υποσχόμενων και παράλληλα να διαχέει κατάλληλα τα προκύπτοντα συμπεράσματα διευρύνοντας τις σκέψεις και δημιουργικούς προβληματισμούς των λοιπών στελεχών. Είναι αναμενόμενο αρχικά τουλάχιστον, να παρουσιαστεί ένας σημαντικός αριθμός εργασιών που αφενός θα αποτελούν, περισσότερο ή λιγότερο, τετριμμένη αντιγραφή υπαρχόντων ιδεών ή παράθεση σκέψεων πέραν οποιασδήποτε πρακτικής εφαρμογής. Η εξέλιξη αυτή δέον όπως θεωρηθεί ως απολύτως φυσιολογική και θα αποτελέσει και μια πρώτη αλλά σημαντικότατη αξιολόγηση του συστήματος ελέγχου και προώθησης του ερευνητικού έργου.

Ταυτόχρονα με την στήριξη της παραπάνω «task force» η στρατιωτική ιεραρχία θα πρέπει να προχωρήσει στην ενθάρρυνση όχι μόνο της καινοτόμου σκέψεως αλλά και των πρακτικών δοκιμών στα πεδία ασκήσεων-βολών. Οι ανοικτές συζητήσεις, η ελεύθερη έκφραση επιχειρημάτων, η δημιουργική αμφισβήτηση σχεδίων, τακτικών -ακόμη και δογμάτων- συνοδευόμενες από έμφυτη ειλικρίνεια πρέπει να ενθαρρύνονται και επιβραβεύονται. Οι ασκήσεις πρέπει να αποσκοπούν και στην πρακτική δοκιμασία νέων τρόπων ενεργείας και καινοτόμων ιδεών. Η στόχευση των ασκήσεων, ειδικά όταν τα διαθέσιμα μέσα είναι περιορισμένα, πρέπει να μην περιορίζεται μόνο στη διεξαγωγή τους αλλά θα πρέπει να βασίζεται σε προσεκτικό σχεδιασμό και εν συνεχεία ανάλυση και αξιολόγηση όλων των στοιχείων για υιοθέτηση νέων σχεδίων και καινοτόμων συνδυασμών χρήσεων των οπλικών συστημάτων. Η ηγεσία θα πρέπει να ενθαρρύνει αυτούς τους πειραματισμούς αναγνωρίζοντας την αναπόφευκτη παρουσία πλήθους αποτυχημένων πειραματισμών.

Για ενίσχυση των παραπάνω θέσεων θεωρώ χρήσιμο να παραθέσω ένα σχετικό απόσπασμα:[22]

«Η καινοτομία, για να είναι επιτυχής, πρέπει να βασίζεται στη βαθιά κατανόηση της θεμελιακά χαοτικής φύσης του πολέμου. Και πρέπει να συνάγεται από την πείρα που αποκτάται από τις ασκήσεις και πειραματισμούς. Οι οργανισμοί που επιδιώκουν να καινοτομήσουν πρέπει να ανταμείβουν την έμφυτη ειλικρίνεια και να επιτρέπουν την ανοικτή συζήτηση για τα διδάγματα που συνάγονται από τα πεδία της μάχης, αλλά από τις ασκήσεις και τα πειράματα. Διότι η αξία των ασκήσεων, ιδίως όταν τα διαθέσιμα μέσα είναι περιορισμένα, έγκειται όχι μόνο στη διεξαγωγή τους, αλλά στο σχεδιασμό τους και στην μετά τη δράση ανάλυση, η οποία πρέπει να αποσκοπεί στην κατανόηση και όχι στην ισχυροποίηση του δόγματος, των σχεδίων δράσεως ή των οπλικών συστημάτων. Οι δε ένοπλες δυνάμεις που εμπλέκονται σε τέτοιες επαναστάσεις πρέπει να προνοούν για μηχανισμούς που να διαδίδουν και να εφαρμόζουν ιδέες και διδάγματα.»

Η αναγνώριση της καινοτόμου σκέψεως και των προσπαθειών διαμόρφωσης νέων τακτικών μεθόδων θα πρέπει όχι μόνο να ενθαρρυνθεί αλλά να ενταχθεί στη διαδικασία αξιολόγησης των στελεχών με αυξημένο συντελεστή βαρύτητος. Αντίστοιχη αναγνώριση-αξιολόγηση θα πρέπει να υπάρχει για την προθυμία-δυνατότητα συμμετοχής σε ομαδικές προσπάθειες και ειδικά στην ικανότητα συντονισμού τέτοιων εργασιών. Το σύστημα αξιολογήσεως πρέπει από τη νεαρή ηλικία τους να εντοπίζει (αλλά και να ενθαρρύνει) τα πραγματικά χαρισματικά στελέχη που είναι ικανά να δημιουργήσουν καινοτόμες ιδέες και σκέψεις. Σε αρκετές περιπτώσεις στο παρελθόν, πρωτοποριακές σκέψεις έχουν καταπνιγεί σε μια ανίερη προσπάθεια διαφύλαξης της κακώς εννοούμενης ορθόδοξης στρατιωτικής σκέψης. Διεθνώς μάλιστα οι οραματιστές αξιωματικοί δεν συμβάδιζαν με την συχνά τυποποιημένη σκέψη της ευρείας μάζας των στελεχών.

Στην προσπάθεια ανάπτυξης της στρατιωτικής σκέψης, υπό τον ευρύ τίτλο των αμυντικών σπουδών, όχι μόνο ευπρόσδεκτη αλλά και απαραίτητη είναι η παρουσία των ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της χώρας. Η προσέγγιση και κριτική των στρατιωτικών προβλημάτων και από την έξωθεν του στρατεύματος πλευρά κρίνεται αμοιβαία επωφελής. Οι ένοπλες δυνάμεις έχουν ανάγκη φρέσκων απόψεων που ξεφεύγουν από τις τετριμμένες ιδέες στις οποίες ασυναίσθητα η «στρατιωτική κουλτούρα» εμμένει. Οι στρατιωτικές σχολές, εντασσόμενες σε ένα ολοκληρωμένο διακλαδικό (επανα)σχεδιασμό της εκπαιδεύσεως, επιβάλλεται να προχωρήσουν στην ανάπτυξη της στρατιωτικής σκέψεως σε συνεργασία, όπου αυτό απαιτείται και με άλλα εκπαιδευτικά ιδρύματα, εσωτερικού και εξωτερικού, διαθέτοντας όμως πλήρη  ακαδημαϊκή αναγνώριση των τίτλων σπουδών και των προϊόντων των ερευνών. Βασικές προϋποθέσεις για τις στρατιωτικές σχολές είναι η διαμόρφωση καταλλήλου θεσμικού πλαισίου, η επιλογή του κατάλληλου εκπαιδευτικού προσωπικού και οι δυνατότητες συνεργασιών με στρατιωτικά και μη ιδρύματα εσωτερικού και εξωτερικού.

Ολοκληρώνοντας, τα τελευταία χρόνια, παγκοσμίως, υπάρχει μια τάση, δημιουργίας ενός σώματος αξιωματικών ευρείας μόρφωσης. Ο «κλασσικός μαχητής» τείνει να παραμεριστεί έναντι ενός ακαδημαϊκά μορφωμένου στελέχους με ευρεία κατανόηση της κυβερνητικής λειτουργίας και των διεθνών σχέσεων (θέματα υψηλής στρατηγικής).[23] Προσόντα απαραίτητα για την ολοκλήρωση της προσωπικότητας και ηγετικών και διοικητικών προσόντων των στελεχών που προορίζονται για τις ανώτατες βαθμίδες της ιεραρχίας. Αναμφισβήτητα, η γενικότερη αύξηση του μορφωτικού επιπέδου επιφέρει σωρεία θετικών αποτελεσμάτων σε όλους τους τομείς της λειτουργίας του στρατεύματος. Χρειάζεται όμως μεγάλη προσοχή για να διατηρηθεί η δεσπόζουσα θέση της στρατιωτικής φυσιογνωμίας και ικανοτήτων του στελέχους άρα και της αντίστοιχης εκπαιδεύσεως, θεωρητικής αλλά κυρίως πρακτικής. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι προέχει η επίλυση τακτικών και επιχειρησιακών προβλημάτων με χρήση καινοτόμων σκέψεων και ιδεών έναντι μιας ευρείας αλλά μη εστιασμένης θεωρητικής εκπαίδευσης. Ούτε πρέπει να λησμονούμε την χαοτική φύση του πολέμου που αρνείται πεισματικά να υποταχθεί σε θεωρητικούς κανόνες και υποδείγματα.

Ο γνωστός στρατηγιστής Luttwak εύστοχα παρατηρεί ότι η διεξαγωγή του κάθε πολέμου είναι μοναδική ως προς το αποτέλεσμα μη επαναλαμβανόμενων συγκλίσεων πολιτικών σκοπών, παροδικών συναισθημάτων, τεχνολογικών περιορισμών, τακτικών κινήσεων, επιχειρησιακών σχεδίων και γεωγραφικών παραγόντων. Πλήθος αναλυτών, θεωρητικών και πρακτικών έχουν προσπαθήσει να δημιουργήσουν δελεαστικά υποδείγματα διεξαγωγής του πολέμου. Αυτό που κάνει την αναζήτηση συναρπαστική είναι ότι τα υποδείγματα δεν ακολουθούν την αναμενόμενη οικεία κοινή λογική αλλά μια άλλη παράδοξη λογική (την οποία ο ίδιος ο συγγραφέας επονομάζει «the Logic of Strategy»).[24]

Προσωπική μου άποψη είναι ότι το αυριανό πολυχωρικό περιβάλλον της μάχης θα αποτελέσει ένα σύγχρονο «σφαγείο» τρομερής έντασης και σφοδρότητας και μόνο καλά προετοιμασμένα-εκπαιδευμένα στρατεύματα με επαρκή ηγεσία και ικανότητες καινοτόμου χρήσης των οπλικών συστημάτων και συγχρόνων τακτικών και δογμάτων θα επιβιώσουν και θα διεκδικήσουν με αξιώσεις την νίκη. Ως εκ τούτου η εκπαίδευση και γενικότερη προετοιμασία μας πρέπει να εστιάζεται σε αυτές τις κατευθύνσεις χωρίς να σαγηνεύεται από απατηλές αναζητήσεις ενός περισσότερο «ανθρωπιστικού πολέμου» και αναμένοντας από την συνήθως «ουδέτερη» τεχνολογία να επιφέρει από μόνη της τις επιζητούμενες νικηφόρες λύσεις. Ταυτόχρονα όμως θα πρέπει να διαμορφώνουμε συνθήκες ανάπτυξης της στρατιωτικής σκέψης, όχι απλά για να επιτύχουμε τις περιζήτητες στρατιωτικές καινοτομίες (που σύντομα θα ξεπεραστούν ή θα βρουν ισάξιους μιμητές) αλλά για να ανατροφοδοτούμε μια συνεχή, ακατάπαυστη διαδικασία αλλαγής και προσαρμογής που επιβάλλεται όχι μόνο από την τεχνολογία, αλλά και από την χαοτική φύση του πεδίου της μάχης και τις απρόβλεπτες αντιδράσεις του εχθρού. [25]

ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ ΔΑΣΚΑΛΑΚΗΣ- Αντιστράτηγος (εα)

  • Διδάκτορας Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
  • Διευθυντής Μελετών του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛΙΣΜΕ)
  • Διαλέκτης στη Σχολή Εθνικής Αμύνης (ΣΕΘΑ)
  • Συνεργάτης του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (ΙΔΙΣ)  και του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (fainst.eu)
  • Τηλ: 0030-210-6543131, 0030-6983457318
  • E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

 

 

 



[2]  Σαν στρατιωτική σκέψη εννοούμε τις αντιλήψεις περί της προετοιμασίας και διεξαγωγής του πολέμου. Αναφέρεται σε κάθε λαό ξεχωριστά εμπεριέχοντας όλες τις διαχρονικές αξίες  που αντικατοπτρίζουν την ιδιοσυγκρασία του, τις εμπειρίες του αλλά και τις προτεραιότητες που θέτει τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή και στο συγκεκριμένο περιβάλλον.

[3]  Ο όρος «αμυντικές σπουδές» προφανώς και δεν περιορίζεται στην ενασχόληση με την εκτέλεση αμυντικών επιχειρήσεων, απλά εδώ και δεκαετίες, χρησιμοποιείται ο προσδιορισμός «αμυντικός» ως ένας περισσότερο «political correct» όρος έναντι του ορθότερου «πολεμικών σπουδών». Στην κατεύθυνση αυτή, παγκοσμίως, τα υπουργεία πολέμου ή στρατιωτικών έχουν αντικατασταθεί από τα υπουργεία αμύνης!

[4]  Ενδεχομένως κάποιος να μπορούσε να ισχυριστεί -και δικαίως- ότι ο φυσικός χώρος ανάπτυξης της στρατιωτικής στρατηγικής και επιχειρησιακής τέχνης είναι τα στρατιωτικά και μόνο ιδρύματα. Επιπρόσθετα πολλά εκ των παραπάνω στοιχείων δεν μπορούν να γίνουν ευρέως γνωστά καθώς ενδεχομένως να αποκαλύψουν στους αντιπάλους βασικές στοχεύσεις και πειραματισμούς των ημέτερων ενόπλων δυνάμεων.

[5] Βλέπε λήμμα Δόγμα (Doctrine), Στρατιωτικός Κανονισμός ΣΚ 42-1, ΤΥΕΣ, Αθήνα, 2001

[6]  Μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση στο κείμενο του Αντώνη Καμάρα με τίτλο «Θεσμοθετώντας Αμυντικές Σπουδές στην Ελλάδα: Είναι Καιρός!» Στο policy paper 41/2020 του ΕΛΙΑΜΕΠ.

[7] Από τις αρχές του Δεκεμβρίου του 1946, ο Field Marshal Montgomery επισκεπτόμενος την Ελλάδα είχε προτείνει τη συγκρότηση ελαφρών κατάλληλα εκπαιδευμένων καταδρομικών μονάδων (οι μετέπειτα Λόχοι Ορεινών Καταδρομών-ΛΟΚ) που θα αντιμετώπιζαν τους αντάρτες με καλά συντονισμένες  επιθετικές ενέργειες, ημέρα και νύκτα και διατηρώντας την πρωτοβουλία. Η μέχρι τότε ακολουθουμένη τακτική με κατακερματισμό πλήθους, χαμηλής εκπαίδευσης Μονάδων, προσκολλημένων σε στατική άμυνα και σε προσπάθεια φύλαξης του συνόλου της επικράτειας ήταν αποτυχημένη. Ένα ορθό πρώτο βήμα στην κατεύθυνση αυτή ήταν και η συγκρότηση 40 Λόχων Ορεινών Καταδρομών (ΛΟΚ) στις αρχές του 1947 και η εν συνεχεία σταδιακή υιοθέτηση επιθετικών τακτικών.

[8] Η πολιτική και στρατιωτική κατάσταση των δύο αυτών δεκαετιών περιγράφεται στο βιβλίο του Χατζηβασιλείου Ευάνθης, Στα Σύνορα των Κόσμων, Η Ελλάδα και ο Ψυχρός Πόλεμος, 1952-1967, (Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, 2009).

 

[9]  Η χρήση του όρου, αρχικά ως «Στρατιωτική Επανάσταση» (Military Revolution) αποδίδεται στον Michael Roberts που παρουσιάστηκε στη διάλεξη «Military-revolution, 1560-1660» στο Queen’s University of Belfast, το 1955. Οι Σοβιετικοί, στις δεκαετίας 1960 και 1970, χρησιμοποίησαν τον όρο «Military Technical Revolution». Με την ίδια έννοια και κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990,στη δυτική βιβλιογραφία επεκράτησε ο όρος «Επανάσταση στις Στρατιωτικές Υποθέσεις»  (Revolution in the Military Affairs).

[10]  Θα μπορούσαμε άνετα να επεκτείνουμε την αναφορά σε προβλήματα άμυνας και ασφάλειας καθόσον οι δύο αυτές έννοιες-χώροι καθίστανται ολοένα και περισσότερο αλληλένδετοι και αδιαχώριστοι.

[11]  Εννοούμε κυρίως τις προμήθειες εκείνες που δεν συνοδεύθηκαν με τα κατάλληλα πυρομαχικά ή την «εν συνεχεία υποστήριξη» (Follow on Support) των πραγματικά αξιόλογων αγορασθέντων οπλικών συστημάτων.

[12] Για παράδειγμα το Ισραήλ συγκρότησε δύο ανεξάρτητες επιτροπές, Agranat και Winograd για να εξετάσουν αντίστοιχα την ισραηλινή αντίδραση κατά τη διάρκεια του πολέμου του Yom Kippur (1973) και του αποκαλούμενου 2ου πολέμου του Λιβάνου (2006). Μεγάλο μέρος των πορισμάτων δόθηκε στη δημοσιότητα και αποτέλεσαν βάσεις συζητήσεων, γόνιμου διαλόγου, εξέτασης από στρατιωτικούς και μη ειδικούς, διορθωτικών κινήσεων αλλά και πολιτικών αντιπαραθέσεων.

[13]  Για τον δεσπόζοντα ρόλο της «αβεβαιότητας» στον πόλεμο βλέπε στο Creveld Martin Van, «Η Διοίκηση στον Πόλεμο», Αθήνα, Εκδόσεις Τουρίκη, 2001.

[14] MacGregor Knox & Williamson Murray, Η Επανάσταση στις Στρατιωτικές Υποθέσεις Ανατομία της Δυναμικής της: 1300-2050, Εκδόσεις Τουρίκη, 2001, σελ 253.

[15] Martin Van Creveld, Technology and War: From 2000 B.C. to the Present, Brassey’s (UK), 1991, p 320.

[16] MacGregor Knox & Williamson Murray, Η Επανάσταση στις Στρατιωτικές Υποθέσεις Ανατομία της Δυναμικής της: 1300-2050, Εκδόσεις Τουρίκη, 2001, σελ 274.

[17] Ως «στρατιωτική κουλτούρα» εννοώ το σύνολο εκείνο των πεποιθήσεων, εμπειριών, δοξασιών, αντιλήψεων, ενός λαού  (ή ακόμη και μιας «κάστας») που επηρεάζουν και καθορίζουν τον τρόπο αντιμετώπισης των προβλημάτων που συσχετίζονται με τα του «πόλεμου» (υπό την γενικότερη έννοια του).

 

[18]  Μπορεί να συμμετάσχουν και άτομα εκτός του ενεργού στρατεύματος φυσικά υπό την προϋπόθεση των καταλλήλων ικανοτήτων και εμπειριών.

[19]  Στο παρελθόν αξιόλογες πρωτοβουλίες δεν ολοκληρώθηκαν λόγω αλλαγών στην ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων και των νέων προτεραιοτήτων που έθεταν και διαφορετικών αντιλήψεων που πρέσβευαν. Ως εκ τούτου ορθά κάποιος θα προβάλει αμφιβολίες για την συγκρότηση ειδικής ομάδος, υποκείμενης στις διαθέσεις της οποιασδήποτε ιεραρχίας και πιθανώς εξαρτώμενης από την «μακροημέρευση» της. Αντ’ αυτού πιθανόν να προτείνει οι αναγκαίες αλλαγές να προέλθουν μέσα από την υπάρχουσα σήμερα ιεραρχική δομή των ενόπλων δυνάμεων. Καίτοι αναγνωρίζω απόλυτα τους παραπάνω ενδοιασμούς, προσωπική μου άποψη είναι ότι παραπλήσιες αλλαγές, δύσκολα μπορούν να προέλθουν μέσα από τους υφιστάμενους «γραφειοκρατικούς» μηχανισμούς και τους περιορισμούς που θέτει η αδυσώπητη «επιτελική» καθημερινότητα.

[20]  Για παράδειγμα η Σχολή Πυροβολικού και στα αντίστοιχα τμήματα χαμηλόβαθμων αξιωματικών μπορεί να αναθέτει συγκεκριμένες μελέτες σε θέματα πρακτικού ενδιαφέροντος για βελτίωση των διαδικασιών βολής του πυροβολικού μάχης. Αποδεκτές -υπό τις προϋποθέσεις κυρίως της σκοπιμότητας και εφικτότητας -θα είναι και αντίστοιχες προτάσεις εκ μέρους των σπουδαστών. Εξυπακούεται ότι ο αριθμός των ανατιθέμενων μελετών θα είναι αρκετά μικρότερος των σπουδαστών και θα βασίζεται στις ικανότητες τους και ενδιαφέρον ανάληψης του έργου.

[21]  Επί του πρακτέου επιζητείται η σύμπραξη της στρατιωτικής θεωρίας με την στρατιωτική εφαρμογή (και εν συνεχεία ακόμη και με την αμυντική βιομηχανία) όπως ακριβώς επιζητείται και η διασύνδεση του εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας με την παραγωγική διαδικασία.

[22] MacGregor Knox & Williamson Murray, Η Επανάσταση στις Στρατιωτικές Υποθέσεις Ανατομία της Δυναμικής της: 1300-2050, Εκδόσεις Τουρίκη, 2001, σελ 274.

[23] Φυσικά και δεν λησμονούμε ότι λαμπρές επιτυχίες στο επίπεδο της τακτικής και επιχειρησιακής τέχνης -ακόμη και στρατιωτικής στρατηγικής- έχουν πολλάκις δραματικά ανατραπεί από λανθασμένες επιλογές στο επίπεδο της υψηλής στρατηγικής.

[24]  Edward N. Luttwak, Strategy: The Logic of War and Peace, The Belknap Press of Harvard University Press, 2003, preface and pages 1-2.

[25]  Η τελευταία πρόταση έχει βασιστεί σε μεγάλο μέρος στις παρατηρήσεις από το έργο των MacGregor Knox & Williamson Murray, Η Επανάσταση στις Στρατιωτικές Υποθέσεις Ανατομία της Δυναμικής της: 1300-2050, Εκδόσεις Τουρίκη, 2001 και ειδικά των σελίδων 229 -230..

 

Στυλιανός Αλεξόπουλος*: ΚΛΙΜΑΚΩΣΗ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ ΣΕ ΘΡΑΚΗ-ΑΙΓΑΙΟ-Α.ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2020 - Η Επιτομή της Coercive Diplomacy και όχι της ''Good Diplomacy''

on Δευτέρα, 04 Μαΐου 2020. Posted in Μελέτες

ΤΙ ΔΙΔΑΣΚΟΥΝ
ΕΙΜΑΣΤΕ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΟΙ ΜΕ ΤΟ "ΧΡΟΝΟ" ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΕ ΤΙΣ "ΣΤΙΓΜΕΣ"
ΕΙΝΑΙ Η ΩΡΑ ΤΩΝ "ΣΤΡΑΤΗΓΙΣΤΩΝ" ΚΑΙ ΟΧΙ ΤΩΝ "ΤΑΚΤΙΚΙΣΤΩΝ"
ΟΙ "ΛΑΘΟΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ" ΔΕΝ ΔΙΟΡΘΩΝΟΝΤΑΙ ΜΕ "ΤΑΚΤΙΚΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ" ΩΡΑ ΝΑ ΑΝΤΙΣΤΑΘΜΙΣΟΥΜΕ ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΝΑ ΑΝΤΙΔΡΟΥΜΕ ΣΤΟΥΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ
ΖΟΥΜΕ ΜΙΑ ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΑΣΤΑΘΗ, ΤΟ ΔΙΑΚΥΒΕΥΜΑ ΕΙΝΑΙ Η ΑΜΥΝΑ
ΣΤΟ ΕΞΗΣ Η ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΩΝ ΕΔ&ΣΑ ΔΙΑΡΚΗΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ&ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ
ΩΡΑ ΝΑ ΣΤΑΘΜΙΣΟΥΜΕ & ΙΕΡΑΡΧΗΣΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΜΑΣ ΣΚΟΠΟΥΣ ΚΑΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΟΥΜΕ ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΒΑΘΟΥΣ ΜΕ
ΔΙΑΚΥΡΗΓΜΕΝΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ
''ΓΙΑ ΝΑ ΠΕΤΥΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΤΟΧΟ ΔΕΝ ΞΕΧΝΑΜΕ ΤΟ ΣΚΟΠΟ" (Βίωμα Αεροπόρων)

Κυπριακή Εισβολή - Ιστορικές Συζητήσεις
The White House, Washington, Tuesday, August 13,1974, 09:00 a.m.
Kissinger:
«... For a few years ago, the Turkish tactics are right -grab what they want and then negotiate on the basis of possession. But if the Turks run loose on Cyprus, the Greeks could come unglued. We certainly do not want a war between the two, but if it come to that, Turkey is more important to us and they have a political structure which could produce Qadhafi .»
«... Για μερικά χρόνια πριν, οι Τουρκικές τακτικές είναι σωστές -- αρπάζουν αυτό που θέλουν και έπειτα διαπραγματεύονται επί τη βάση της κατοχής. Αλλά εάν οι Τούρκοι κινηθούν χαλαρά στην Κύπρο, οι Έλληνες θα μπορούσαν να αναστατωθούν. Εμείς βέβαια δεν θέλουμε έναν πόλεμο μεταξύ των δύο, αλλά εάν φθάσουμε σε αυτόν, η Τουρκία είναι πιο σημαντική για εμάς και αυτοί (Τούρκοι) έχουν μια πολιτική δομή η οποία μπορεί να αναδείξει Καντάφι.»

Kissinger:
«... Some of my colleges want to cut off assistance to Turkey - that would be a disaster. There is no American reason why the Turks should not have one-third of Cyprus. We will make a statement today that will get the New York Times off our back, but should not twist their arm...»
« ... Μερικοί από τους συναδέλφους μου θέλουν να κόψουν την βοήθεια στην Τουρκία — αυτό θα ήταν μία καταστροφή. Δεν υπάρχει Αμερικανικός λόγος γιατί οι Τούρκοι δεν θα έπρεπε να έχουν το ένα-τρίτο της Κύπρου. Θα κάνουμε μια δήλωση σήμερα, η οποία θα "βγάλει από την πλάτη μας'' τους NYT* αλλά δεν θα τους "στρίψουμε το χέρι''.»
* Οι New York Times τότε επέκριναν την τουρκική εισβολή.

Τώρα που στις ημέρες μας έχει "αναδειχθεί" ο Πρόεδρος "Ερντογάν" (Προεδρική Δ.τ.Τ. από 10.7.2018), ως ο εθνικός ηγέτης των απανταχού Τούρκων της καρδιάς και της "γαλάζιας πατρίδας" τους και ως ο εκλεγείς Αρχηγός των Αδελφών Μουσουλμάνων (* Salih Kallab, πρ. Υπουργός της Ιορδανίας, σε άρθρο του στην εφημερίδα Sarkul Avsat.

Τα μηνύματα των Συμμάχων και στις ημέρες μας προβληματίζουν:
«...λυπάμαι που το λέω, αλλά αν η Ελλάδα χρειαστεί τη στήριξη ΗΠΑ σε ένα θερμό επεισόδιο με Τουρκία, δεν νομίζω ότι θα την έχει από τον Πρόεδρο Τραμπ. Τα Υπουργεία Εξωτερικών και Άμυνας των ΗΠΑ ϋα είναι πιο αξιόπιστοι συνομιλητές σε περίπτωση ανάγκης. Δεν μπορώ να φανταστώ ένα υποθετικό σενάριο έντασης όπου η Ελλάδα ϋα είναι ο επιτιθέμενος».
Δήλωση πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στη χώρα μας, Νίκολας Μπερνς, συνέδριο Delphi Forum & Καθημερινής (19.9.2019)

ΓΕΝΙΚΑ
Μετά το λήξη του "Ψυχρού Πολέμου''(1991), η Ανατολική Μεσόγειος και Μέση Ανατολή, έχουν γίνει και πάλι πεδία θερμών γεωπολιτικών-στρατιωτικών-οικονομικών ανταγωνισμών και αναμέτρησης των Μεγάλων Δυνάμεων, όχι πια ιδεολογικών, αλλά καθαρά ισχύος και διατήρησης της μεταξύ τους ισορροπίας, όπως στις αρχές του 20ου αιώνα. Η κατάληξή τους, πολλά τα δεινά τότε για την Ελλάδα(Μικρασιατική Καταστροφή) και την Κύπρο (από τον Οθωμανικό ζυγό στο Βρετανικό αποικισμό). Ζούμε και πάλι τον «Ηγεμόνα» του Μακιαβέλι όπου γράφει «Ένα κυρίαρχο κράτος, για να υπάρξει, χρειάζεται στρατό και συμμάχους».
Η Τουρκία εκμεταλλευόμενη το νέο αυτό περιβάλλον ανταγωνισμών έχει επαναφέρει από νωρίς στο προσκήνιο και σε πλήρη εξέλιξη, το όραμα ανασύστασης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, όπως αναπτύσσεται στο βιβλίο «Στρατηγικό Βάθος» του Αχμέτ Νταβούτογλου. Σε πρόσφατη προκλητική δήλωσή του από το προεδρικό μέγαρο, ο Ερντογάν αναφέρει: «η ασφάλεια της Τουρκίας ξεκινά πέραν των συνόρων της» (ΑΠΕ-ΜΠΕ, 9.1.2020)

Για να υλοποιήσει το όραμά της αυτό η Τουρκία χρησιμοποιεί πάγια τη "γλώσσα" της Επιθετικής Διπλωματίας-Coercive Diplomacy* γνωστή και ως Στρατιωτικοποίηση Διπλωματίας ή Στρατηγική Εξαναγκασμού, η οποία στοχεύει στην εγγύηση των θεμιτών&ζωτικών συμφερόντων της στο Αιγαίο (Συμφωνία Μαδρίτης 1997) ή/και στην επιτυχή κατάληξη κάποιων από τους μείζονες πολιτικούς στόχους (τουρκικός όρκος 1920), σε Θράκη και Αιγαίο.
* Coercive diplomacy or "forceful Persuasion" : ls the "attempt to get a target, a state, a group (or groups) within a state, or a non-state actor- to change its objectionable behavior through either the threat to use force or the actual use of limited force". This term also refers to "diplomacy presupposing the use or threatened use of military force to achieve
political objectives".

Η περιορισμένη "χειρουργική" χρήση αφών με "Υπερπτήσεις μεμονωμένων ή μικρών σχηματισμών τουρκικών μαχητικών' (use of limited force) προβάλλοντας την ισχύ της πάνω από τα νησιά ΛΕΣΒΟ, ΧΙΟ, ΣΑΜΟ και ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ-ΚΑΣΤΕΛΟΡΙΖΟ, και την περιοχή ΕΒΡΟΥ, και η απόπειρα βίαιης εισόδου "μεταναστών" στον Έβρο και στα υπόψη νησιά, ακολουθούμενες με καταγγελίες της Ελλάδας, ότι παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο, το καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης (Συνθήκες Λοζάνης 1923, Παρισίων 1947) και ανθρωπίνων δικαιωμάτων (ΟΗΕ, ΕΕ-Δουβλίνου), αποσκοπούν ακριβώς στον στρατιωτικό εξαναγκασμό προς απόσυρση των Ελληνικών Δυνάμεων από τα υπόψη ελληνικά νησιά.

Ενδέχεται ωστόσο, οι επιθετικές αυτές ενέργειες να κλιμακωθούν περαιτέρω σε εφαρμογή επιθετικών Σχεδίων (Βαριοπούλα?, Αεροναυτικού Suga?) (use of military force) με ταυτόχρονη μαζική είσοδο "μεταναστών" ως "υβριδική απειλή" για τον παράνομο εποικισμό Θράκης και Ελληνικών νησιών Ανατολικού Αιγαίου, ώστε να επιτύχει μείζονες πολιτικούς στόχους της.

Σε κάθε περίπτωση η Τουρκία του Ερντογάν θα συνεχίσει προκαλώντας τις Ελληνικές ΕΔ & ΣΑ σε Έβρο, Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, σε όλο το μήκος των συνόρων μας αναμένοντας το δικό μας 'Λάθος' να εξελιχθεί σε θερμό επεισόδιο ελπίζοντας σε δική του νίκη.
>>Ως προς αυτό, μετά το τελευταίο σημείο της δήλωσης του κ. Μπερνς επιτρέψτε να συνεχίσω με την σκέψη «...Δεν μπορώ να φανταστώ ένα υποθετικό σενάριο έντασης όπου η Ελλάδα θα είναι ο επιτιθέμενος.... διότι αυτό θα ήταν 'λάθος', κάτι που η Τουρκία περιμένει απεγνωσμένα να εκμεταλλευθεί, ως δικό σας 'λάθος'Ι».

Η Τουρκία του Ερντογάν δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να αναστατωθούμε [could come unglued) και να χάσουμε την ψυχραιμία μας, ώστε να κάνουμε το ''λάθος''. Χάρη στον καλό σχεδιασμό, τον επαγγελματισμό, τα σωστά αντανακλαστικά, την αυταπάρνηση και το υψηλό ηθικό του προσωπικού, όπως συνέβη με την πρώτη ''νίκη'' μας στον Έβρο, αλλά και με τις συχνές όχι λίγες απόπειρες των τουρκικών μαχητικών να προκαλέσουν αεροπορικό ατύχημα.

Αυτό όμως που ζούμε είναι μόνο η αρχή, το λάθος μας θα ήταν να αρκεσθούμε στην αντίδρασή μας σε τακτικό-επιχειρησιακό επίπεδο στα σύνορα. Το μεγάλο ερώτημα είναι, μέχρι ποιο σημείο θα κλιμακώσει την κατάσταση η Τουρκία.

ΣΥΜΜΑΧΟΙ
Η Δυτική κοινή γνώμη, των περισσοτέρων σε Ευρώπη και Αμερική, αναγνωρίζει την τεράστια γεωπολιτική σημασία της Ελλάδας για τα εθνικά τους συμφέροντα και θεωρεί τους Έλληνες μοναδικούς, μέρος του αξιακού τους συστήματος, βασισμένου στον Ελληνικό πολιτισμό. Γνωρίζουν όμως και ότι η Ελλάδα από την Επανάσταση του 1821, είχε πάντοτε έναν "ξένον παράγοντα" στο εσωτερικό της, ο οποίος συμμετείχε ενεργά με ιδρύματα και θεσμούς, αλλά, έστω αν δεν το "δεχόμαστε"!, και ως μέρος της πολιτικής της εξέλιξης και ύπαρξης στο πέρασμα των χρόνων. Είναι σημαντικό για αυτούς να γνωρίζουν με ποιους έχουν να κάνουν, ότι η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία μας έχει την εμπιστοσύνη και στήριξη του Ελληνικού λαού και είναι ικανή να εξασφαλίζει τη σταθερότητα και ειρήνη στην περιοχή.

Ωστόσο, η Ιστορία διδάσκει, κάποιοι από εμάς το έχουν βιώσει, ότι οι Σύμμαχοι και Εταίροι μας στο ΝΑΤΟ και ΕΕ ακολουθούν μία γενικότερη στρατηγική προσέγγισης (Grand Strategy) για την ικανοποίηση των συμφερόντων τους στην ευρύτερη περιοχή της ΝΑ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής.

Συντάσσουν και αναπτύσσουν Ολοκληρωμένα Γενικά Σχέδια Λύσεων και Δράσεως (Action Plans), βάσει συνειδητών πλήρως προειλημμένων αποφάσεων ως προς το τι εξυπηρετεί καλύτερα τα άμεσα και μακροπρόθεσμα συμφέροντά τους και όχι βάσει μικρών κατά περίπτωση αποφάσεων, σε όλα τα συναφή μεγάλα Ζητήματα της περιοχής. Για την πρόληψη κρίσεων τάσσονται, ιδιαίτερα το τελευταίο διάστημα, υπέρ των διμερών/πολυμερών προσεγγίσεων βάσει κανόνων κοινών συμφερόντων. Έτσι στις τουρκικές προκλήσεις, τηρούν κατ' αρχήν πολιτική ''ίσων αποστάσεων", διπλωματικά "επιφαινόμενης αποστασιοποίησης, hands-off approach'', με συστάσεις προς την Ελλάδα "αποκλιμάκωσης ενδεχόμενης Ελληνο-Τουρκικής αντιπαράθεσης", σε κάθε πρόκληση της Τουρκίας σε Θράκη, Αιγαίο, Αν. Μεσόγειο, στο Κυπριακό Ζήτημα κ.α. Συνεπώς, η ένταση των εκάστοτε τουρκικών προκλήσεων είτε δεν βλάπτουν είτε εντάσσονται και εξυπηρετούν τον γενικό σχεδιασμό τους.

Στο Κυπριακό το 1974, δύο Αμερικανικά Σχέδια Λύσης «Acheson»(Γενεύη 5.7.1964), το 2ο ίσως καλύτερο από το 1ο για την ελληνική πλευρά, αλλά και τα δύο προέβλεπαν εξ αρχής μία «ξεκάθαρη, clean-cut» συνειδητή απόφαση-λύση, τη Διχοτόμηση της Κύπρου (εσωτερική ανταλλαγή -μετακίνηση πληθυσμών ακόμη και σε Θράκη-νησιά Αιγαίου έναντι πιθανής Ενώσεως με την Ελλάδα) και παράλληλη ΝΑΤΟποίηση της Κύπρου (de facto ή/και de jure).

Έτσι οι ΗΠΑ και ΜΒ, 10 ακριβώς χρόνια μετά την αποτυχία (if the Turks run loose on Cyprus) της 1ης εισβολής (20-¬22.7.1974), δεν απέτρεψαν τις Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις να πραγματοποιήσουν και τη 2η στρατιωτική εισβολή τους "ΑΤΤΙΛΑΣ 2'' (14-16.8.74), διασφαλίζοντας την κατοχή του 38% του Κυπριακού εδάφους, κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου και των αποφάσεων κατάπαυσης του πυρός του ΣΑ ΟΗΕ, και να πλήξουν στρατιωτικά α) την Ελλάδα, επί κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητας από 24.7.74, του Κων. Καραμανλή, χώρα μέλος του ΝΑΤΟ και πιστό σύμμαχό τους (ΗΠΑ, ΜΒ) στον Α'ΠΠ&Β'ΠΠ και β) την Κύπρο με νόμιμη κυβέρνηση, βάσει του Κυπριακού Συντάγματος, του Αναπληρωτή Προέδρου Γλαύκου Κληρίδη (συμμετέχοντα και στις διαπραγματεύσεις της Γενεύης, 25.7-13.8.1974), μέχρι την επιστροφή του Μακαρίου.

ΤΟΥΡΚΙΑ
Μπορεί η Ελλάδα για τους Αμερικανούς να εξακολουθεί να είναι λιγότερο σημαντική από την Τουρκία, στρατηγικά και γεωγραφικά. Η Τουρκία ήταν και είναι πάντοτε περισσότερο απαραίτητη για τα ζωτικά τους συμφέροντα, λόγω των Στενών και της στρατηγικής θέσης της έναντι Ρωσίας και Μέσης Ανατολής. Για να την διατηρήσουν με το μέρος τους δεν θα δίσταζαν να ζητήσουν την υποστήριξη-θυσία! των συμμάχων τους, ακόμη και από την Ελλάδα, μετά τη διμερή Αμυντική Συμφωνία ΗΠΑ-Ελλάδας (23.12.2019), αφού ήδη έχουν διασφαλίσει στρατηγικά προνομιακές Στρατιωτικές-Ναυτικές-Αεροπορικές Βάσεις και σημεία στην επικράτειά της.

Ωστόσο, η Τουρκία του Ερντογάν φαίνεται στις ημέρες μας να προβληματίζει σοβαρά, με τα φιλόδοξα σχέδιά του, τα πολλά μέτωπα που έχει ανοίξει (Συρία, Λιβύη, Κατάρ, Σουδάν κ.α.) και το διπλό "παιχνίδι" του με τη Ρωσία (S400, Συρία, Λιβύη). Όσο ο Ερντογάν δεν συμβιβάζεται και δεν συντάσσεται ανοικτά με τα σχέδια των ΗΠΑ αλλά και ΕΕ (Γαλλία, Ιταλία, κ.ά.) στη Μέση Ανατολή και Ανατολική Μεσόγειο, φαίνεται οι ΗΠΑ να προτιμούν την Ελλάδα για συγκεκριμένες ρυθμίσεις (π.χ. αγωγός φ/α East Med) και αυτό να εκνευρίζει τον Ερντογάν.

Επιτίθεται ανοικτά στην Ελλάδα, σε Θράκη, Αιγαίο υπό την ανοχή ΝΑΤΟ-ΗΠΑ-ΡΩΣΙΑΣ, ελπίζοντας να υποκύψει στις πιέσεις του, ώστε να οδηγηθούμε σε διαπραγματεύσεις, χωρίς σε πρώτη φάση κάποια αφορμή -τύπου Ιμίων-, αλλά που ενδέχεται να ανοίξουν τη Συμφωνία Μαδρίτης (8.7.1997) και θα οδηγήσουν σε μία νέα Συμφωνία αποκλιμάκωσης της πρόσφατης έντασης στο Αιγαίο.

Σε άλλη περίπτωση, διασφαλίζοντας! ο Ερντογάν ότι αυτό θα εξυπηρετούσε σε στρατηγικό επίπεδο τα ευρύτερα γεωπολιτικά συμφέροντα και σχέδια ΗΠΑ-ΕΕ, ίσως να επιχειρήσει να εισβάλει σε Ελληνικό έδαφος (Θράκη, Αιγαίο, Αν. Μεσόγειο-Καστελόριζο) επικαλούμενος το Διεθνές Δίκαιο, όπως στην Κύπρο το 1974. Ενδέχεται όμως να αποδειχθεί και ''παγίδα'' το εγχείρημά του αυτό για την, ίσως και επιδιωκόμενη από τη Δύση, ''ανατροπή'' του από την εξουσία. Θα έχουν όμως δημιουργηθεί για την Ελλάδα μετά ταύτα, τετελεσμένα σε βάρος της και προϋποθέσεις μακρών και ατελείωτων διαπραγματεύσεων (grab and negotiate), με μία νέα ηγεσία της Τουρκίας, όπως στο Κυπριακό Ζήτημα.

Δεν πρέπει να κρυβόμαστε, ότι η Τουρκία όλα αυτά τα χρόνια έχει κερδίσει σε βάρος μας την έμμεση αναγνώριση, την ανοχή και την μη ανάμειξη των Δυτικών εταίρων μας στο ΝΑΤΟ, ΕΕ και ΟΗΕ, στις εκάστοτε διεκδικήσεις της. Εκμεταλλευόμενη τη στάση τους αυτή, διατηρεί ενεργές ή κλιμακώνει τις ήδη προβεβλημένες διεκδικήσεις με επιμονή και συστηματικότητα, ώστε να εγγραφούν στη συνείδηση του διεθνούς συστήματος ως υπαρκτή διαφορά προς επίλυση μέσω συμβιβασμού. Συμμετέχει, διεκδικεί, και διαπραγματεύεται συνεχώς σε διμερές-πολυμερές επίπεδο με τους συμμάχους-εταίρους μας και όχι μόνο, επιχειρώντας να συνδυάσει ή και ταυτίσει τους εθνικούς στόχους της σε βάρος της Ελλάδας με τη δική τους πολιτική.

Εκμεταλλεύεται τις διεθνείς συγκυρίες, την πανδημία κορωνοϊού (COVID-19), τις περιφερειακές αστάθειες και συγκρούσεις συμφερόντων, εργαλειοποιεί διπλωματικά και σκληρά, οργανώνοντας βίαιη είσοδο "μεταναστών" σε Έβρο και Ελληνικά νησιά Ανατολικού Αιγαίου. Mε τις προκλητικές ενέργειές της η Τουρκία επιχειρεί να προκαλέσει σύγχυση στα διεθνή κέντρα λήψης αποφάσεων (ΝΑΤΟ, ΕΕ, ΟΗΕ), ώστε να επιτύχει τους στόχους της. Ακολουθεί πιστά τον στρατηγικό σχεδιασμό της, όντας απολύτως προβλέψιμη. Την πολιτική της αυτή ενισχύει μάλιστα το τελευταίο διάστημα με έναν ακήρυχτο ''πόλεμο χαρτών'' και ''εκδόσεις βιβλίων'' προβάλλοντας τις προκλητικές διεκδικήσεις της περί ''γαλάζιας πατρίδας''.

Σε περίπτωση προβληματικών-μη αρεστών για αυτήν εξελίξεων, συνεχίζει την πάγια πολιτική και συνήθη πρακτική της: συνέχεια των συγκρούσεων, εκμετάλλευση λαθών του αντιπάλου, μη εφαρμογή των συμφωνηθέντων αγνοώντας επιδεικτικά ακόμη και ψηφίσματα του ΣΑ ΟΗΕ και διεθνείς Συμφωνίες, και εφόσον αυτό την εξυπηρετεί, μετακινεί πληθυσμούς για την ανατροπή των κοινωνικών συσχετισμών υπέρ της στην διεκδικούμενη περιοχή.

Με την πρόσφατη κλιμάκωση των προκλήσεών της, κατά της Ελληνικής κυριαρχίας και Ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στη Θράκη/Εβρο, στο Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, η Άγκυρα την τελευταία τουλάχιστον 10ετία, εντείνοντας τις προσπάθειές της σε όλα τα επίπεδα πολιτικά-διπλωματικά-στρατιωτικά, έχει προβεί στις ακόλουθες ενέργειες:

α) οργάνωση βίαιης εισόδου ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ στον Έβρο και στα νησιά ΛΕΣΒΟ, ΧΙΟ, ΣΑΜΟ,

β) συνέχιση παραβάσεων ΕΧ και παραβιάσεων ΕΕΧ. Κλιμάκωση με παραβίαση Ελληνικής Κυριαρχίας με ΥΠΕΡΠΤΗΣΕΙΣ τουρκικών μαχητικών αφων στον ΕΕΧ, για πρώτη φορά από το 1974, πάνω από κατοικημένο έδαφος αδιαμφισβήτητης ελληνικής κυριαρχίας, στον ΕΒΡΟ και νήσους ΛΕΣΒΟ, ΧΙΟ, ΣΑΜΟ, ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ-ΚΑΣΤΕΛΟΡΙΖΟ, κατά παράβαση της Συνθήκης Λοζάνης 1923 (παρ.2, άρθρου 13, "Αντιστοίχως, η Οθωμανική Κυβέρνησις θα απαγορεύση εις την στρατιωτικήν αεροπλοΐαν αυτής να υπερίπταται των ρηθεισών νήσων"),

γ) με παραβιάσεις των Ελληνικών Χωρικών Υδάτων εντός 6νμ και απόπειρα εμβολισμού σκαφών μας στο Αν. Αιγαίο,

δ) μονομερή κατάθεση γραπτώς το 2011 στον ΟΗΕ και ΕΕ, συντεταγμένων οριοθέτησης ΑΟΖ, κατά παράβαση της Σύμβασης Διεθνούς Δικαίου της Θαλάσσης (UNCLOS), με τις οποίες διχοτομεί την Ανατολική Μεσόγειο ως νέος θαλάσσιος Αττίλας,

ε) εκχώρηση αδειών από το Νοέμβριο 2012, έρευνας-εκμετάλλευσης στην τουρκική εταιρεία πετρελαίου ΤΡΑΟ και εκτέλεση γεωτρήσεων με δικά της σκάφη στην Αν. Μεσόγειο, οι οποίες περιλαμβάνουν μεγάλα τμήματα της Ελληνικής ΑΟΖ Ανατολικά Ρόδου, Καρπάθου, Κρήτης, ολόκληρη αυτήν Νότια του Καστελόριζου και της ΑΟΖ Κύπρου δυτικά της νήσου,

στ) κατάθεση το 2019 στον ΟΗΕ του άκυρου Τουρκο-Λιβυκού(GΝA) Μνημονίου συνεννόησης (27.11.2019), με συντεταγμένες οριοθέτησης των συνόρων(boundaries) της ΑΟΖ και Υφαλοκρηπίδας στην Ανατολική Μεσόγειο, αγνοώντας τα κυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας και Κύπρου βάση της Σύμβασης του Διεθνούς Δ.τ.Θ.(UNCLOS). Ωστόσο, εκτιμώντας την πολιτική της Τουρκίας, είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι η προωθημένη αυτή κίνηση συμφερόντων της στη γεωπολιτική σκακιέρα της περιοχής, έγινε χωρίς προηγουμένως να έχει εξασφαλίσει έστω την ανοχή των ΗΠΑ, ΡΩΣΙΑΣ, ΕΕ(Γερμανίας, Γαλλίας), Μ.Βρετανίας. (Ο ΟΗΕ έσπευσε να αποδεχθεί το άκυρο μνημόνιο, ως επίσημο έγγραφο στις βάσεις δεδομένων, ενώ αυτό επηρεάζει τα δικαιώματα τρίτων χωρών και αναμένεται τον Ιούνιο η ανάρτηση των συντεταγμένων, στην ιστοσελίδα του Τμήματος Ωκεάνιων Υποθέσεων&Δικαίου της Θάλασσας (DOALOS), ενώ μόλις που δέχθηκε την επίσημη ελληνική διαμαρτυρία, (19.2.2020, A/74/710-S/2020/129, προς ΣΑ&ΓΣ ΟΗΕ).

Είναι φανερό πλέον ότι σκοπός της Τουρκίας είναι να επικρατήσει στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, επιδιώκοντας ταυτόχρονα την αποκατάσταση των σχέσεών της με Ισραήλ και Αίγυπτο, και κυκλωτικά στο Νότια, την επέκταση των συμφερόντων της στις ακτές της Βορείου Αφρικής και ο έλεγχος της Λιβύης, χώρα με πλούσια κοιτάσματα πετρελαίου, φυσικού αερίου και χρυσού, την συνδέει όμως και με το Σουδάν, χώρα στρατηγικού ενδιαφέροντος της Τουρκίας. Οι κινήσεις αυτές ''φωτογραφίζουν'' με σαφήνεια, πάνω από μισό αιώνα, τους πάγιους στρατηγικούς στόχους της Τουρκίας σε βάρος της κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων Ελλάδας και Κύπρου, οι οποίοι έχουν αποτυπωθεί και σε επιχειρησιακούς σχεδιασμούς:

α) ανάπτυξη ζώνης ασφαλείας μέχρι το μέσον του Αιγαίου, προωθώντας μεθοδικά τις από το 1974 Διχοτομικές λύσεις της, εκτεινόμενη νοτίως Κρήτης και Κύπρου, διεκδικώντας σε αυτήν 1) χωρικά ύδατα-εθνικό εναέριο χώρο στα 6νμ από 10νμ, 2) έρεuνα-διάσωση(SAR), αεροπορική -θαλάσσια διάσωση (ASR), και 3) μεγάλα τμήματα των ΑΟΖ-Υφαλοκρηπίδας Ελλάδας-Κύπρου του ΔτΘ (UNCLOS) στο Αιγαίο και Αν. Μεσόγειο "γαλάζια πατρίδα".

β) έλεγχο από την Τουρκία του καθεστώτος ελληνικής κυριαρχίας στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και το Καστελόριζο, εμμένοντας στην αποστρατιωτικοποίησή τους (Συνθήκες Λοζάνης 1923 και Παρισίων 1947), τελευταία επεκτάθηκαν και στην αμφισβήτηση ως προς το νομικό καθεστώς νησιωτικών σχηματισμών-βραχονησίδων. Έλεγχο ο οποίος θα εγγυάται την ασφάλεια της περιβάλλουσας ζώνης (επαναφορά της Συμφωνίας Μαδρίτης 1997? ή νέα Ε-Τ Συμφωνία Εγγυήσεως?), καθιστώντας τα Ελληνικά νησιά περίκλειστα στην τουρκική Υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ και απομονωμένα γεωστρατηγικά,

γ) περιορισμό της Ελληνικής κυριαρχίας με ειδικό καθεστώς στη Θράκη, ειδική αναφορά στον τουρκικό εθνικό όρκο (Το καθεστώς της περιοχής της Δυτικής Θράκης θα καθοριστεί με την ψήφο των κατοίκων της) και επέκταση των συμφερόντων της επίσης κυκλωτικά στο Βορά μας αναπτύσσοντας Στρατιωτική συνεργασία με την ΔΒΜ και την Αλβανία.

δ) έλεγχο ολόκληρης της Κύπρου, διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και αντικατάστασή της με ένα καθεστώς πολιτικά και στρατιωτικά υποτελές στην Τουρκία.

Αυτοί είναι οι Στρατηγικοί Στόχοι της Τουρκίας του Ερντογάν, για τους οποίους επιχειρούν να προσεταιριστούν τους συμμάχους και εταίρους μας στο "δίκαιο" των διεκδικήσεών τους.
«Η Τουρκία για θέματα ελληνοτουρκικού ενδιαφέροντος, αλλά και ευρύτερης εξωτερικής πολιτικής, πρέπει να επιζητεί τη δυνατότητα επέμβασης εντός ενός νομικού πλαισίου. Εντυπωσιακό παράδειγμα αυτού είναι το ότι η επέμβαση στην Κύπρο κατέστη δυνατόν να νομιμοποιηθεί, μέσα από αυτή την πρακτική» (βιβλίο Αχμέτ Νταβούτογλου «Στρατηγικό Βάθος»)

Από την πρόσφατη κλιμάκωση των τουρκικών προκλήσεων προκύπτει ότι η Κύρια Προσπάθεια της Άγκυρας είναι να εξαναγκάσει στρατιωτικά την Ελλάδα να αποσύρει τις στρατιωτικές δυνάμεις, σε ένα καθεστώς πλήρους "Αποστρατιωτικοποίησης των Ελληνικών Νήσων του Αιγαίου" καταγγέλλοντας την Ελλάδα σε ΟΗΕ, ΕΕ ότι παραβιάζει τη Συνθήκη της Λοζάνης.

Επιχειρεί δηλαδή να επιτύχει ταυτόχρονη αμφισβήτηση καθεστώτος σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο με το Καστελόριζο, κορυφαίο στόχο της στο μαλακό υπογάστριο της Τουρκίας, σε περίπτωση ελληνοτουρκικής κρίσης.

ΕΛΛΑΔΑ
Η θέση της Ελλάδας και της Κύπρου για τον Δυτικό κόσμο μετά το τέλος του "Ψυχρού Πολέμου'' έχει αποκτήσει τεράστια σημασία. Αποτελούν δύο από τους σημαντικότερους γεωστρατηγικούς κόμβους της ζώνης Rimland που περιβάλει την Ευρασία, μια γέφυρα μεταξύ της Ανατολής και της Δύσης. Η θέση των δύο χωρών αναβαθμίζεται συνεχώς αφενός λόγω της διαφαινόμενης απομάκρυνσης της Τουρκίας από τη Δύση και αφετέρου εξαιτίας των ενεργειακών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η εσωτερική αυτή ''λίμνη'' του γεωσυστήματος Ευρασίας-Αφρικής, πλούσια σε κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου θα συνεχίσει να αποτελεί το ''μήλο της έριδος'' για πολλά χρόνια ακόμη, είτε με θερμό είτε με ψυχρό κλίμα.

Όλα αυτά τα χρόνια αντιμετωπίσαμε όμως ως Χώρα (πολιτική-οικονομική-διπλωματική- στρατιωτική ηγεσία) τις τουρκικές ενέργειες ως μεμονωμένες προκλήσεις, ως στιγμές μικρών και μεγάλων εντάσεων. Αφήσαμε το ''Στρατηγό Χρόνο'' στην Τουρκία, όσον χρειάζεται για να αναπτύσσει την αμυντική της βιομηχανία, να εξοπλίζεται και να σχεδιάζει σε βάθος 10ετιών τη δημιουργία προϋποθέσεων προβολής της πολεμικής της υπεροχής.
Ήδη πριν από το τέλος του ''Ψυχρού Πολέμου'' και μέχρι σήμερα βήμα-βήμα, αποκομίζει μικρότερα ή μεγαλύτερα κέρδη σε βάρος των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων σε ευαίσθητες περιοχές μας:
[Κύπρος, Αιγαίο/Πρωτόκολλο Βέρνης-1976/υφαλοκρηπίδα-χωρικά ύδατα- εναέριος χώρος, Αιγαίο/επαναφορά το 1987 του Πρωτοκόλλου Βέρνης-1976/ αμοιβαίο πάγωμα ερευνών, Ίμια-1996/Συμφωνία Μαδρίτης-1997/θεμιτά&ζωτικά συμφέροντα Τουρκίας στο Αιγαίο/γκρίζες ζώνες(τουρκικός ισχυρισμός), "Πόλεμος" Γεωτρήσεων Ανατολικής Μεσογείου/διχοτόμηση de facto ΑΟΖ Κυπριακής Δημοκρατίας, υπό την ανοχή ΗΠΑ, ΕΕ, Ισραήλ, Αιγύπτου, Ρωσίας, ΟΗΕ και Ελλάδας?, >Μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης(6ΝΛ)/κατάθεση στον ΟΗΕ], προωθώντας μεθοδικά τους μακροπρόθεσμους στρατηγικούς στόχους της.

''Ήμουν νιός και γέρασα''. Οι μεγάλες και σε βάθος επιστημονικές και πολλές φορές δημόσιες αναλύσεις και διαπιστώσεις μας, πείθοντας ίσως μόνο τον εαυτό μας!, πότε για την τόσο ''ΙΚΑΝΗ'' για τα συμφέροντά της ή/και πότε για την ''ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗ'' εναντίον μας ΤΟΥΡΚΙΑ, με κάποια ελάχιστα συμπεράσματα κάθε φορά λίγο πριν το τέλος για το δια ταύτα ή με προτάσεις σε σοβαρά ζητήματα αλλά σε ''ώτα μη ακουόντων'' πολλές φορές, έχουν εξαντλήσει το χρόνο τους.

Η αντιμετώπιση σε Τακτικό επίπεδο των Τουρκικών μεθοδεύσεων και προκλήσεων ως η μόνη αποτελεσματική αντίδρασή μας στις προκλήσεις τους στο Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, με τις καθημερινές αναχαιτίσεις-εμπλοκές και συνεχή ετοιμότητα της Πολεμικής Αεροπορίας και των άλλων Κλάδων ΕΔ&ΣΑ, στον αγώνα αυτό, δεν φαίνεται από τα γεγονότα ότι αντισταθμίζουν τον κίνδυνο. Δεν απωθήθηκαν ούτε μειώθηκαν οι προκλήσεις τους, αντιθέτως κλιμακώθηκαν: >παραβάσεις ΕΧ/FIR, >παραβιάσεις ΕΕΧ (6-10νμ), >μόνιμη σε ετήσια βάση ή/και προσωρινή, δέσμευση περιοχών πτήσεων για ασκήσεις χωρίς έγκριση στο ελληνικό FIR, >παράνομες υπερπτήσεις, σταδιακά μικρονήσων, κατοικημένων νήσων, κυρίων εδαφών μας, >σε μεγάλα και μικρά ύψη, >με μη οπλισμένα ή/και οπλισμένα αεροσκάφη. Δεν αρκούν πλέον τα μηνύματα αποφασιστικότητάς μας, ότι ''Τα τουρκικά αεροσκάφη αναγνωρίσθηκαν και αναχαιτίσθηκαν από αντίστοιχα ελληνικά μαχητικά, και σημειώθηκαν Χ εμπλοκές, σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες, κατά πάγια τακτική".

Πάνω από μισό αιώνα τώρα (8 Νοε.1967, πρώτη παράβαση με "είσοδο" τουρκικών μαχητικών αφών στον ΕΕΧ Αιγαίου), οι Έλληνες Αεροπόροι σε 24ωρη βάση δίχως Σ-Κ, στον αέρα και στο έδαφος, δίνουν το αίμα τους και τη ψυχή τους --200 αεροπόροι πεσόντες εν ώρα καθήκοντος από τότε έως σήμερα--, και θα συνεχίσουν δίνοντας την πρέπουσα απάντηση στην άλλη πλευρά τιμώντας το Όπλο και τον Όρκο τους προς την Πατρίδα. Το ΓΕΕΘΑ ενημερώνει καθημερινά αρμοδίως με παραστάσεις του και προβάλλοντας τις Τουρκικές προκλήσεις προς το ΝΑΤΟ, ΕΕ και ΟΗΕ, αλλά εκ μέρους τους πέραν τούτου ΟΥΔΕΝ, εκτός κάποιων συστάσεων για ψυχραιμία και αυτοσυγκράτηση, ακόμη και όταν αυτές οι προκλήσεις ήταν ακραία επικίνδυνες και μοιραίες.

Η Τουρκία, ακόμη και αν αποτυγχάνει, όπως Απέτυχε στον Εβρο, θα προχωρά κάθε φορά στην επόμενη κίνησή της. Θα αντλεί πολύτιμα διδάγματα και κάποια στιγμή θα επέμβει για να επιβάλει τη θέλησή της. Με άλλα λόγια, τα περιθώρια έχουν στενέψει, δεν υπάρχει πεδίο συνεννόησης, παρά μόνο προσχηματικό. Θα πρέπει να αρθούμε στο ύψος των περιστάσεων ως ισότιμοι σε περίπτωση διαπραγματεύσεων.

Ανάπτυξη Εθνικής Στρατηγικής Βάθους
Τα σημεία των καιρών έχουν κάνει την εμφάνισή τους εδώ και χρόνια και μας προειδοποιούν για επερχόμενες αλλαγές. Οφείλουμε να αναλάβουμε την πρωτοβουλία να αλλάξουμε τους κανόνες του παιχνιδιού.
>> «Η εθνική στρατηγική θα πρέπει να έχει ως πυρήνα το αξίωμα ότι οι γεωπολιτικές παράμετροι και τα εθνικά συμφέροντα καθορίζουν την εξωτερική πολιτική ... Η εθνική στρατηγική δεν είναι ούτε "δεξιά", ούτε "αριστερή", ούτε "εθνικιστική", ούτε "διεθνιστική", είναι τα πάντα ανάλογα με τις επιταγές της συγκεκριμένης κατάστασης. Αλίμονο στη χώρα και την πολιτική της ηγεσία, αν ερμηνεύει τη συγκεκριμένη κατάσταση με βάση "δεξιές" ή "αριστερές" προτιμήσεις, αντί να προσαρμόζει τις προτιμήσεις στην κατά το δυνατόν ψυχρή ερμηνεία της συγκεκριμένης κατάστασης. Κάθε εθνική στρατηγική εφόσον περιορίζεται στο σχεδιασμό των εκάστοτε επιθυμητών εξελίξεων είναι καταδικασμένη σε μονομέρεια και δυσκαμψία, δηλαδή σε εθνικό αδιέξοδο» (Παν. Κονδύλης, "Ιδεολογίες και Εθνική Στρατηγική" 1998, Το Βήμα).

Το μεγάλο ζητούμενο είναι η ανάπτυξη μιας σύγχρονης και αποτελεσματικής Εθνικής Στρατηγικής σε βάθος χρόνου, όχι μόνον ως προς τις ελληνοτουρκικές σχέσεις αλλά και τις ευρύτερες γεωπολιτικές. Εκτιμώ ότι η χώρα μας θα πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της σε πολιτικό, διπλωματικό και στρατιωτικό επίπεδο, προς τις εξής τρεις λογικές κατευθύνσεις:

1. Να δημιουργήσει έναν επίσημο νέο Εθνικό Θεσμό, διακομματικό, για την ανάπτυξη Εθνικής Στρατηγικής Βάθους και Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας, στον οποίο να ενταχθεί και η Κύπρος, αναβιώνοντας το Δόγμα ΕΑΧ Ελλάδας-Κύπρου. Έναν θεσμό διαχείρισης εθνικής στρατηγικής, ώστε οι ενέργειες σε όλους τους πολιτικούς-κοινωνικούς τομείς (οικονομίας, εξωτερικών σχέσεων, άμυνας-ασφάλειας, παιδείας, τεχνολογίας, ενέργειας, πολιτισμού, κοινωνικής οργάνωσης, δικαιοσύνης) να είναι ενταγμένες σε μία κοινή εθνοκεντρική στρατηγική με γεωπολιτικές παραμέτρους(ανάπτυξη διμερών/πολυμερών σχέσεων και συνεργασιών).
«Μία πανεθνική Στρατηγική του Ελληνισμού για την αντιμετώπιση της τουρκικής επεκτατικότητας» (Στρατηγός Μανούσος Παραγιουδάκης, Επιτ. Α/ΓΕΕΘΑ, "Η Κύπρος κινδυνεύει", άρθρο 21.1.2020, Militaire News).

2. Στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής και διπλωματίας επί των ελληνοτουρκικών, θα πρέπει μα συσταθεί μία αναβαθμισμένη μόνιμη ομάδα ειδικών (task force), η οποία να επεξεργάζεται τα στοιχεία από τις παράνομες ενέργειες και προκλήσεις της Τουρκίας, τις σχετικές αποφάσεις διεθνών οργάνων(ΟΗΕ, ΕΕ, κ.ά.) και δηλώσεις χωρών, να ''διαβάζει'' την πολιτική της και εξετάζει τη νομική πτυχή τους, για μελλοντική αξιοποίηση. Να προετοιμάζει τα αναγκαία διπλωματικά ''όπλα'' για την ισότιμη συμμετοχή μας σε ενδεχόμενες συνομιλίες-διαπραγματεύσεις, προς αντιμετώπιση των μονομερών και αδιέξοδων πολιτικών της Τουρκίας.

3. Να επενδύσει άμεσα στην Αμυντική θωράκιση της χώρας, αυξάνοντας το συντομότερο την στρατιωτική ισχύ των Ενόπλων Δυνάμεων ΣΞ, ΠΝ και ΠΑ, τη διαθεσιμότητα και επιχειρησιακή ικανότητα των οπλικών συστημάτων και μέσων, καλύπτοντας και τις κρίσιμες ελλείψεις τους. Παράλληλα να αυξήσει και ενισχύσει την διαθεσιμότητα, επιχειρησιακή εκπαίδευση και ετοιμότητα του προσωπικού, ώστε να δώσουμε την κατάλληλη απάντηση σε περίπτωση ελληνοτουρκικής διένεξης. Οι Ένοπλες Δυνάμεις υπηρετούν τα ζωτικά συμφέροντα της Χώρας και ως εκ τούτου είναι κρίσιμες για την Ύπαρξή της.
Δεν αρκεί να πιστεύουμε ως έθνος στη νομιμότητα των θέσεών μας κατά το Διεθνές Δίκαιο. Πρέπει να μπορούμε και να προστατεύουμε τα εθνικά μας συμφέροντα, όταν το επικαλούμαστε.

Η στρατηγική αποτροπής της χώρας μας τα τελευταία τουλάχιστον 20 χρόνια έχει πληγεί σοβαρά, λόγω και της οικονομικής κρίσης. Υστερούμε στους εξοπλισμούς και στον εκσυγχρονισμό των μέσων για την αντιμετώπιση των νέων μορφών απειλών. Οι Ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια να είναι λειτουργικές, αποτελεσματικές και να προβάλουν μία αξιόπιστη ισχύ για την υπεράσπιση των εθνικών μας συμφερόντων.

Τον τελευταίο καιρό, η πολιτική ηγεσία έστω καθυστερημένα, διαβλέποντας τον κίνδυνο, αποφάσισε τον εκσυγχρονισμό των οπλικών συστημάτων και των τριών Όπλων. Καιρός είναι να αρχίσει και η ανάπτυξη της Αμυντικής μας Βιομηχανίας, με στόχο να καλύπτει με ένα ελάχιστο προαποφασισμένο και απαραβίαστο ποσοστό τις ανάγκες των ΕΔ&ΣΑ για τη βιωσιμότητα αμφοτέρων, Ενόπλων Δυνάμεων και Βιομηχανίας. Εκτός εάν ισχύει αυτό που έγγραψε προειδοποιώντας ο Παν. Κονδύλης στο βιβλίο του ''Θεωρία του Πολέμου- Ελληνοτουρκικός Πόλεμος": «.... Οι Έλληνες, όπως αντιμετωπίζουμε σήμερα την άμυνά μας, βρισκόμαστε σε συλλογική αναζήτηση της ιστορικής ευθανασίας».

Συνεπώς, είναι η στιγμή να θέσουμε το ακόλουθο βασικό ερώτημα, συμπληρώνοντας στο δεύτερο μέρος του την 'επίμαχη φράση' κάθε φορά και να δίνουμε τις λογικές και στέρεες απαντήσεις!
Δύσκολο ομολογουμένως, αλλά εκτιμώ ότι αυτό θα βοηθήσει σε κάθε περίπτωση να ληφθούν σε υψηλό επίπεδο, οι καλύτερες και ασφαλέστερες αποφάσεις.

Υπάρχει ή Δεν υπάρχει Ελληνικός λόγος, γιατί η Ελλάδα δεν θα πρέπει να ...
[στόχος]
...αναπτύξει Βιώσιμη Εθνική Αμυντική Βιομηχανία??
...ενισχύει και Εκσυγχρονίζει τη Στρατιωτική της Ισχύ??
...υιοθετήσει στρατηγική διεκδικήσεων, με όπλα το δίκαιο και την ισχύ???

[σκοπός] Ενώ ..
Πάντοτε επικαλούμαστε σε όλα τα φόρα, ως την μεγαλύτερη ανάγκη, το μεγαλύτερο διακύβευμά μας, την ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΘΩΡΑΚΙΣΗ και ΑΣΦΑΛΕΙΑ της Χώρας!

(Ώστε να μην μετανιώνουμε όταν θα είναι αργά, για κάτι που δεν κάναμε ή έπρεπε να κάνουμε, αφού ''δεν έχουμε την πολυτέλεια να ζούμε στην Ολλανδία", όπως πολλές φορές ισχυριζόμαστε!)
Είναι η Τουρκία που έχει χάσει την επαφή με τη ''λογική''? Ίσως, αλλά όπως δείχνουν τα πράγματα ... γι' αυτό "επιβραβεύεται" από τους Συμμάχους μας???

ΚΥΠΡΟΣ Προσάρτηση Κύπρου από τη Βρετανία (1914-1925)
Στις 5 Νοεμβρίου 1914 ανακηρύσσεται η Προσάρτηση της Κύπρου υπό την Βρετανική Κυβέρνηση. Η Κύπρος προσαρτάται από τη Βρετανία, ως αντίδραση για την είσοδο της Τουρκίας στον Α΄ ΠΠ στο πλευρό των Κεντρικών Δυνάμεων (Γερμανίας, Αυστροουγγαρίας, Ιταλίας). Λόγω της εισόδου της Τουρκίας στο πλευρό των Κεντρικών Δυνάμεων, η Βρετανία το 1915 προσφέρει την Κύπρο στην Ελλάδα, προκειμένου να επιτύχει την είσοδο της ουδέτερης Ελλάδας στον Α΄ ΠΠ με το μέρος της Αντάντ. Όμως, η γερμανόφιλη κυβέρνηση Ζαΐμη απορρίπτει τη Βρετανική πρόταση, γιατί πίστευε στη νίκη της Γερμανίας, η οποία θα προσέφερε την Κύπρο στην Ελλάδα. Κύπρος – Βρετανική Αποικία (1925-1960)
24 Ιουλ. 1923 υπογράφεται η Συνθήκη της Λοζάνης, η Τουρκία παραιτείται των δικαιωμάτων της στην Κύπρο.
«Η Τουρκία δηλοί ότι αναγνωρίζει την προσάρτησιν της Κύπρου ανακηρυχθείσαν υπό της Βρεττανικής Κυβερνήσεως την 5ην Νοεμβρίου 1914.» (Άρθρο 20, Συνθήκης Λοζάνης).
Μετά την παραίτηση της Τουρκίας των δικαιωμάτων της, η Κύπρος ανακηρύσσεται Βρετανική αποικία του στέμματος, το 1925. Το αίτημα της Ένωσης αποκλείεται οριστικά από τη Βρετανία. Η βρετανική στάση οφείλονταν στον αναβαθμισμένο ρόλο που προσέδιδε στην Κύπρο το Αγγλικό Επιτελείο Στρατού, ως σημαντικής Ναυτικής και Αεροπορικής Βάσης για τον έλεγχο των πετρελαίων στην περιοχή της Εγγύς και Μέσης Ανατολής. Το Κίνημα του 1931 - Οκτωβριανή εξέγερση
Τα αίτια που οδήγησαν στο λαϊκό ξέσπασμα ήταν η αποικιακή πολιτική που θέλησε να εφαρμόσει ο τότε Βρετανός Κυβερνήτης Ρόναλντ Στορς, η οικονομική εξαθλίωση αγροτών και εργατών εξαιτίας «..της συνεχιζόμενης ανομβρίας, των επιπτώσεων από τη παγκόσμια οικονομική κρίση (1929) και την γενική οικονομική δυσπραγία» και η απογοήτευση των Κυπρίων, όταν διαπιστώθηκε ότι και η εργατική κυβέρνηση της Βρετανίας ταυτίστηκε πλήρως με την πολιτική που ακολουθούσαν οι προηγούμενες συντηρητικές κυβερνήσεις. Αυτό έγινε σαφές μετά την απόρριψη του αιτήματος των Κυπρίων για Ένωση με την Ελλάδα, που υπεβλήθη από την Κυπριακή πρεσβεία στο Λονδίνο το 1929. Από πλευράς Βρετανών «...δίδονταν η υπόσχεση για άμεση συμπαράσταση σε αναπτυξιακά και οικονομικά προβλήματα, αλλά για το πολιτικόν μέλλον της Κύπρου αναφέρονταν ότι το Ενωτικό ζήτημα είχε κλείσει οριστικά και ότι δεν έχει έλθει η εποχή για παροχή συνταγματικού τινός πειράματος αυτοκυβέρνησης». Έναρξη Β’ ΠΠ
Λόγω της οικονομικής κρίσης οι περισσότερες χώρες εφάρμοσαν προγράμματα ανακούφισης και η πολιτική τους ζωή πέρασε αναταραχές, εξωθώντας την ιδεολογία στα άκρα. Σε ορισμένα κράτη, οι απελπισμένοι πολίτες στράφηκαν προς δημαγωγούς εθνικιστές, όπως τον Αδόλφο Χίτλερ, με αποτέλεσμα την έναρξη του Β’ΠΠ το 1939. Το τέλος της οικονομικής ταυτίστηκε με το έναυσμα της πολεμικής οικονομίας του Β' ΠΠ. ‘’Επιτήδεια Ουδετερότητα’’ Τουρκίας: Η Τουρκία με το ξέσπασμα του Β’ΠΠ υπογράφει στις 19 Οκτ. 1939 σύμφωνο συμμαχίας με την Αγγλία-Γαλλία. Μετά όμως την συνθηκολόγηση τα Γαλλίας υπογράφει σύμφωνο μη επίθεσης και φιλίας με την Γερμανία στις 18 Ιουν. 1941.
Τον Απρίλιο 1941, τα Γερμανικά στρατεύματα εισβάλουν στα Βαλκάνια και στην Ελλάδα. Η Αγγλία ζητά από την Άγκυρα να διακόψει τουλάχιστον τις διπλωματικές σχέσεις της με τον Άξονα, ως ένδειξη αλληλεγγύης προς τους Έλληνες. Ο τούρκος ΥΠΕΞ Ρουστού Σαράτσογλου αρνήθηκε να προσχωρήσει η χώρα του στον πόλεμο, στο πλευρό των συμμάχων, απορρίπτοντας ακόμη και μια διπλωματική αποδοκιμασία της επίθεσης κατά της Ελλάδας. Η τακτική να «παίζει σε δύο ταμπλό» οφείλονταν στην επιδίωξη εξασφάλισης περισσότερων ανταλλαγμάτων. Στις διαπραγματεύσεις και με τις δύο πλευρές οι Τούρκοι απαιτούσαν εδάφη σε, Θράκη, Ελληνικά νησιά Αν. Αιγαίου, Δωδεκάνησα, Κύπρο, ακόμη και το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, επίσης σε Κριμαία, Υπερκαυκασία, Συρία, Ιράκ, Αίγυπτο, Λιβύη, Αλβανία.
Έκτοτε, η Τουρκία προωθεί με υπομονή και μεθοδικότητα τις βασικές αυτές θέσεις της, έχοντας μέχρις ενός ορισμένου σημείου σήμερα, ‘’αγκιστρώσει’’ και διασφαλίσει τα συμφέροντά της, σε Κύπρο, Ιράκ, Συρία, Λιβύη, Αλβανία και αλλού, με διμερείς ή/και πολυμερείς διαπραγματεύσεις, στρατηγικές συνεργασίες και συμφωνίες, εκμεταλλευόμενη ακόμη και την αντίθεση των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης, σημερινής Ρωσίας.
_________ !!!__________
ΚΛΙΜΑΚΩΣΗ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΧΡΙ ΕΙΣΒΟΛΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ
ΣΕ 12+1 ΒΗΜΑΤΑ (1941-1974)

 

Η Επιτομή της ‘’Coercive Diplomacy’’ και όχι της ‘’Good Diplomacy’’
Τι επιδιώκουν στη Θράκη*;;;

Διαβάστε τη συνέχεια:

PDF

*Στέλιος Αλεξόπουλος Αντιπτέραρχος (Ι) ε.α. 

Χρήστος Γ. Μαλτέζος* : ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΙΓΝΙΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

on Τετάρτη, 15 Απριλίου 2020. Posted in Μελέτες

Του Χρήστου Μαλτέζου, Δρ. Χημικός ΕΚΠΑ, IU, PSU, τ. Επίκουρος Καθηγητής Χημείας, Μέλος ΕΛΙΣΜΕ

Πρόλογος
Η μεταλιγνιτική εποχή στην οποία εισέρχεται η χώρα μας, φέρνει μεγάλες αναταράξεις και ανακατατάξεις στον ενεργειακό τομέα. Το χρονικό διάστημα της σταδιακής απόσυρσης των λιγνιτικών μονάδων παραγωγής ενέργειας, το οποίο επέλεξε και δεσμεύτηκε η χώρα μας, είναι ήδη πολύ μικρό. Έως το 2023, θα υπάρξει απώλεια ενός μεγάλου μέρους της εγκαταστημένης και ικανής προς λειτουργία ηλεκτρικής ισχύος. Και αυτό, σε σύγκριση με άλλες χώρες μεγαλύτερης λιγνιτικής παραγωγής ισχύος στην Ε.Ε., που κατά συνέπεια είναι πολύ μεγαλύτεροι ρυπαντές, ωστόσο, τελούν υπό ευνοϊκότερους όρους απόσυρσης άνθρακα ως ενεργειακό καύσιμο.
Το πρόσφατο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) προηγείται ενός βασικού σχεδίου (MasterPlan), αντί να έπεται αυτού. Το πρόσφατο ΕΣΕΚ περιορίζει τον χρόνο μετάβασης στη μεταλιγνιτική εποχή περισσότερο από το αμέσως προηγούμενο ΕΣΕΚ, για το οποίο η χώρα είχε παραδεχτεί δημόσια ότι ήταν ένας φιλόδοξος στόχος.
Η γεωγραφική κατανομή εγκαταστημένης ισχύος αλλάζει. Η Δυτική Μακεδονία παύει να είναι το μεγαλύτερο ενεργειακό κέντρο της χώρας, ενώ η Στερεά Ελλάδα έχει επιφορτιστεί το μεγαλύτερο μέρος της εγκαταστημένης και λειτουργικής ηλεκτρικής ενέργειας από μη λιγνιτικούς θερμοηλεκτρικούς σταθμούς (ΘΗΣ). Το μεγαλύτερο μέρος της εγκαταστημένης ισχύος από τα αιολικά πάρκα είναι συγκεντρωμένο κατά σειρά στη Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησο και Θράκη, ενώ στη Δυτική Μακεδονία μόνο ένα μικρό μέρος. Επίσης, οι Φ/Β σταθμοί παραγωγής ενέργειας είναι λιγότεροι, προς το παρόν, στην Δυτική Μακεδονία από σχεδόν όλες τις άλλες περιοχές της επικράτειας.
Εξ αιτίας της μεγάλης παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης που πλήττει και την Ελλάδα, λόγω της πανδημίας του ιού Covid-19, είναι πιθανό να υπάρξει αναγκαστική περίοδος χάριτος για την μετάβαση στην μεταλιγνιτική εποχή. Σε περίπτωση ενεργειακού κινδύνου, οι λιγνιτικές μονάδες της χώρας μας, θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια ικανή εφεδρεία σε κατάσταση λειτουργίας για παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος, έως ότου παρέλθει η τρέχουσα κρίση. Αυτό θα μπορούσε να την ανακουφίσει οικονομικά, δεδομένου ότι και από πριν την πανδημίας εποχή, η χώρα μας έχει μεγάλη ενεργειακή εξάρτηση λόγω εισαγωγών φυσικού αερίου, πετρελαίου και ηλεκτρικού ρεύματος. Διανύουμε καιρούς γεωπολιτικής αβεβαιότητας και οικονομικής ύφεσης, με ότι αυτό συνεπάγεται για τον προγραμματισμό και αξιοπιστία στη τροφοδοσία φυσικού αερίου, μέσω αγωγών ή πλοίων με LNG.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της μετάβασης στη μεταλιγνιτική εποχή, δίνεται μεγάλη ευκαιρία, με κατάλληλο εθνικό στρατηγικό σχέδιο, για εκμετάλλευση των τεράστιων εναπομεινάντων εγκαταστάσεων σε σταθμούς παραγωγής ενέργειας και ορυχεία λιγνίτη. Μπορεί να υπάρξει ενδογενής παραγωγική (βιομηχανική και αγροτική) ανασυγκρότηση Εθνικής αυτάρκειας στους πρωτογενείς και δευτερογενείς τομείς παραγωγής. Αυτό θα δώσει ώθηση στην ανάπτυξη και λύσεις στο εργασιακό και δημογραφικό πρόβλημα, ιδίως για τη περισσότερο θιγόμενη από την απολιγνιτοποίηση Περιφέρεια της Δυτικής Μακεδονίας.


1. Η Ελληνική δέσμευση για απολιγνιτοποίηση

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού, Europe beyond Coal : «Στη Σύνοδο Κορυφής των Ηνωμένων Εθνών “Δράση για το Κλίμα” που έγινε στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο του 2019, ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα θα κλείσει όλους τους λιγνιτικούς σταθμούς παραγωγής ηλεκτρισμού έως το 2028. Τον Δεκέμβριο που ακολούθησε, ο χειριστής των σταθμών, ΔΕΗ, αποφάσισε να πάψει τη λειτουργία όλων των υφιστάμενων λιγνιτικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρισμού έως το 2023. Ο μόνος σταθμός που θα παραμείνει έως το 2028 θα είναι η μονάδα Πτολεμαΐδα Νο5, η οποία είναι, το τρέχον διάστημα υπό κατασκευή και η τύχη της οποίας δεν είναι σαφής. Η μετατροπή της σε φυσικό αέριο εξετάζεται. Με το τεράστιο δυναμικό της για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η Ελλάδα πρέπει να διασφαλίσει ότι η μετάβαση από τον άνθρακα να είναι 100% σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Μια περιφέρεια στην Ελλάδα (Δυτική Μακεδονία) αποτελεί προτεραιότητα στη πλατφόρμα μετάβασης των νέων Περιφερειών με καύσιμο άνθρακα της Ευρωπαϊκής Ένωσης»..[3]

Η σταδιακή απολιγνιτοποίηση και η έμφαση σε ανανεώσιμες πηγές (ΑΠΕ) προβλέπεται από το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ, ΦΕΚ 4893/31-12-2019). Αυτό σημαίνει ότι:

Το κέντρο βορείου συστήματος ηλεκτροπαραγωγής της ΔΕΗ, η Δυτική Μακεδονία, θα βρεθεί με ανενεργές εγκαταστάσεις έξη μεγάλων ΑΗΣ συνολικής ισχύος 4.438 MW από το έτος 2023. H νέα μονάδα Πτολεμαϊδα Νο5 των 660 MW προβλέπεται να τεθεί σε λειτουργία τέλος 2020 με αρχές 2021 και να αποσυρθεί ως λιγνιτική μονάδα το έτος 2028. (βλέπε Πίνακα 1).

Στo νότιο σύστημα ηλεκτροπαραγωγής της ΔΕΗ, στη Μεγαλόπολη, θα κλείσουν οι λιγνιτικές Μονάδες Νο3 & Νο4 των ΑΗΣ Μεγαλόπολης Α’ & Β’, συνολικής ισχύος 850 MW, από το έτος 2022 (βλέπε Πίνακες 1 & 2), αλλά θα παραμείνει η νέα Μονάδα Νο5 (800 MW) φυσικού αερίου του ΑΗΣ Μεγαλόπολης Β’, λειτουργικής ισχύος 500 MW, λόγω μη αναβάθμισης δικτύου.
Ο σχετικός νόμος για την ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ κάνει σαφή αναφορά στον περιορισμό της λειτουργίας της Μονάδας Νο5 στη Μεγαλόπολη στα 500 MW έναντι δυναμικότητας 800 MW, διευκρινίζοντας ότι η κατάσταση αυτή θα ισχύει μέχρι την ολοκλήρωση του Κέντρου Υψηλής Τάσης (ΚΥΤ) Πελοποννήσου, για το οποίο όμως δεν υπάρχει δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα.

2. Το σταδιακό κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων.

Ο Πίνακας 1 δείχνει για κάθε λιγνιτικό ατμοηλεκτρικό σταθμό (ΑΗΣ) παραγωγής ενέργειας, την εγκαταστημένη ισχύ, τον συνολικό χρόνο λειτουργίας του, το προγραμματιζόμενο έτος απόσυρσης, τον αριθμό των πρόωρων θανάτων με αντίστοιχη θέση στο σύνολο της Ε.Ε. έως το 2016 και τις εκπομπές σε εκατομμύρια τόνους CO2 για το 2018 με αντίστοιχη θέση στο σύνολο της ΕΕ[3],[11α,β].

Πίνακας 1

Παρατηρήσεις για τον Πίνακα1:
1.Ο ΑΗΣ Πτολεμαϊδας έχει στις λιγνιτικές μονάδες: Λιπτολ Νο1και Νο2 με 10MW, και 33 MW,αντίστοιχα, και Πτολεμαϊδα Νο1 με 70 MW, Νο2 με 125 MW, Νο3 με 125 MW, Νο4 με 300 MW και την νέα μονάδα Νο5, συμπαραγωγής, με 660 MW που αναμένεται να είναι έτοιμη τέλος του 2020 με αρχές του 2021 και έχει προγραμματιστεί για λειτουργία έως το 2028. Το Αμύνταιο με 600 MW έχει προγραμματιστεί να σταματήσει μέσα στο τρέχον έτος 2020.
2. Στον πίνακα1, σύμφωνα με ευρωπαϊκά στατιστικά στοιχεία[3], στις 15/1/2020, η ισχύς σε λειτουργία (open) των λιγνιτικών σταθμών ήταν 3.775 MW, διότι παραλείπονται (βλ. κόκκινο χρώμα) τα ακόλουθα μεγέθη από την εγκαταστημένη ισχύ[11α,β] : ΑΗΣ Μεγαλόπολης Α 250 MW, ΑΗΣ Καρδιάς 600 MW και ΑΗΣ Πτολεμαϊδας 663 MW, ενώ η νέα μονάδα Πτολεμαϊδα Νο5 των 660 MW αναγράφεται ως υπό κατασκευή[3] (βλέπε Εικόνα 1). Η ισχύς σε απόσυρση, από το 2016, είναι 1.150 MW και περιλαμβάνει 600 MW από τον ΑΗΣ Καρδιάς και 550 MW από τον ΑΗΣ Πτολεμαϊδας.

Εικόνα 1[3]

Η λιγνιτική μονάδα που έμεινε στα σχέδια
Τον Ιανουάριο του 2017, κλιμάκιο Κινέζων εμπειρογνωμόνων επισκέφτηκε τα ορυχεία και τις εγκαταστάσεις της λιγνιτικής μονάδας Μελίτη-Νο1, στη Φλώρινα, για την προοπτική συνεργασίας της κινεζικής εταιρείας China Machinery Engineering Corporation (CMEC) με την ΔΕΗ. Ο σχεδιασμός της ΔΕΗ πρoέβλεπε την κατασκευή μονάδας Μελίτη Νο2 ισχύος 450 MW, ύψους 750 εκατ. ευρώ, με υψηλό βαθμό απόδοσης 41,5% και λιγνίτη με μεγάλη θερμογόνο δύναμη. Στο κοινοπρακτικό σχήμα επρόκειτο να συμμετέχουν η CMEC, η ΔΕΗ και ιδιώτες, που διαθέτουν ορισμένα ορυχεία στην περιοχή της Φλώρινας. Όμως, λόγω της απόφασης ΕΕ για σταδιακή απολιγνιτοποίηση, η μονάδα Μελίτη Νο2, από το 2019, παρέμεινε στα σχέδια.

3. Η συνολική εγκαταστημένη ισχύς της ΔΕΗ

Οι 34 μεγάλοι θερμοηλεκτρικοί (ΘΗΣ) και υδροηλεκτρικοί (ΥΗΣ) σταθμοί και τα 3 αιολικά πάρκα του διασυνδεμένου συστήματος της ηπειρωτικής χώρας καθώς και οι 61 αυτόνομοι σταθμοί Κρήτης, Ρόδου και λοιπών νησιών (39 ΘΗΣ, 2 ΥΗΣ, 15 αιολικά πάρκα και 5 φωτοβολταϊκοί σταθμοί) συνιστούν το βιομηχανικό κολοσσό της ΔΕΗ που αποτελεί την ενεργειακή βάση κάθε οικονομικής δραστηριότητας στη χώρα μας.
Στην Εικόνα 2 (χάρτης) φαίνεται η γεωγραφική κατανομή εγκατεστημένης ισχύος, κατά το έτος 2019, όλων των σταθμών παραγωγής ενέργειας[11γ] της ΔΕΗ

Εικόνα 2[11γ]

4. Θερμοηλεκτρικοί σταθμοί (ΘΗΣ) με φυσικό αέριο

Ιδιωτικοί ΘΗΣ με καύσιμο αέριο

Α. Η ELPEDISON είναι σύμπραξη των ομίλων Ελληνικά Πετρέλαια (ΕΛΠΕ) και EDISON. Συμμετέχει και ο όμιλος ΕΛΛΑΚΤΩΡ. Έχει 2 μονάδες παραγωγής μια στη Θεσσαλονίκη με 400 MW και μια στη Θίσβη, Βοιωτίας με 420 MW.

Β. Η PROTERGIA (MYTILINEOS) έχει στον Αγ. Νικόλαο, Βοιωτίας, μία μονάδα ΘΗΣ συνδυασμένου κύκλου 444,48 MW και μια μονάδα συμπαραγωγής (ΣΗΘ) 334 MW για τις εγκαταστάσεις Αλουμινίου. Στους Αγ. Θεοδώρους, Κορινθίας, έχει μια μονάδα 436,6 MW)

Γ. Ο όμιλος ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ (ΗΡΩΝ 1 & ΗΡΩΝ 2) σε σύμπραξη με τους ομίλους GDF SUEZ και QUATAR Petroleum. Έχει στη Θήβα μια μονάδα ΘΗΣ 147 MW (ΗΡΩΝ 1) και μια μονάδα 435 MW (ΗΡΩΝ 2).

Σύνολο ΘΗΣ με φυσικό αέριο, Ιδιώτες: 2.517 MW

Στην Εικόνα 3 (χάρτης) φαίνεται η γεωγραφική κατανομή ιδιωτικών θερμοηλεκτρικών σταθμών (ΘΗΣ) παραγωγής ηλεκτρισμού με φυσικό αέριο[19].

Εικόνα 3[19]

ΘΗΣ της ΔΕΗ με καύσιμο φυσικό αέριο

Από την συνολική ηλεκτρική ενέργεια που παρήγαγε η ΔΕΗ το 2018, το 23,2% προήλθε από καύση φυσικού αερίου.

Α. ΘΗΣ Κομοτηνής, 485 MW

B. Μονάδα Νο5, στο σύστημα ΘΗΣ της Μεγαλόπολης Β’.
Η Μονάδα Νο5, φυσικού αερίου, ξεκίνησε εμπορική λειτουργία στις 14-8-2018, μετά από μακρό χρονικό διάστημα δοκιμαστικής λειτουργίας. Έχει εγκαταστημένη ισχύ 800 MW, αλλά προσωρινά, η διαθέσιμη λειτουργική ισχύς είναι 500 MW.

Γ. Στο Αλιβέρι εκτός των Μονάδων Νο3 και Νο4 (σύνολο 300 MW) που λειτουργούν με καύσιμο λιθάνθρακα, η Μονάδα Νο5, του ΘΗΣ Αλιβερίου 420 MW λειτουργεί με καύσιμο φυσικό αέριο, από 8-3-2013.

Δ. Στον ΑΗΣ Λαυρίου, οι Μονάδες Νο3 (180 MW), Νο4 (560 MW) και Νο5 (385 MW). Σύνολο: 1.125 MW

E. Στον ΑΗΣ Αγ. Γεωργίου, Κερατσίνι, οι Μονάδες Νο8 (160 MW) και Νο9 (180 MW). Σύνολο: 340 MW

Σύνολο ΘΗΣ με φυσικό αέριο της ΔΕΗ: 3.170 MW

5. Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ)
Η χρήση της ενέργειας από αιολικές και φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις είναι ισχύος αιχμής. Αυτό συνεπάγεται χρήση κατάλληλων υποδομών για την αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας. Για τις εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών που έχουν μέγιστη απόδοση σε ημέρες ηλιοφάνειας, η εγκαταστημένη ισχύς υπολογίζεται σε μονάδες ισχύος αιχμής, όπως MWp (p = peak).
Η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια από ΑΠΕ αιχμής εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες, οι οποίες αποτελούν έναν απρόβλεπτο παράγοντα, επιτρέποντας εκτιμήσεις μόνο για μικρό χρονικό διάστημα (συνήθως ετήσια).

Αιολικά πάρκα

Το έτος 2019, η εγκαταστημένη ισχύς σε αιολικά πάρκα ήταν 3.576 MW με τον όμιλο ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ να έρχεται πρώτος με 554,1 MW

Στις Εικόνες 4 (ραβδόγραμμα) και 5 (χάρτης) φαίνεται η γεωγραφική κατανομή συνολικής ισχύος σε αιολική ενέργεια, για το έτος 2019[18].


Εικόνα 4[18]



Εικόνα 5[18]



Από την Εικόνα 4, βλέπουμε ότι στο 2019 το μεγαλύτερο μέρος της ισχύος ήταν κυρίως σε τρεις περιφέρειες:
Στην Στερεά Ελλάδα με 1.311 MW, δηλαδή, περίπου το 37% της συνολικής ισχύος των αιολικών.
Στη Πελοπόννησο με 587 MW ή περίπου το 16% της συνολικής ισχύος
Στη Θράκη ήταν 466 MW ή περίπου το 13% της συνολικής ισχύος
Ενώ στη απολιγνιτοποιημένη Δυτική Μακεδονία ήταν 151 MW ή περίπου το 4% της συνολικής ισχύος των αιολικών.

Φωτοβολταϊκά (Φ/Β) πάρκα

Το έτος 2018, η συνολική εγκαταστημένη ισχύς σε Φ/Β πάρκα ήταν 2.665 MWp. Από το έτος 2013 έως το έτος 2018, υπήρξε μικρή μεταβολή σε αύξηση στην εγκαταστημένη ισχύ των Φ/Β[28], όπως δείχνει η Εικόνα 6. Το έτος 2018 εγκαταστάθηκαν 388 συστήματα Φ/Β συνολικής ισχύος 41,1 MWp.
Από τη συνολική ισχύ τα 2.106 MWp, δηλ. το 79% των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων είναι στο έδαφος και τα υπόλοιπα σε στέγες κτιρίων[28]. Δηλαδή, μόνο 559 MWp ή 21% του συνόλου ήταν σε στέγες κτιρίων. (Η Αυστραλία έχει φωτοβολταϊκά ισχύος 10.000 MWp σε στέγες).
Η προβολή στο οριζόντιο επίπεδο των φωτοβολταϊκών πλαισίων των 2.106 MWp (επί εδάφους το 2018) καλύπτει περίπου 12.600 στρέμματα.

Εικόνα 6[28]

Ενώ τα προηγούμενα χρόνια υπήρχε μια αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των Φ/Β στη χώρα μας, το 2018 παρατηρήθηκε μια μέση μείωση 6,34% (βλ. Εικόνα 7). Η μείωση αυτή ερμηνεύεται αν δει κανείς την ακτινοβολία που έφτασε στη χώρα μας τα έτη 2016-2018. Ενώ στη νότια Ευρώπη είχαμε μείωση της ακτινοβολίας, το 2018, είχαμε αντίθετα σημαντική αύξησή της στις βορειότερες χώρες[28] (βλ. Εικόνα 8).

Εικόνα 7[28]



Εικόνα 8[28]

Στο χάρτη της Εικόνας 9 βλέπουμε τον γεωπληροφοριακό χάρτη από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ), που απεικονίζει τους Φ/Β Σταθμούς της[29]. Με χρώμα πράσινο, σημειώνονται οι Φ/Β Σταθμοί με άδεια εγκατάστασης, λειτουργίας και παραγωγής. Με χρώμα κίτρινο οι Φ/Β Σταθμοί σε αξιολόγηση. Στην Εικόνα 9 φαίνεται ότι η πυκνότητα των Φ/Β σταθμών στη Δυτική Μακεδονία είναι μικρότερη από της περισσότερες περιοχές της Ελλάδας.

Εικόνα 9[29]

6. Εγκαταστημένη ισχύς πριν και μετά την απολιγνιτοποίηση.

Στον Πίνακα 2 φαίνεται η εγκαταστημένη συνολική ισχύς πριν και μετά την απολιγνιτοποίηση, με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα έως το τέλος του 2019. Δεν περιλαμβάνεται η ισχύς από μονάδες βιομάζας και γεωθερμίας.

Πίμακας 2

7. Γεωγραφική μετατόπηση του ενεργειακού συστήματος ΘΗΣ

Σχετικά με τους μη λιγνιτικούς ΘΗΣ, παρατηρείται μια γεωγραφική μετατόπιση του κύριου ενεργειακού εγκαταστημένου συστήματος παραγωγής ενέργειας, από την Δυτική Μακεδονία στη Κεντρική Ελλάδα, με ότι αυτό συνεπάγεται για τις δυο αυτές περιφέρειες αντίστοιχα, σχετικά με τη ρύπανση περιβάλλοντος, οικονομία, εργασιακά, κ.λ.π.
Συγκεκριμένα, στην ευρύτερη περιοχή της Βοιωτίας (Αγ. Νικόλαος, Θήβα, Θίσβη) υπάρχουν πέντε ΘΗΣ συνολικής ισχύος 1.780,5 MW. Σε σχετικά κοντινή απόσταση ένας ΘΗΣ στους Αγ. Θεοδώρους, Κορινθίας, ισχύος 336,6 MW, Με το Αλιβέρι, Ευβοίας 420 MW και στην Αττική (Κερατσίνι, Λαύριο) δυο ΘΗΣ συνολικής ισχύος 1.932 MW. Δηλαδή στη περιοχή Αττικοβοιωτίας σύνολο ισχύος 3.712, MW και με τους κοντινούς γεωγραφικά Αγ. Θεοδώρους, ένα σύνολο ισχύος 4.468 MW είναι συγκεντρωμένο στη Στερεά Ελλάδα.
Η ισχύς από μη λιγνιτικούς ΘΗΣ στη χώρα (βλ. Πίνακα 2) είναι:
α. από Ιδιώτες είναι 2.517 MW και
β. από ΔΕΗ είναι 4.796 MW
Σύνολο: 7.313 MW
Δηλαδή, η εγκαταστημένη ισχύς 4.468 MW στη Στερεά Ελλάδα είναι το 61% της συνολικής ισχύος των μη λιγνιτικών ΘΗΣ της χώρας.
Με τα σημερινά δεδομένα εγκαταστημένης ισχύος και με χρονικό ορίζοντα την ολοκλήρωση της απολιγνιτοποίησης έως το 2030, η μέση σε εδαφική έκταση κατανομή ισχύος (km2/MW) από ΘΗΣ, Πριν και Μετά την απόσυρση λιγνίτη, είναι:
ΘΗΣ Στερεάς Ελλάδας:
Περιφέρεια: 24.910 km2
Ισχύς 4.468 MW, κατανομή Ισχύος 5,6 km2/ MW
Νομοί Αττικής και Βοιωτίας: (3.808 + 2.952) = 6.760 km2
Ισχύς: 3.712 MW, κατανομή ισχύος 1,8 km2/ MW
Νομός Ευβοίας: 4.147 km2
Ισχύς: (300 MW + 420 MW Φ.Α.) = 720 ΜW, 5,8 km2/ MW
ΘΗΣ Δυτικής Μακεδονίας:
Περιφέρεια: 9.451 km2,
Πριν λιγνίτη: (4.438 + 660) 5.098 MW, κατ/μή ισχύος 1,9 km2/ MW
Μετά λιγνίτη: 660 MW (Φ.Α.;), κατ/μή ισχύος 14,3 km2/ MW
ΘΗΣ Πελοποννήσου :
Περιφέρεια: 21.439 km2
Πριν λιγνίτη: (850 + 800 Φ.Α.) 1.650 MW, κατ/μή ισχύος 13 km2/ MW
Μετά λιγνίτη: 800 (Φ.Α.) MW, κατ/μή ισχύος 26,8 km2/ MW
Νομός Αρκαδίας: 4.420 km2
Πριν λιγνίτη: (850 + 800 Φ.Α.) 1.650 MW, κατ/μή ισχύος 2,7 km2/ MW
Μετά λιγνίτη: 800 (Φ.Α.) MW, κατ/μή ισχύος 5,5 km2/ MW

8. Προβληματισμοί για τον ελληνικό και ευρωπαϊκό σχεδιασμό

Όπως είδαμε η χώρα μας δεν τήρησε τη δέσμευση της στον ΟΗΕ για οριστικό κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων το 2028, που κατά δημόσια παραδοχή της κυβέρνησης, υπήρξε ένας φιλόδοξος στόχος. Η μη τήρηση της χώρας μας δεν αφορά την επέκταση του χρονικού ορίου, προκειμένου να υπάρξει καλύτερη προσαρμογή στην μεταβατική περίοδο εισόδου της μεταλιγνιτικής εποχής. Τουναντίον, η ίδια χώρα συρρίκνωσε το χρονικό όριο συμμόρφωσης της, από το 2028 στο 2023, αφού τότε κλείνουν όλες τις λιγνιτικές μονάδες, εκτός της μονάδας Πτολεμαΐδα Νο5 (550 MW), που θα ξεκινήσει η λειτουργία της το τέλος του 2020 με αρχές του 2021 και θα κλείσει ως λιγνιτική το 2028. Επιπλέον, για τον ΑΗΣ Αμυνταίου αποφασίστηκε να κλείσει το 2020 (βλέπε Πίνακα 1) αντί να κλείσει στο τέλος του 2021 όπως είχε αρχικά προγραμματισθεί.

Η Συμφωνία των Παρισίων έχει ως στόχο να πετύχει η Ευρώπη σταδιακά, μηδενικό αποτύπωμα διοξειδίου του άνθρακα το έτος 2050. Στον ίδιο χρονικό ορίζοντα του 2050 για μηδενικό αποτύπωμα διοξειδίου του άνθρακα, ήταν προσαρμοσμένες και οι μελέτες της ΑΝΚΟ (Αναπτυξιακή Δυτικής Μακεδονίας), της τοπικής αυτοδιοίκησης, του ΤΕΕ, του ΓΕΩΤΕΕ και των άλλων φορέων. Σύμφωνα με το αρχικό ΕΣΕΚ, ο στόχος έως το 2030, για μερίδιο του λιγνίτη στο ενεργειακό μίγμα ως καύσιμο βάσης στην ηλεκτροπαραγωγή, ήταν 16,5%.
Με τον στόχο 16,5% θα μπορούσε να συνεχίσει η λειτουργία των μονάδων Μελίτης, Αγίου Δημητρίου Νο 5, της νέας μονάδας Πτολεμαΐδα Νο 5 και της Μεγαλόπολης. Επιπλέον, οι δύο μονάδες του Αμυνταίου θα μπορούσαν να λειτουργήσουν, με την προϋπόθεση κατασκευής μονάδας αποθείωσης.
Εντωμεταξύ, η διενέργεια μετεγκαταστάσεων των οικισμών της Ποντοκώμης, της Ακρινής και των Αναργύρων, τα προβλήματα των καθιζήσεων στον οικισμό των Βαλτονέρων και τα προβλήματα στον οικισμό της Αχλάδας, υπάρχει φόβος να μετατεθούν σε βάθος χρόνου.

Η απολιγνιτοποίηση στην υπόλοιπη Ευρώπη

Την Συμφωνία των Παρισίων ακολουθεί σχεδόν όλη η Ευρώπη, εκτός από την Πολωνία, η οποία ζήτησε εξαίρεση για το 2050, διότι η παραγωγή της εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τον λιγνίτη και τον λιθάνθρακα. Ακόμη και η Γερμανία, με τις τεράστιες οικονομικές δυνατότητες που διαθέτει, έχει ως φιλόδοξο στόχο την αποανθρακοποίηση το 2038 με 2040 και δεν συζητά καμιά δέσμευση πριν το 2030. Η δε Παγκόσμια Τράπεζα, ως τεχνικός σύμβουλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μελετούσε τη μετάβαση με αυτά τα δεδομένα. Όμως, η Χώρα μας δεσμεύεται για πλήρη κατάργηση του λιγνίτη στην ηλεκροπαραγωγή θεωρητικά 20 έτη νωρίτερα (2030 αντί 2050) και ουσιαστικά (με εξαίρεση τη νέα μονάδα Πτολεμαϊδα Νο 5, 27 έτη νωρίτερα (2023 αντί 2050).
Ο Πίνακας 3 δείχνει τις χώρες και την ισχύ από καύσιμο άνθρακα (λιγνίτη ή λιθάνθρακα) στην ΕΕ από σταθμούς που είναι υπό κατασκευή ή αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία πριν το 2025[35].

Πίνακας 3[35]

Στην Εικόνα 10 φαίνεται καθαρά, ποιοι είναι οι κύριοι ρυπαντές από καύση άνθρακα (λιγνίτη-λιθάνθρακα), με προεξέχοντα κράτη τη Γερμανία και τη Πολωνία, το 2018[6] :
(α) το πλήθος των σταθμών παραγωγής ενέργειας με καύσιμο άνθρακα και (β) η κατανομή (%) σε ισχύ των ίδιων σταθμών, για κάθε χώρα μέλος της Ε.Ε

Εικόνα 10[6]

(α) (β)


Εικόνα 11[3]

Στον χάρτη της Εικόνας 11, κατανέμονται τα κράτη της ΕΕ, μαζί και η εκτός ΕΕ Τουρκία, σε διαφορετικά χρώματα, σχετικά με την κατάργηση του άνθρακα ως καύσιμο ύλη[3]:
Σκούρο πράσινο: Κράτη που δεν έχουν άνθρακα στο μίγμα καυσίμου για
ηλεκτροπαραγωγή.
Ανοικτό πράσινο: Κράτη που έχουν ανακοινώσει ή αποφασίσει για κατάργηση
του άνθρακα έως το 2030.
Θαλασσί: Κράτη που βρίσκονται σε συζήτηση για κατάργηση του άνθρακα.
Κόκκινο: Κράτη που δεν συζητούν για κατάργηση του άνθρακα
Γκρι : Η Γερμανία καταργεί τον άνθρακα μόνο μετά το 2030

Παρατηρήσεις από την Εικόνα 11:
1.Υπάρχει ασάφεια για τη μελλοντική κατάργηση του άνθρακα από χώρες (κόκκινο και γκρι) με ιδιαίτερα μεγάλη επιβάρυνση του περιβάλλοντος από καύση άνθρακα, σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες.
2.Η Ελλάδα είναι περικυκλωμένη από κράτη μεγάλης ρύπανσης από καύση άνθρακα που δεν συζητούν την κατάργηση του (χρώμα κόκκινο), ενώ η ίδια έχει σπεύσει όχι μόνο να δεσμευτεί για κατάργηση του λιγνίτη έως το 2030, αλλά και συρρικνώνοντας το χρονικό διάστημα με κατάργηση έως το 2023 και μόνο μια λιγνιτική μονάδα έως το 2028.

Ο Φρανς Τίμερμανς, Αντιπρόεδρος για την «Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία», ανακοίνωσε τα χρήματα του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης. 7,5 δις ευρώ για 41 περιφέρειες της Ευρώπης. Ο τρόπος κατανομής των κονδυλίων στα Κράτη μέλη είναι άδικος. Η επιτροπή χρησιμοποιεί έναν αλγόριθμο για τον υπολογισμό, χωρίς σαφήνεια και διαφάνεια των στοιχείων που χρησιμοποίησε με αποτέλεσμα:
• Η Πολωνία, η οποία δεν υποστήριξε και εξαιρέθηκε από την πράσινη συμφωνία για κλιματική ουδετερότητα το 2050, θα λάβει το μεγαλύτερο μερίδιο: 2 δις ευρώ
• Η Γερμανία, η πιο ισχυρή οικονομία της ΕΕ, θα λάβει 877 εκατ. ευρώ.
• Η Ρουμανία 757 εκατ. ευρώ,
• Η Τσεχία 581 εκατ. ευρώ
• Η Βουλγαρία 581 εκατ. ευρώ
(Σημ. Η Εικόνα 11 δείχνει ότι όλα τα παραπάνω κράτη δεν έχουν δεσμευτεί για πλήρη απεξάρτηση από τον λιγνίτη).
• Η Γαλλία, η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία δεν έχει μεγάλη εξάρτηση από τον λιγνίτη και στηρίζεται στην πυρηνική ενέργεια, θα λάβει 402 εκατ. ευρώ.
• Η Ελλάδα, δυστυχώς, θα λάβει μόλις 294 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, με προγραμματισμένη απόσυρση 4.628 MW λιγνιτικής ισχύος ως το 2023 (βλέπε Πίνακα 2) και πλήρη απολιγνιτοποίηση ως το 2028

Η αντικατάσταση του εθνικού μας καυσίμου του λιγνίτη, με εισαγόμενο φυσικό αέριο, ως καύσιμο βάσης, αυξάνει δραματικά την ήδη υψηλή εξάρτηση της ενεργειακής επάρκειας της χώρας μας, σε μια χρονική περίοδο κρίσιμων γεωπολιτικών εξελίξεων και μεγάλης οικονομικής ύφεσης πριν την πανδημία Covid-19, και της οικονομικής λαίλαπας που ταλανίζει τη χώρα ήδη από το πρώτο 3μηνο του 2020 με απρόβλεπτες συνέπειες. Ο Ελληνικός λιγνίτης που αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα και στήριξε την ανάπτυξη της χώρας, υπερφορολογήθηκε, προκειμένου είτε να καίγεται όλο και περισσότερο το 100% εισαγόμενο φυσικό αέριο είτε να εισάγουμε ηλεκτρισμό. Ο μετά το 2012 περιορισμός της αξιοποίησης του Ελληνικού λιγνίτη είχε ως αποτέλεσμα να εισάγουμε πλέον σταθερά το 20% του ηλεκτρισμού απ’ το λιγνίτη των Σκοπίων και της Βουλγαρίας, ακόμα κι απ’ τον άνθρακα της Τουρκίας[21].

Στην Εικόνα 12 φαίνεται η ισχύς σε κίνδυνο έως το 2025.
Στο γράφημα της Εικόνας 12, οι συμπαγείς ράβδοι δείχνουν τον αναμενόμενο παροπλισμό των μονάδων άνθρακα ανά χώρα της ΕΕ, με βάση την προσέγγιση "από πάνω προς τα κάτω" ενώ οι γραμμές σφάλματος στην κορυφή δείχνουν την έκταση πιθανής επιτάχυνσης απόσυρσης, λόγω εφαρμοσμένων προτύπων (ρήτρα) εκπομπής για μεγάλους σταθμούς παραγωγής με άνθρακα μετά το 2020, σύμφωνα με την απόφαση 2017/1442 (οδηγία 2010/75/EU του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για μεγάλους σταθμούς παραγωγής ενέργειας με άνθρακα).
Λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία του άνθρακα στα ευρωπαϊκά συστήματα ηλεκτροπαραγωγής, ενδέχεται να υπάρξουν επιπτώσεις στην ασφάλεια του εφοδιασμού. Δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ότι μέρος αυτής της ισχύος θα διατηρηθεί ως στρατηγικό αποθεματικό[6].

Εικόνα 12[6]

9. Ορυχεία Λιγνίτη & Λιθάνθρακα στην Ελλάδα και ΕΕ

Στη Δυτική Μακεδονία βρίσκεται το μεγαλύτερο λιγνιτικό δυναμικό της χώρας, συγκεντρωμένο σε τρεις περιοχές - λεκάνες κατά μήκος του άξονα Φλώρινα - Αμύνταιο - Πτολεμαϊδα - Κοζάνη - Σέρβια. (βλ. Εικόνα 13α). Στο Λιγνιτικό Κέντρο Πτολεμαϊδας - Αμυνταίου λειτουργούν τέσσερα λιγνιτωρυχεία: Νοτίου Πεδίου, Καρδιάς, Κυρίου Πεδίου και Αμυνταίου (συμπεριλαμβανομένου και του ορυχείου στη Φλώρινα). Επίσης στο Λιγνιτικό Κέντρο ανήκουν το Εργοστάσιο Λιγνιτοπλίνθων και ο ΑΗΣ ΛΙΠΤΟΛ.
Για τη τροφοδοσία των λιγνιτικών ΘΗΣ (βλ. Πίνακα 1) χρησιμοποιούνται 42 καδοφόροι εκσκαφείς, 16 αποθέτες, 225 km περίπου ταινιόδρομοι (με πλάτος 1,0-2,4 μέτρα) και 1.000 περίπου ντηζελοκίνητα μηχανήματα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΔΕΗ, στο Λιγνιτικό Κέντρο Πτολεμαϊδας - Αμυνταίου απασχολούνται περίπου 5.000 άτομα[11α]. Η παραγωγή λιγνίτη, το 2006, ανήλθε σε 49εκ. τόνους.

Στην Πελοπόννησο, στο Νομό Αρκαδίας βρίσκεται το Λιγνιτικό Κέντρο Μεγαλόπολης, όπου λειτουργούν τρία λιγνιτορυχεία: Χωρεμίου, Μαραθούσας και Κυπαρισσίων (βλ. Εικόνα 13β). Για τη τροφοδοσία των λιγνιτικών ΘΗΣ (βλ. Πίνακα 1) χρησιμοποιούνται 10 καδοφόροι εκσκαφείς, 6 αποθέτες αγόνων, 3 αποθέτες λιγνίτη, 43 km ταινιόδρομοι (με πλάτος 1,2 - 1,6 μέτρα) και περίπου 330 ντηζελοκίνητα μηχανήματα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΔΕΗ, στο Λιγνιτικό Κέντρο Μεγαλόπολης απασχολούνται σήμερα περίπου 1.000 άτομα[11β]. Το 2008 η παραγωγή λιγνίτη ανήλθε σε 13,2 εκ. τόνους.

10. Επιπτώσεις στη Δυτική Μακεδονία από την απολιγνιτοποίηση

Εισοδήματα και θέσεις εργασίας

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΤΕΕ Δυτικής Μακεδονίας[20], με ορίζοντα το 2028 (πλήρης απολιγνιτοποίηση) και με αφετηρία το 2013, έτος έναρξης 3ης φάσης του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών (αερίων του θερμοκηπίου) της ΕΕ (Emissions Trading System - EU ETS) που ισχύει έως 31-12, η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας θα χάσει το 2028:

Εικόνα 13[11]

(α) (β)

Στα διαγράμματα της Εικόνας 14[6] φαίνονται:
(α) ο αριθμός των ανθρακωρυχείων της ΕΕ και
(β) η παραγωγή άνθρακα στην Ε.Ε.
Η συμμετοχή της Ελλάδας είναι και εδώ συγκριτικά μικρή.

Εικόνα 14[6]


(α) (β)

• 1,2 δισ. ευρώ από το ΑΕΠ της (απώλεια κάθε χρόνο), δηλαδή μείον 26% του ΑΕΠ
• 800 θέσεις εργασίας, δηλ. μείον 24% των θέσεων εργασίας
• 9 δισ. ευρώ εισοδήματος
• Κάθε Δυτικομακεδόνας θα επιβαρύνεται ετησίως με επιπλέον 4.500 ευρώ (σε σχέση με τους υπόλοιπους Έλληνες)
• Εάν έχουμε ως σημείο αναφοράς το 2009, το μεν ΑΕΠ από 5.039 εκατ. Ευρώ κατεβαίνει στα 3.202 εκατ. ευρώ το 2028 ή μείον 36%, η δε απασχόληση από 110.272 θέσεις εργασίας σε 66.286 το 2028, δηλ. μείον 44.000 θέσεις εργασίας ή 38% αυτών.
• Στη μελέτη, του 2018, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με τίτλο «EU coal regions: opportunities and challenges ahead»: αναγράφεται η εξής παράγραφος: «Περιφέρειες με τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας (όπως για παράδειγμα στην Ελλάδα και την Ισπανία) είναι πιθανό να υποστούν πρόσθετες απώλειες θέσεων εργασίας. Αναμένεται ότι η περιοχή EL53 (Δυτική Μακεδονία) που το 2016 είχε ανεργία 31,5%, θα αντιμετωπίσει το υψηλότερο κοινωνικό αντίκτυπο εάν ένα πρόσθετο 3,5% του ενεργού πληθυσμού καταστεί άνεργο, εξαιτίας του παροπλισμού των σταθμών παραγωγής και των λιγνιτωρυχείων σε αυτή την περιοχή, όπου το κατά κεφαλήν Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (Α.Ε.Π.) είναι ήδη 25% χαμηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο.» [6].
• Εάν δεν ληφθούν άμεσα αναπτυξιακά μέτρα τότε θα αυξηθεί η ανεργία στo νομό Κοζάνης, αν αυτό συμβεί θα υπάρξει μεγάλη μετακίνηση πληθυσμού από τις 2 μεγαλύτερες πόλεις του νομού (Κοζάνη, Πτολεμαΐδα) προς τα μεγάλα αστικά κέντρα ώστε να αναζητήσουν εργασία, αυτό συνεπάγεται μείωση του πληθυσμού και ερημοποίηση της περιοχής με αποτέλεσμα την πτώση του βιοτικού επιπέδου. Μελέτη του ΓΕΩΤΕΕ Δυτικής Μακεδονίας έδειξε ότι ο πληθυσμός της Δυτικής Μακεδονίας μειώνεται και καθίσταται η πιο αραιοκατοικημένη Περιφέρεια της χώρας και μια από τις πιο αραιοκατοικημένες Περιφέρειες στην Ε.Ε. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, το 2001 είχε πληθυσμό 301.522 κατοίκους, το 2011 285.899 κατοίκους και το 2018 269.222 κατοίκους.

Η Εικόνα 15 δείχνει το ποσοστό ανέργων (%) σε οικονομικά ενεργό πληθυσμό, στις Περιφέρειες κρατών της ΕΕ που έχουν λιγνιτωρυχεία[6].
Σύμφωνα με το πρότυπο γεωκωδικών της ΕΕ, Nomenclature of Territorial Units for Statistics (NUTS-2), οι στατιστικές περιοχές με την μεγαλύτερη καταγραμμένη ανεργία για το 2016, στην Εικόνα 15, είναι: EL53 = Δυτική Μακεδονία και EL65 = Πελοπόννησος. Οι μπλε ράβδοι δείχνουν το % ανεργίας το 2016, οι κόκκινοι ράβδοι τα επαγγέλματα σε κίνδυνο στον οικονομικά ενεργό πληθυσμό και η κόκκινη γραμμή το μέσο όρο ανεργίας της χώρας. Παρατηρούμε ότι η χώρα μας έχει τα υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ.

Εικόνα 15[6]


Στον Πίνακα 4 φαίνονται οι θέσεις εργασίας άμεσης και έμμεσης απασχόλησης στους λιγνιτικούς σταθμούς και τα λιγνιτωρυχεία, καθώς και η επίπτωση σε θέσεις άμεσης απασχόλησης των λιγνιτικών σταθμών, για τα έτη 2025 και 2030 της απολιγνιτοποίησης[6].

Πίνακας 4[6]

Τηλεθέρμανση και υποδομές

Με το κλείσιμο του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου το 2023, και του ΑΗΣ Καρδίας, για τον οποίο έχει αποφασιστεί το κλείσιμο το 2021 (βλ. Πίνακα 1), έτος λειτουργίας της νέας μονάδας Πτολεμαΐδα 5 (βλ. Πίνακα 2), οι τηλεθερμάνσεις σε Κοζάνη και Πτολεμαΐδα κινδυνεύουν με παύση της λειτουργίας τους. Για την τηλεθέρμανση του Αμύνταιου, αφού κλείνει ο ΑΗΣ Αμυνταίου το 2020, δημιουργείται πιλοτική υποδομή με λιγνίτη και βιομάζα, με την πρώτη ύλη να μην είναι διασφαλισμένη και ήδη με σημαντική αύξηση της τιμής, κατά 30% σε πρώτη φάση. Ο εξωτερικός αγωγός (ΑΗΣ Μελίτης-Φλώρινα) έχει ολοκληρωθεί και μένει να κατασκευαστεί το εσωτερικό δίκτυο, το οποίο εάν δεν ολοκληρωθεί έως το 2023, θα κλείσει ο ΑΗΣ Μελίτης (βλ. Πίνακα 1), δηλαδή η πηγή τροφοδοσίας τηλεθέρμανσης Φλώρινας!

Το ειδικό σχήμα για τη Δίκαιη Μετάβαση στο Invest EU, το σχέδιο Γιούνκερ, που σκοπό έχει να μοχλεύσει 45 δισ. ευρώ με τη μορφή δανείων και εγγυήσεων προς τους ιδιώτες για επενδύσεις, ελάχιστα πράγματα θα προσφέρει. Ο μηχανισμός, μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, χορήγησης δανείων στον δημόσιο τομέα για την δημιουργία υποδομών ορυκτού αερίου, κατά προτεραιότητα για την τηλεθέρμανση των υπό μετάβαση περιοχών, έχει στόχο να μοχλεύσει 25-30 δις ευρώ. Να σημειώσουμε εδώ ότι παρατηρείται μια μεγάλη αντίφαση, καθώς υπάρχει πρόσφατη απόφαση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων για οριστική παύση των επιδοτήσεων προς τα ορυκτά καύσιμα το αργότερο ως το 2021.

Έλλειψη βασικού σχεδίου αναπτυξιακής μετάβασης

Για τη μετάβαση της Δυτικής Μακεδονίας στη μεταλιγνιτική εποχή και στην πράσινη οικονομία, ελήφθησαν οι αποφάσεις, μέσα από το νέο ΕΣΕΚ του Νοεμβρίου του 2019. Όμως, δεν έχει προηγηθεί η μελέτη ενός βασικού κατευθυντήριου σχεδίου (MasterPlan) για τη δημιουργία υποδομών και νέων θέσεων εργασίας, πριν από την κατάργηση των ήδη υφισταμένων.
Σύμφωνα με το νέο ΕΣΕΚ, (σ.5): “Στα μέσα του έτους 2020 θα παρουσιαστεί ένα ολοκληρωμένο, πολυδιάστατο και εμπροσθοβαρές [MasterPlan – Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης] που θα αποτελεί τον αναπτυξιακό οδικό χάρτη στην μετά τον λιγνίτη εποχή”. Όμως, η Παγκόσμια Τράπεζα δεν έχει ολοκληρώσει τις προτάσεις της, διότι, ενώ η πρώτη προσέγγιση των προτάσεων ήταν προγραμματισμένη για το 2050, και όλα πρέπει να μελετηθούν από την αρχή με βάση το 2028.
Ωστόσο, διάγοντας μια παγκόσμια και ευρωπαϊκή οικονομική ύφεση, λόγω της πανδημίας Covid-19, τα οικονομικά δεδομένα ανατρέπονται άρδην. Οι στόχοι που έχουν προσφάτως τεθεί, φαίνονται πλέον ανέφικτοι πριν παρέλθει ένα μεγάλο χρονικό διάστημα.

Μηχανισμός μετάβασης με αντικειμενικά κριτήρια

Σύμφωνα με τον μηχανισμό μετάβασης, θα πρέπει οι Περιφέρειες να δεσμεύσουν για κάθε ευρώ που προέρχεται από τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την μετάβαση, ίσο ποσό από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και το Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης. Θα πρέπει, δηλαδή, να δεσμευτούν χρήματα από τα εγχώρια αυτοτελή Ταμεία. Όλος αυτός ο μηχανισμός θα αρχίσει να λειτουργεί στο τέλος του 2021, όταν όλοι οι λιγνιτικοί ΑΗΣ (εκτός της Πτολεμαϊδας Νο5) θα έχουν κλείσει έως το τέλος του 2023.
Κάτω από αυτές τις συνθήκες, δεν επαρκεί ο απαιτούμενος χρόνος για σύνταξη του MasterPlan, ετοιμασία ειδικευμένων προγραμμάτων μετάβασης και ωρίμανση σχεδίων και μελετών για έργα. Και όλα αυτά, όταν το κριτήριο της ταχύτητας απεξάρτησης από τον λιγνίτη δεν λήφθηκε καθόλου υπόψη στις αποφάσεις του Μηχανισμού «δίκαιης» μετάβασης.
Δεν διαφαίνεται ικανός χρονικός ορίζοντας, για ένα καλά οργανωμένο σχέδιο, που θα προκύψει μέσα από διαβούλευση με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, όπως με την Τοπική Αυτοδιοίκηση πρώτου και δευτέρου βαθμού, με τα Επιστημονικά, Τεχνικά και Επαγγελματικά Επιμελητήρια, με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, καθώς και τους τοπικούς βουλευτές,
Με τα δεδομένα της προ-πανδημίας εποχής, πόσο δε μάλλον μετά την πανδημία εποχή, όσα χρηματοδοτικά εργαλεία και εάν χρησιμοποιηθούν και όσα χρήματα και εάν διατεθούν -που δεν διατίθενται παρά μόνο 294 εκατ. ευρώ- δεν θα προλάβει η περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας να μεταβεί με δίκαιο τρόπο στην μεταλιγνιτικη εποχή και στη νέα πράσινη οικονομία με χρονοδιάγραμμα έως το 2023.

11. Ενημερώσεις για τη μετάβαση στην μεταλιγνιτική εποχή

Α. Αναπτυξιακή μετάβαση της Δυτικής Μακεδονίας

Στην Πτολεμαϊδα, στις 8-2-2020, έγινε ημερίδα με θέμα «Δίκαιη αναπτυξιακή μετάβαση της Δυτικής Μακεδονίας». Ομιλητές ήταν: ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Κωστής Χατζηδάκης, ο Υπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων, Άδωνις Γεωργιάδης και ο Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της ΔΕΗ Γιώργος Στάσσης. Εκεί, παρουσία και του Περιφερειάρχη Δυτικής Μακεδονίας και άλλων τοπικών παραγόντων, ειπώθηκαν τα εξής[33]([1]):
Ο κ. Άδωνις Γεωργιάδης είπε, ότι το σχέδιο δίκαιης μετάβασης από το οποίο θα δοθούν κατά προτεραιότητα χρήματα στην περιοχή θα χρηματοδοτηθεί, βάσει και των δηλώσεων της αρμόδιας επιτρόπου Ελίζα Φερέιρα, από ευρωπαϊκούς και εθνικούς, δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους που θα φτάσουν συνολικά τα 3,7 έως 4,4 δισ. ευρώ.
Ο κ. Γιώργος Στάσσης είπε, ότι το κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων δεν γίνεται μόνο για περιβαλλοντικούς, αλλά και για οικονομικούς λόγους, καθώς, μετά την επιβολή των υψηλών τελών για τους ρύπους η ζημιά που υφίσταται η επιχείρηση, αλλά και η χώρα συνολικά είναι τεράστια. Το κόστος της παραγωγής από λιγνίτη εκτινάχθηκε από τα 40 ευρώ/MWh στα 90-100 ευρώ, και η ΔΕΗ ζημιώνεται κατά 300 εκατ. ευρώ το χρόνο.
Ο κ. Κωστής Χατζηδάκης παρουσίασε το σχέδιο της επόμενης ημέρας που περιλαμβάνει:
Φωτοβολταϊκό πάρκο από τα ΕΛΠΕ:
Tα Ελληνικά Πετρέλαια υπέγραψαν συμφωνία με την Juwi Hellas για την εξαγορά φωτοβολταϊκού πάρκου ισχύος 204 MW που βρίσκεται υπό ανάπτυξη στην Κοζάνη. Το φωτοβολταϊκό πάρκο που θα δημιουργηθεί θα είναι το πέμπτο μεγαλύτερο της Ευρώπης. Το ενεργειακό πάρκο πρόκειται να τεθεί σε λειτουργία σύμφωνα με το σχεδιασμό στα τέλος του 2021. Το ύψος της επένδυσης θα φτάσει τα 130 εκατ. ευρώ, ενώ θα δημιουργηθούν και 350 θέσεις εργασίας. Το φωτοβολταϊκό πάρκο θα παράγει 300 γιγαβατώρες (1GWhr = 1.000 MWhr) ετησίως, ενέργεια ικανή να εξασφαλίσει την παροχή ενέργειας για 75.000 νοικοκυριά. «Είναι το πρώτο, θα ακολουθήσουν και άλλα έργα στη συνέχεια», ανέφερε ο διευθύνων σύμβουλος των ΕΛΠΕ καθώς ο στόχος του ομίλου είναι η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ισχύος 600 μεγαβάτ ως το 2025.
Έργα ΑΠΕ από τη ΔΕΗ.
Εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σταθμών συνολικής ισχύος 2GW στη Δυτική Μακεδονία. Θα ξεκινήσουν το ταχύτερο όλες οι αναγκαίες χωματουργικές εργασίες και τα συναφή τεχνικά έργα έτσι ώστε εργαζόμενοι που δουλεύουν σήμερα σε υπεργολάβους να μπορέσουν να βρουν δουλειά χωρίς να δημιουργηθεί κενό μετάβασης στην ευρύτερη περιοχή. Το έργο θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας και κατά την κατασκευή του και κατά τη λειτουργία του.
Πρόνοιες για τους εργαζόμενους.
Θα τους δοθούν εναλλακτικές επιλογές: ορισμένοι θα μετατεθούν σε άλλους τομείς της επιχείρησης, κάποιοι θα μετεκπαιδευθούν, άλλοι θα λάβουν πακέτα εθελούσιας εξόδου, μερικοί θα συνταξιοδοτηθούν.
Αποκατάσταση εκτάσεων.
Η ΔΕΗ θα προχωρήσει σε αποκατάσταση των εκτάσεων όπου σήμερα λειτουργούν τα ορυχεία και οι λιγνιτικές μονάδες. Στα σχέδια περιλαμβάνονται τεχνητές λίμνες, αξιοποίηση των υπολειμμάτων λιγνίτη για παραγωγή λιπασμάτων, καλλιέργειες βιομάζας κλπ. Επίσης, όπως σημείωσε ο πρόεδρος της ΔΕΗ η επιχείρηση είναι διατεθειμένη να αναζητήσει εταιρικές συνεργασίες για νέες δραστηριότητες ακόμη και σε κοινά σχήματα με τις τοπικές κοινωνίες, στα οποία η ΔΕΗ θα μπορούσε να εισφέρει τις εκτάσεις και να έχει μετοχική συμμετοχή.
Διατήρηση της τηλεθέρμανσης.
Στο Αμύνταιο το ζήτημα ήδη λύνεται, ενώ στις υπόλοιπες περιοχές υπάρχει επαρκής χρόνος ώστε να αποφασίσει η τοπική αυτοδιοίκηση ποια λύση επιθυμεί και να την υλοποιήσει. Η ΔΕΗ απέδωσε τον λιγνιτικό πόρο 28 εκατ. ευρώ στην Κοζάνη και 7,2 εκατ. ευρώ στη Φλώρινα, κονδύλια που αντιστοιχούν στα έτη 2013-2014 και όταν απαιτηθεί θα διαθέσει το υπόλοιπο ποσό των 130 εκατ. ευρώ. Μια πιθανή εναλλακτική επιλογή είναι το φυσικό αέριο. Το νέο business plan της ΔΕΔΑ (θυγατρική της ΔΕΠΑ για την ανάπτυξη δικτύων) δίνει προτεραιότητα στις περιοχές της Φλώρινας, της Κοζάνης και του Αμύνταιου.
Μονάδα Πτολεμαΐδα Νο5
Θα συνεχίσει να λειτουργεί και μετά το 2028 με άλλο μείγμα καυσίμου.
Μονάδες βιομάζας
Η ΔΕΗ σχεδιάζει νέες μονάδες παραγωγής ενέργειας πιθανότατα από καύση απορριμμάτων ή βιομάζας. Εξετάζονται προτάσεις των ΦΟΔΣΑ (Φορείς Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων) της περιοχής για τη δημιουργία μονάδας παραγωγής ενέργειας από τα απορρίμματα.
Νέο χωροταξικό σχεδιασμό.
Τους επόμενους μήνες θα είναι έτοιμο το αναθεωρημένο Περιφερειακό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού της Δυτικής Μακεδονίας λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες της απολιγνιτοποίησης, που θα καθορίζει τις επιτρεπόμενες δραστηριότητες και χρήσης γης.
Οικονομική στήριξη.
Οι λιγνιτικές περιοχές θα συνεχίσουν να λαμβάνουν χρηματοδότηση από τους πλειστηριασμούς δικαιωμάτων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου μέσω του πράσινου ταμείου. Υπολογίζεται ότι τους αναλογεί από το πράσινο ταμείο ένα ποσό περίπου 60 εκατ. ευρώ για τα έτη 2018 και 2019 αν και τίποτα δεν έχει «κλειδώσει».

Ταυτόχρονα, όπως ανακοίνωσε ο κ. Χατζηδάκης, σε συνεννόηση με το υπουργείο οικονομικών προγραμματίζονται τα εξής:
• Θα ζητηθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κηρύξει τις λιγνιτικές περιοχές ως ειδικές φορολογικές ζώνες με ειδικά φορολογικά κίνητρα στο πλαίσιο της δίκαιης μετάβασης για τη Δυτική Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη.
• Θα δοθούν ειδικά φορολογικά κίνητρα για τη θέρμανση, π.χ. σε σχέση με το φόρο φυσικού αερίου.
• Θα υπάρχει ειδική φορολογική μεταχείριση για όσους χάνουν την εργασία τους και μέχρι να προσληφθούν σε νέα.

Β. Μεγαλόπολη - «Βιώσιμη πόλη»

Η «Βιώσιμη πόλη», μέσω του Μνημονίου Συνεργασίας που έχει υπογράψει με το Δήμο Μεγαλόπολης, με σκοπό την προώθηση του σχεδιασμού για τη Μεταλιγνιτική εποχή, υπέβαλε αίτημα για παροχή τεχνικής βοήθειας, προς την Ειδική Γραμματεία της Πλατφόρμας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για Περιφέρειες υπό μετάβαση, το οποίο και εγκρίθηκε. Στα πλαίσια της εγκεκριμένης αυτής υποστήριξης, πραγματοποιήθηκε επίσκεψη εμπειρογνωμόνων από τη DG Energy (Διεύθυνση Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής) στην περιοχή, στις 18 και 19 Φεβρουαρίου 2020, κατά την οποία υπήρξε εκτεταμένη διαβούλευση και σημαντική ανταλλαγή απόψεων.
Η «Βιώσιμη πόλη» είναι ένα Δίκτυο Πόλεων για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη και Κυκλική Οικονομία, έχει 47 μέλη Δήμους από την Ελλάδα και την Κύπρο καθώς είναι σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και το Ινστιτούτο Περιφερειακής Ανάπτυξης του Παντείου Πανεπιστημίου. Έχει συνάψει μνημόνιο συνεργασίας με το Δήμο Μεγαλόπολης, με σκοπό την προώθηση του σχεδιασμού για τη μεταλιγνιτική εποχή και την εκμετάλλευση κονδυλίων προερχόμενα και από την ΕΕ ή και από άλλες πηγές, για το σκοπό αυτό. Πρόεδρος της «Βιώσιμης πόλης» και γενικός γραμματέας της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδος είναι ο Δημήτρης Καφαντάρης[36].

12. Προτάσεις για τη μεταλιγνιτική εποχή της Δυτικής Μακεδονίας

Μέσα από τη περίοδο παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης λόγω της πανδημίας του Covid-19 και ιδιαίτερα της επίπτωσης στην Ελλάδα των μεγάλων εισαγωγών και της υψηλής ενεργειακής εξάρτησης, δίνεται η ευκαιρία για στροφή στην ενδογενή διατροφική παραγωγή και πολιτική Εθνικής Αυτάρκειας. Με το ξέσπασμα της κρίσης το Βιετνάμ ακύρωσε τα εξαγωγικά συμβόλαια ρυζιού που είχε υπογράψει. Η Ρωσία καθυστέρησε συμφωνίες για την εξαγωγή σιτηρών. Ενδεχομένως σύντομα να κλονιστεί η Ευρωπαϊκή Κοινή Αγροτική Πολιτική, όσον αφορά προϊόντα που δεν είναι διατροφικά πχ βαμβάκι ή καπνός και να ενισχυθεί η αναδιάρθρωση παραγωγής υπέρ προϊόντων διατροφής ή υγείας. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ (το 2018 για στατιστικά του 2016), η γεωργική γη στην Ελλάδα ανέρχεται σε 32,54 εκατ. στρέμματα, εκ των οποίων καλλιεργούνται τα 29 εκατ. στρέμματα. Από τα 3,5 εκατ. στρέμματα που δεν καλλιεργούνται, μόνο το 52% θεωρείται ότι διατηρούνται σε καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση.

Η λιγνιτική βιομηχανία στο σύνολό της εξόρυξης και παραγωγής ενέργειας είναι πολύ σημαντικός παράγοντας στο ΑΕΠ της Δυτικής Μακεδονίας, γιαυτό είναι πολύ δύσκολο έως αδύνατο να αντικατασταθεί από μια μόνο αναπτυξιακή δραστηριότητα, αλλά με πολλές διαφορετικές και με βάση την βιομηχανική τεχνογνωσία και το κατάλληλα ειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Σημαντική θα είναι η παραμονή της Δυτικής Μακεδονίας στη θέση του ενεργειακού κέντρου της χώρας (παραγωγή βιοαερίου, υδρογόνου, ΑΠΕ, αποθήκευση ενέργειας κ.α),

Τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της ευρύτερης περιοχής.

Η ανάπτυξη για την μεταλιγνιτική εποχή θα πρέπει να βασιστεί στα συγκριτικά πλεονεκτήματα της ευρύτερης περιοχής, τα οποία είναι:
• Τεράστια βιομηχανική υποδομή σε ορυχεία και ατμοηλεκτρικούς σταθμούς (ΑΗΣ) παραγωγής
• Εξαιρετικά ισχυρό δίκτυο ηλεκτροδότησης.
• Πολύ μεγάλες εκτάσεις που είναι «καθαρές» από αρχαιολογικές ανασκαφές.
• Εύκολη σύνδεση μέσω της Εγνατίας οδού με τα λιμάνια Θεσσαλονίκης και Ηγουμενίτσας.
• Σιδηροδρομική σύνδεση στην Πτολεμαΐδα.
• Ένα πολύ καλά τεχνικά καταρτισμένο ανθρώπινο δυναμικό.
• Τη Πολυτεχνική Σχολή του Παν/ου Μακεδονίας με βιομηχανικό σχεδιασμό.

Προτάσεις για σχεδιασμό, μέτρα και δράσεις

• Να αξιοποιηθούν τα μεγάλα βιομηχανικά συγκροτήματα των λιγνιτικών ΑΗΣ και να μην παραμένουν ανενεργά ως «Βιομηχανικά Μνημεία» όπως η ΑΕΒΑΛ (Ανώνυμη Ελληνική Βιομηχανία Αζωτούχων Λιπασμάτων) Πτολεμαϊδας. Την προηγούμενη δεκαετία ο τότε Δήμαρχος Πτολεμαΐδας είχε σχεδιάσει στην ΑΕΒΑΛ ένα Δίκτυο Κατασκευής Ηλεκτρικών Οχημάτων, όπως τα ηλεκτρικά δίκυκλα τύπου πατίνι που ήδη κυκλοφορούν στην Αθήνα και Θεσσαλονίκη, αλλά αυτό δεν προχώρησε ποτέ. «Βιομηχανικά Μνημεία» υπάρχουν ήδη πολλά στην ελληνική επικράτεια, ας μην προστεθούν και άλλα, καθώς προτείνεται στο πρόσφατο ΕΣΕΚ: «Βιομηχανική κληρονομιά: Αξιοποίηση των λιγνιτικών σταθμών, για ανάδειξη της βιομηχανικής κληρονομιάς των λιγνιτικών περιοχών της χώρας.»[15]
• Κατασκευή μονάδας παραγωγής ξηρού λιγνίτη. Το ξηραντήριο θα μπορούσε να αντικαταστήσει πρακτικά την παλιά μονάδα ΛΙΠΤΟΛ της Πτολεμαϊδας (βλ.Πίνακα 1) και να ανοίξει το δρόμο για τις εξωηλεκτρικές χρήσεις του λιγνίτη, π.χ. ως αναγωγικό μέσο στις μεταλλουργίες. Κατασκευή μονάδας παραγωγής βιοαερίου και μονάδας υδρογόνου που παράγεται πολύ πιο φτηνά από το φυσικό αέριο.
Μετατροπή των λιγνιτικών μονάδων ΑΗΣ σε μονάδες μικτής καύσης, βιομάζας – λιγνίτη για το μεταβατικό στάδιο και αντικατάσταση τους σε εύλογο χρονικό διάστημα, με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Κατασκευή
• Μετασκευή των παλαιών λιγνιτικών μονάδων ΑΗΣ σε μονάδες ΘΗΣ φυσικού αερίου, όταν ολοκληρώσουν τον κύκλο τους.
Όταν ολοκληρώθηκε η χωροθέτηση του αγωγού αερίου ITGI (Interconnector Turkey-Greece -Italy) νότια και πολύ κοντά στον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, εύκολα θα μπορούσε να γίνει διακλάδωση για τους λιγνιτικούς ΑΗΣ. Αντί αυτού, υπήρξε ενεργειακός συγκεντρωτισμός από ΘΗΣ αερίου στη Στερεά Ελλάδα και το φυσικό αέριο δεν πέρασε ποτέ από το ενεργειακό κέντρο της Δυτικής Μακεδονίας.
Τα Βαλκάνια ηλεκτροδοτούνται κυρίως από λιγνίτη. Αν και δεν έχουν ακόμη δεσμευτεί για τον χρονικό ορίζοντα απολιγνιτοποίησης, στο άμεσο μέλλον θα έχουν μεγάλη ανάγκη από μη λιγνιτικό ρεύμα, πολύ περισσότερο αν τύχει και κλείσει κάποιος πυρηνικός σταθμός ενέργειας στη Βουλγαρία ή στη Ρουμανία.
Σε περίπτωση, αντικατάστασης του ελληνικού λιγνίτη με αέριο, στους υπάρχοντες ΑΗΣ της Δυτικής Μακεδονίας, θα μπορούσε η Ελλάδα να πουλάει ρεύμα από αέριο και στα Βαλκάνια ή την Ιταλία. Τουναντίον, η Ελλάδα, έχοντας υψηλή ενεργειακή εξάρτηση, εισάγει το 20% του ηλεκτρισμού απ’ το λιγνίτη των Σκοπίων και της Βουλγαρίας.
• Διεξαγωγή μελέτης για πιθανή εγκατάσταση πυρηνικών σταθμών παραγωγής ενέργειας. Είναι καθαρή ενέργεια που μπορεί να λύσει σε μεγάλο βαθμό το πρόβλημα της ενεργειακής εξάρτησης της χώρας μας[2] και να ρίξει το κόστος της ενέργειας, ανακουφίζοντας την οικονομία της. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (W.N.A.), το 2020 λειτουργούν 109 πυρηνικοί σταθμοί παραγωγής ηλεκτρισμού, ισχύος 107 GWe, σε 15 από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, παράγοντας πάνω από το ένα τέταρτο του ηλεκτρισμού που παράγεται σε όλη την ΕΕ. Το μισό του ηλεκτρισμού από πυρηνική ενέργεια στην ΕΕ, παράγεται από μία χώρα, τη Γαλλία.[30] Στην Ελλάδα. αρχή της μεταπολίτευσης, είχαν ξεκινήσει μελέτες για πυρηνικό αντιδραστήρα[31] από την εταιρεία EBASCO. Από τις υποψήφιες περιοχές ήταν η Βόρια Κεντρική Ελλάδα, και η Νότια Εύβοια. Οι συζητήσεις σταμάτησαν οριστικά το 1982, με την τότε νέα Κυβέρνηση.
• Πλήρης αποκατάσταση των ορυχείων και απόδοση των εδαφών στους αγρότες και αναδιάρθρωση της τοπικής αγροτικής οικονομίας, λαμβάνοντας υπόψη τα μοναδικά γεωργικά προϊόντα και την σπάνια χλωρίδα της περιοχής (αμπελοκαλλιέργειας, καλλιέργεια κρόκου, κ.α.).
Επειδή στην περιοχή προγραμματίζονται να μπουν πολλά φωτοβολταϊκά, αυτά θα πρέπει να τοποθετούνται μόνο στις πολυάριθμες στέγες των σπιτιών της περιοχής και όχι στα υφιστάμενα βιομηχανικά οικόπεδα, αλλιώς θα αποκλειστούν μεγάλες εκτάσεις από κάθε άλλου είδους αναπτυξιακή δραστηριότητα.
• Συνδυασμένα έργα αντλησιοταμίευσης – ταμιευτήρες αρδεύσεων είναι αναγκαία για τις βραδυνές ώρες αιχμής, όταν δεν λειτουργούν τα φωτοβολταϊκά. Τα τελικά κενά των ορυχείων, όταν πια θα έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο τους, θα αποτελέσουν ταμιευτήρες νερού, συγκεντρώνοντας τόσο επιφανειακά όσο και υπόγεια νερά.
Στους γύρω ορεινούς όγκους, π.χ. στο Βέρμιο (εάν δεν έχει καταληφθεί από ανεμογεννήτριες έως τότε) μπορούν να κατασκευαστούν λιμνοδεξαμενές, παρόμοιες με τη λιμνοδεξαμενή του Μεσόβουνου, αξιοποιώντας και την τέφρα ως δομικό στοιχείο, (όσο ακόμα υπάρχει τέφρα), που ν’ αποτελέσουν άνω ταμιευτήρες για έργα αντλησιοταμίευσης. Με ρεύμα απ’ τα φωτοβολταϊκά, το νερό θα αντλείται το μεσημέρι απ’ τον κάτω ταμιευτήρα-κενό ορυχείου, θα οδηγείται στη λιμνοδεξαμενή-άνω ταμιευτήρα και θα παράγει ενέργεια με υδροηλεκτρική μονάδα, κατεβαίνοντας το βράδυ, που δεν υπάρχει ήλιος. Ταυτόχρονα, μέρος του νερού θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αρδεύσεις.
• Στήριξη και ανάπτυξη της βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας με καθετοποιημένες μονάδες. Μεταποίηση, πιστοποίηση και σήμανση των διατροφικών προϊόντων της Δυτικής Μακεδονίας. Οργάνωση και ανάπτυξη του οικοτουρισμού σε ένα μοναδικό φυσικό περιβάλλον.
• Ειδικά αναπτυξιακά και φορολογικά κίνητρα για προσέλκυση επιχειρήσεων καινοτόμων προϊόντων και τεχνολογίας αιχμής, όπως η κατασκευή εργοστασίου «έξυπνων» μετρητών ηλεκτρικής ενέργειας. Η Ελλάδα έχει δικό της βωξίτη, ισχυρή βιομηχανία αλουμινίου με πρωτόχυτο – έλαση - διέλαση, βιομηχανία κατασκευής συστοιχιών μπαταριών λιθίου και βιομηχανία κατασκευής φωτιστικών οχημάτων τύπου LED. Στη Φλώρινα υπάρχει εταιρεία κατασκευής λύσεων από ανθρακονήματα και υαλονήματα. Μπορούν να δημιουργηθούν συνέργειες, για ένα νέο βιομηχανικό Ελληνικό προϊόν, με θέσεις απασχόλησης στην ευρύτερη περιοχή.

Πηγές Αναφοράς

1.«Δυτ. Μακεδονία: Το «φάντασμα» της απολιγνιτοποίησης σκιάζει το μέλλον». Στέφανου Μαχτσίρα, 15/03/2020 19:30
https://www.makthes.gr/dyt-makedonia-to-fantasma-tis-apolignitopoiisis-skiazei-to-mellon-265776
2. “Οι πυρηνικοί σταθμοί στην ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας”
Δρ. Χρήστου Μαλτέζου, (12/01/2020)
http://www.elisme.gr/gr/2013-01-07-19-12-38/2013-01-07-19-13-26/2013-01-20-10-31-29
3.Europe beyond Coal (Europe will be coal free by 2030)
https://beyond-coal.eu/data/
4.”Phasing out coal in Europe by 2025”
“An updated list of coal power stations throughout Europe and a proposal of phasing out coal by 2025”. (by Fredrik Lundberg), Briefing 16, February 2019
AirClim – Air Pollution & Climate Secretariat
https://www.airclim.org/sites/default/files/documents/briefing-16.pdf
5. «Η Ενεργειακή Ασφάλεια της Ελλάδας και Προτάσεις για την Βελτίωσή της» Έκθεση του IENE στο Πλαίσιο Εκπόνησης του Μακροχρόνιου Ενεργειακού Σχεδιασμού της Ελλάδας από την Εθνική Επιτροπή για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), Αθήνα, Νοέμβριος 2018
https://www.iene.gr/articlefiles/energgeiki-asfaleia_elladas.pdf
6. «EU coal regions: opportunities and challenges ahead»
European Commission, JRC Science for Policy Report, 2018
http://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC112593
7. «Europe’s biggest polluters»
Christer Agren, “Acid News” magazine No3 Oct.2016
https://www.airclim.org/sites/default/files/acidnews_pdf/AN3-16.pdf
8. «European Pollutant Release and Transfer Register (E-PRTR)»
https://prtr.eea.europa.eu/#/home
9. Σήμερα το απόγευμα επισκέπτονται τη Φλώρινα οι Κινέζοι της CMEC για τη Μελίτη ΙΙ (16/01/2017)
https://energypress.gr/news/simera-apogeyma-episkeptontai-ti-florina-oi-kinezoi-tis-cmec-gia-ti-meliti-ii
10. Greek power company welcomes investors from China in lignite unit tender (15/03/2019)
https://www.tornosnews.gr/en/tourism-businesses/new-investments/34866-greek-power-company-welcomes-investors-from-china-in-lignite-unit-tender.html
11. ΔΕΗ Α.Ε. (https://www.dei.gr/el)
α. https://www.dei.gr/el/oruxeia/ptolemaida-amuntaio
β. https://www.dei.gr/el/oruxeia/megalopoli
γ. https://www.dei.gr/el/i-dei/i-etairia/tomeis-drastiriotitas/paragwgi/analutikos-xartis-stathmwn
12. Όμιλος ELPEDISON
https://www.elpedison.gr/gr/o-omilos/epiheirimatikes-drastiriotites/paragogi-energeias/oi-monades-ilektroparagogis/
13. Όμιλος PROTERGIA
https://www.protergia.gr/el/content/paragwgh-hlektrikhs-energeias
14. Όμιλος ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ
http://www.gekterna.com/el/activities/clean-energy/
15. Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα-ΕΣΕΚ (28/11/2019)
http://www.opengov.gr/minenv/?p=10155
16. Ποιες εταιρείες επεκτείνονται δυναμικά στις ΑΠΕ (Χρύσας Λιάγγου, (11/01/2020)
https://www.kathimerini.gr/1059714/article/oikonomia/epixeirhseis/poies-etaireies-epekteinontai-dynamika-stis-ape
17. Τι είναι οι ΦοΣΕ στους οποίους επενδύουν Τερνα και Μυτιληναίος (18/3/2019)
https://www.capital.gr/epixeiriseis/3349334/ti-einai-oi-fose-stous-opoious-ependuoun-terna-kai-mutilinaios
18. HWEA Wind Energy Statistics – 2019 (https://eletaen.gr/tautotita/)
http://eletaen.gr/wp-content/uploads/2020/01/2020-1-30-hwea-statistics-greece.pdf
19. Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Υφιστάμενη κατάσταση και προοπτικές (2017)
https://www.ihu.edu.gr/attachments/events/rae-conference-renewable-south-east/papachristou-rae-presentation-17921.pdf

20. Αθήνα-Δυτική Μακεδονία 450 χιλιόμετρα πολύ μακριά…(27/1/2020)
https://e-ptolemeos.gr/athina-dytiki-makedonia-450-chiliometra-poly-makria/
21.Προτάσεις βιομηχανικής ανάπτυξης στη μεταλιγνιτική Δυτική Μακεδονία (Μάρτιος 3, 2020)
https://radio-lehovo.gr/protaseis-viomichanikis-anaptyxis-sti-metalignitiki-dytiki-makedonia-grafei-o-christos-i-kolovos/
22. Στο ΦΕΚ το τελικό κείμενο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (3/1/2020)
https://ecopress.gr/?p=27042
23. Κατά πόσον είναι συμβατό και αποδεκτό το σχεδιαζόμενο πλαίσιο απολιγνιτοποίησης χωρίς την ενεργειακή εξοικονόμηση; (2/4/2020)
https://energypress.gr/news/kata-poson-einai-symvato-kai-apodekto-shediazomeno-plaisio-apolignitopoiisis-horis-tin
24. Έχει μέλλον η Δυτική Μακεδονία χωρίς τον λιγνίτη; (14/7/2016)
https://www.wwf.gr/news/1848-2016-07-14-11-44-17
25. Νέα δεδομένα στην ηλεκτρική αγορά μετά την εμπορική λειτουργία της μονάδας Μεγαλόπολη 5 (21/8/18)
https://energypress.gr/news/nea-dedomena-stin-ilektriki-agora-meta-tin-emporiki-leitoyrgia-tis-monadas-megalopoli-5
26. Σε δοκιμαστική λειτουργία το «Αλιβέρι 5» (8/3/2013)
https://energypress.gr/news/se-dokimastiki-leitoyrgia-aliveri-5
27. Η ΔΕΗ στο Φυσικό αέριο και στην ηλεκτροκίνηση (22/3/2018)
https://www.shorturl.at/fkBSW
28. Στατιστικά στοιχεία αγοράς φωτοβολταϊκών για το 2018 (26/3/2019)
https://www.e-mc2.gr/el/news/oristika-statistika-stoiheia-ellinikis-agoras-fotoboltaikon-gia-2018 και
https://www.statistics.gr/el/statistics/-/publication/SPG06/-
29.Στατιστική ανάλυση Φ/Β πάρκων στην Ελλάδα (ΑΠΘ, 2019)
http://ikee.lib.auth.gr/record/302683?ln=el
30. Nuclear Power in European Union (Feb. 2020)
https://www.world-nuclear.org/information-library/country-profiles/others/european-union.aspx
31. Όταν η Ελλάδα ετοιμαζόταν να αποκτήσει τον δικό της πυρηνικό αντιδραστήρα (7-9-2019)
https://www.ptisidiastima.com/nuclear-reactor-in-greece/
32. Πτολεμαΐδα: Ημερίδα για τη δίκαιη αναπτυξιακή μετάβαση της Δυτικής Μακεδονίας – Πρόγραμμα (7/2/2020)
https://e-ptolemeos.gr/ptolema-da-imerida-gia-ti-dikaii-anaptyxiaki-metavasi-tis-dytikis-makedonias-programma/
33. Υπογράφτηκε η συμφωνία ΕΛΠΕ - Juwi για το μεγαλύτερο φωτοβολταϊκό πάρκο της χώρας - Στόχος τα 600 MW ως το 2025 (17/2/2020)
https://energypress.gr/news/ypograftike-i-symfonia-elpe-juwi-gia-megalytero-fotovoltaiko-parko-tis-horas-stohos-ta-600-mw
34. EndCoal Environmental Organization
https://endcoal.org/
35. Μεγαλόπολη – «Βιώσιμη πόλη»: Φέρνει αποτελέσματα το μνημόνιο συνεργασίας για την μεταλιγνιτική εποχή (13/2/2020)
https://www.pagenews.gr/2020/02/13/ellada/megalopoli-biosimi-poli-fernei-apotelesmata-to-mnimonio-synergasias-gia-tin-metalignitiki-epoxi/
36.Το δίκτυο “Βιώσιμη πόλη” δίπλα στη Μεγαλόπολη για τη μεταλιγνιτική εποχή (1/3/2020)
https://www.drt915.gr/to-diktio-viosimi-poli-dipla-sti-megalopoli-gia-ti-metalignitiki-epochi/

*Δρ. Χημικός ΕΚΠΑ, IU, PSU, τ. Επίκουρος Καθηγητής Χημείας
Επικεφαλής Αξιολογητής Συστημάτων Διαχείρισης Ολικής Ποιότητας (TQM)
τ. Διευθυντής Τομέα Κέντρου Δοκιμών Ερευνών & Προτύπων (ΚΔΕΠ), ΔΕΗ

Παναγιώτης Νάστος*: ΝΕΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΟΓΜΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΤΡΑΤΟΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ-ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟ-ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΕ ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΣΗ-ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΘΗΤΕΙA

on Σάββατο, 07 Δεκεμβρίου 2019. Posted in Μελέτες

1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η νίκη σε μία ευρείας κλίμακας πολεμική αναμέτρηση εν πολλοίς δεν θα κριθεί αποκλειστικά και μόνο από τα μέσα των αντιπάλων όταν φυσικά μεταξύ αυτών βεβαίως δεν υπάρχει σημαντική ποσοτική και ποιοτική διαφορά , αλλά θα κριθεί από την έγκαιρη και κατάλληλη προετοιμασία και την καινοτόμο ιδέα που θα τύχει σωστής εφαρμογής σε τόπο και χρόνο κάνοντας χρήση των ανάλογων μέσων. Ιστορικά παραδείγματα υπάρχουν πάμπολα από τα πανάρχαια χρόνια μέχρι σήμερα. Ενδεικτικά αναφέρω το δόγμα του «κεραυνοβόλου πολέμου» που εφάρμοσε η Γερμανία στο Β Παγκόσμιο Πόλεμο καταλαμβάνοντας τη Γαλλία και τις Κάτω χώρες σε διάστημα λίγων εβδομάδων , το δόγμα «Airland Battle » που εφάρμοσαν οι ΗΠΑ στον πόλεμο του κόλπου το 1991 διαλύοντας τον ιρακινό στρατό σε διάστημα λίγων εβδομάδων. Κοινός παρoνομαστής των πολύ καλά εξοπλισμένων και εκπαιδευμένων πλήν όμως ηττημένων Γαλλίας και Ιράκ στα δύο παραπάνω παραδείγματα ήταν κατά βάση η μη έγκαιρη και κατάλληλη προετοιμασία τους, η στατικότητα των στρατών τους, οι οποίοι περίμεναν παθητικά οργανωμένοι σε γραμμές αμύνης την εκδήλωση της επίθεσης . Η στρατηγική τους ήταν βασισμένη σε παλαιά και ξεπερασμένα στρατιωτικά δόγματα, της στατικής άμυνας με διεξαγωγή αντεπιθέσεων για τη διατήρηση του εδάφους. Κοινός παρoνομαστής και των δύο νικηφόρων δογμάτων που μνημονεύθηκαν παραπάνω για τους Γερμανούς και Αμερικανούς αντίστοιχα , ήταν το γεγονός ότι ήταν πρωτοπόρα , με αποτέλεσμα να αφαιρέσουν από τον αντίπαλο την ικανότητα αντίδρασης και τελικά να οδηγήσουν στην ήττα του. Επίσης τα δόγματα αυτά εφαρμόστηκαν άψογα στο πεδίο της μάχης από τις γερμανικές και αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις αντίστοιχα. Από τα παραπάνω εξάγεται τα συμπέρασμα ότι ένα αριστοτεχνικό , νεωτεριστικό ,αλλά και ορθά εφαρμόσιμο σχέδιο είναι εκείνο το οποίο τελικά θα οδηγήσει στη νίκη, σε περίπτωση ευρείας κλίμακας πολεμική αναμέτρηση. Συνεπώς οι 3 βασικοί πυλώνες όπου εδράζεται η νίκη σε μία πολεμική αναμέτρηση ,είναι η έγκαιρη και κατάλληλη προετοιμασία , η ύπαρξη ενός αρίστου πρωτοποριακού σχεδίου και η ορθή εφαρμογή του στο πεδίο της μάχης .

2. ΙΣΧΥΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΟΓΜΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ
Όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις από την μεταπολίτευση και μετά έχουν ως σημείο αναφοράς σε σχέση με την Τουρκία την διατήρηση του status qvo. Επίσης καμμία μα καμμία ελληνική κυβέρνηση δεν είχε κατά νού να αποτολμήσει να επιτεθεί η Ελλάδα πρώτη κατά της Τουρκίας αιφνιδιάζοντάς την ,κατά τα πρότυπα του Ισραήλ εναντίον των Αράβων στον πόλεμο του 1967. Συγκεκριμένα επιθυμία των ελληνικών κυβερνήσεων ήταν «η εξημέρωση του θηρίου». Είναι επίσης ευρύτατα γνωστό ότι η Ελλάδα προσβλέπει να αποκρούσει τυχόν τουρκική επίθεση σε Έβρο και νησιά, πετυχαίνοντας την μη απώλεια εθνικού εδάφους υπολογίζοντας στην κατάπαυση του πυρός σε σύντομο χρονικό διάστημα , κατόπιν εμπλοκής της διεθνούς κοινότητας (ΕΕ, ΗΠΑ, ΝΑΤΟ,ΟΗΕ κλπ). Στο πλαίσιο αυτό έχει θεσπίσει και το δόγμα «του ισοδύναμου τετελεσμένου», σύμφωνα με το οποίο εάν και εφόσον η Τουρκία καταφέρει τελικά να καταλάβει κάποιο κομμάτι της ελληνικής επικράτειας, η Ελλάδα να έχει πετύχει με τη σειρά της κάτι ανάλογο, ούτως ώστε στις επικείμενες μετά την επιτευχθείσα κατάπαυση του πυρός να προσέλθει στις διαπραγματεύσεις όχι από θέση ηττημένου αλλά από θέση ισότιμου διαπραγματευτή. Ωστόσο εκείνο το οποίο διαπιστώνει κάποιος είναι ότι την τελευταία εικοσαετία, όλοι σχεδόν οι πόλεμοι έχουν ως κοινό γνώρισμα ότι επί της ουσίας κανείς δεν τερματίστηκε (ΙΡΑΚ,ΑΦΓΑΝΙΣΤΑΝ,ΣΥΡΙΑ). Βεβαίως η Ελλάδα διαφέρει από τα κράτη της Μ.Ανατολής , αφού είναι χώρα που ανήκει στην ΕΕ,ΝΑΤΟ , ενώ διατηρεί άριστες διμερείς σχέσεις με ΗΠΑ-ΓΑΛΛΙΑ-ΙΣΡΑΗΛ. Φθάνει όμως αυτό, προκειμένου να τιθασευτεί η ολοένα αυξανόμενη τουρκική επιθετικότητα, ή στην κρίσιμη φάση θα βρεθούμε μόνοι μας με τα ευχολόγια των συμμάχων μας , οι οποίοι ενδέχεται να δούν την ελληνοτουρκική σύρραξη ως ευκαιρία δοκιμής στο πεδίο της μάχης οπλικών τους συστημάτων και κατά συνέπεια αύξησης των πωλήσεων των πολεμικών τους βιομηχανιών ανά τον κόσμο;

3. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ
Η Ελληνική επικράτεια γεωγραφικά είναι χερσαία και νησιωτική και κρίνεται ως πολυσχιδής και ιδιόμορφη. Από την μία υπάρχουν πάρα πολλά κύρια νησιά, ενδιάμεσοι νήσοι, νησίδες, βραχονησίδες τα οποία βρίσκονται πλησίον της Τουρκίας, των οποίων η φύλαξη στο σύνολό τους είναι τουλάχιστον «δύσκολη», αφού αναγκάζονται οι ΕΔ να «απλωθούν» σε μεγάλο εύρος φυλάσσοντας πολλούς δυνητικούς στόχους. Από την άλλη υπάρχει το φυσικό σύνορο του Έβρου ποταμού που στο μεγαλύτερο μήκος του αποτελεί και το χερσαίο σύνορο Ελλάδας και Τουρκίας. Τέλος στη Θράκη και συγκεκριμένα στους νομούς Ξάνθης , Ροδόπης διαβιεί μουσουλμανική μειονότητα 130.000 κατοίκων, ενώ μουσουλμάνοι διαβιούν σε Ρόδο και Κώ. Ως δεδομένο των τελευταίων ετών ,είναι η συνεχής είσοδο στην Ελλάδα από τον Εβρο και τα νησιά πληθώρας μεταναστών και προσφύγων, γεγονός το οποίο θα έχει πολλές αρνητικές συνέπειες για την Ελλάδα, τόσο άμεσα όσο και μελλοντικά.

4.ΤΟΥΡΚΙΚΟ ΔΟΓΜΑ
Συνοψίζεται γενικότερα στο Δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και «του Μυστικού όρκου». Για την Ελλάδα ειδικότερα εντάσσεται στη φιλοσοφία ότι ανατολικότερα του 25ου μεσημβρινού η Ελλάδα θα πρέπει σε ορισμένα από τα νησιά της να ασκεί περιορισμένη κυριαρχία παρερμηνεύοντας τις ισχύουσες συνθήκες , ενώ υπάρχει και η «θεωρία των γκρίζων ζωνών» σύμφωνα με την οποία αμφισβητείται η ελληνικότητα νησίδων, βραχονησίδων του Αιγαίου τα οποία θα πρέπει να ανήκουν στην Τουρκία. Τέλος η Τουρκία αμφισβητεί τον ΕΕΧ,ΕΧΥ,FIR την ΑΟΖ μας ,ενώ έχει ενεργό σε βάρος της Ελλάδας το «cassus belli» σε περίπτωση που η χώρα μας επεκτείνει σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο τα χωρικά της ύδατα από 6 νμ σε 12 νμ.

5. ERDOGAN
Ο Erdogan μπορεί να εξελέγει Πρόεδρος και με την αλλαγή του τουρκικού Συντάγματος να είναι παντοδύναμος, ωστόσο το κόμμα του ΑΚΡ στην τουρκική βουλή (Μεγάλη τουρκική Εθνοσυνέλευση) δεν διαθέτει την απαιτούμενη πλειοψηφία των 301 εδρών και στηρίζεται για να περάσει διάφορα νομοσχέδια στους βουλευτές των γκρίζων λύκων του ΜΗΡ. Επίσης στις τελευταίες εκλογές οι γκρίζοι λύκοι του Bahtseli διασπάστηκαν και πλέον υπάρχουν 2 εθνικιστικά κόμματα , αυτό του ΜΗΡ και αυτό της Askener. Το εντυπωσιακό είναι ότι μαζί το άθροισμα των ψηφοφόρων τους παρουσιάζει μία αύξηση των 9 περίπου ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με τις προηγούμενες εκλογές. Τα παραπάνω δείχνουν την αύξηση του τουρκικού εθνικισμού αλλά και την εξάρτηση του Erdogan από αυτήν. Επιπλέον και αυτό είναι το επικινδυνότερο όλων , είναι ο μεγαλοιδεατισμός του ίδιου του Erdogan , ο οποίος θέλει να ξεπεράσει τον Κεμάλ σε υστεροφημία στα μάτια των τούρκων. Απότοκο αυτής της μεγαλομανίας είναι τα δόγματα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και «του Μυστικού όρκου», τα οποία αποτελούν σε στεριά και θάλασσα το δόγμα του ισλαμικού ζωτικού χώρου, αντίστοιχο του δόγματος περί ζωτικού χώρου του Χίτλερ. Ιδιαίτερα, η πράγματι εντυπωσιακή αύξηση των δυνατοτήτων της τουρκικής πολεμικής βιομηχανίας (παράγει το 65% των οπλικών συστημάτων της Τουρκίας), ενισχύει τους τουρκικούς μεγαλοιδεατισμούς.

6.ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Η Τουρκική κοινωνία μαστίζεται από ανεργία , φτώχια , άκρατο εθνικισμό και είναι σχεδόν ολοκληρωτικά ελεγχόμενη από το καθεστώς Ergogan. Τα παραπάνω συνιστούν εκρηκτικό μείγμα ενός λαού το οποίο καθοδηγείται από το καθεστώς Erdogan και τα ελεγχόμενα από αυτό ΜΜΕ να βλέπει παντού εξωτερικούς εχθρούς, οι οποίοι σύμφωνα με αυτούς και κατ΄ αντιστοιχία με το 1922 επιδιώκουν να διαμελίσουν και να υποτάξουν την Τουρκία. Αυτός είναι και ο λόγος που ο τουρκικός λαός έχει ενστερνιστεί σε πολύ μεγάλο βαθμό αυτή την άποψη και στηρίζει την επιθετικότητα του Erdogan στη Συρία. Να είμαστε βέβαιοι όμως ότι αυτή την επιθετικότητα θα την στηρίξει ο τουρκικός λαός και σε βάρος της Ελλάδας, αν κληθεί από τον ηγέτη του Erdogan , ο οποίος δείχνει ότι επιθυμεί να το πράξει σύντομα.

7. ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ
Είναι γνωστό ότι η Τουρκία είναι με το ενάμισυ πόδι παρά τη Ρωσία και με το μισό παρά τις ΗΠΑ. Η ουσία είναι ότι ο Erdogan συνεργάζεται με τη Ρωσία στη Συρία ,σε εξοπλιστικά θέματα (απόκτηση αντιαεροπορικού συστήματος S-400) , σε θέματα ενέργειας (αγωγός φυσικού αερίου) και πυρηνικής ενέργειας (εργοστάσιο ατομικής ενέργειας από ρωσική εταιρεία δημιουργείται στο Akugiu). Μάλιστα η απόκτηση των S-400 είναι και ο λόγος που οι ΗΠΑ στην παρούσα φάση τουλάχιστον έχουν αποπέμψει την Τουρκία από το πρόγραμμα παραγωγής των F-35.
Στην ανατολική Μεσόγειο η Τουρκία παρά τις κυρώσεις της ΕΕ και τις αντιδράσεις της Γαλλίας-Ισραήλ, Αιγύπτου, Κύπρου, Ελλάδας εξακολουθεί να αυθαιρετεί στρατικοποιώντας με πολεμικά της πλοία και UAV την κατάσταση, αφού αυτά φρουρούν τα τουρκικά γεωτρύπανα στην περιοχή.
Τέλος η πρόσφατη επίσκεψη Erdogan στις ΗΠΑ, η μη επιβολή κυρώσεων σε βάρος της Τουρκίας μέχρι στιγμής τόσο για τους S-400 όσο και για την εισβολή της Τουρκίας στη Συρία και η άκρως φιλοτουρκική στάση του Προέδρου των ΗΠΑ Trump, δίνουν αέρα στα πανιά της τουρκικής επιθετικότητας, αλλά και της αύξησης των μεταναστευτικών ροών από την Τουρκία προς την Ελλάδα. Ήταν μάλιστα τόσο ενδεικτική η γλώσσα του σώματος του Trump και του Erdogan κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του δεύτερου στις ΗΠΑ, σε σημείο που εύκολα κάποιος βλέποντας μόνο την εικόνα θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι ο Erdogan ήταν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ και ο Trump ο Πρόεδρος της Τουρκίας. Μάλιστα η παρουσία αμερικανών ρεπουμπλικάνων γερουσιαστών κατά τις συνομιλίες των 2 Προέδρων, και η υποβολή ερωτήσεών τους απευθείας προς τον Erdogan παρουσία του Trump , ο οποίος ήταν πάντοτε υποστηρικτικός προς τον τούρκο Πρόεδρο, δημιουργεί εύλογα ερωτηματικά, τροφοδοτώντας διάφορα σενάρια , τα οποία φέρουν τον αμερικανό Πρόεδρο δέσμιο ιδίων οικονομικών συμφερόντων του με την οικογένεια του Erdogan.

8. ΝΕΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΟΓΜΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ
Όλα τα παραπάνω μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι, κάτω από τα νέα δεδομένα που μνημονεύθηκαν επιγραμματικά παραπάνω, όπως το μεταναστευτικό, η ραγδαία αύξηση των δυνατοτήτων της τουρκικής πολεμικής βιομηχανίας, η απόκτηση αντιαεροπορικού συστήματος S-400 από την Τουρκία , ο ολοένα αυξανόμενος εθνικισμός στην τουρκική κοινωνία και ο μεγαλοιδεατισμός του Erdogan σε συγκερασμό με το άκρως επιθετικό τουρκικό δόγμα σε βάρος της χώρας μας, η Ελλάδα θα πρέπει άμεσα να θεσπίσει ένα νέο Δόγμα ασφαλείας. Η ελληνική κυβέρνηση θα πρέπει να πάρει άμεσα πολύ σοβαρές αποφάσεις . Αυτές συνοψίζονται όπως παρακάτω:

9. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΤΡΑΤΟΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Η ελληνική αστυνομία καλείται να ελέγξει το σύνολο της ελληνικής επικράτειας με τις ολοένα αυξανόμενες μεταναστευτικές ροές . Οι απαιτήσεις ελέγχου και αστυνόμευσης των ημιαστικών και αγροτικών περιοχών της χώρας μας θα αυξηθούν δραματικά, ειδικά μετά τις αντιδράσεις της τοπικής κοινωνίας στην μετεγκατάσταση μεταναστών στα εδάφη τους . Η ανάγκη προστασίας του ελληνικού άμαχου πληθυσμού σε περίπτωση πολεμικής σύρραξης με την Τουρκία θα κυμανθεί σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα , μετά την εγκατάσταση πληθώρας μεταναστών στην ελληνική ενδοχώρα. Η φύλαξη μη στρατιωτικών στόχων μέσης και υψηλής αξίας στο εσωτερικό της χώρας σε περίπτωση ελληνοτουρκικής σύρραξης, θα πρέπει να τύχει ιδιαίτερης φροντίδας, αφού είναι βέβαιο ότι μεταξύ των εισερχόμενων στη χώρα μας μεταναστών περιλαμβάνονται και λίαν εκπαιδευμένοι από την Τουρκία, σε επιχειρήσεις αποσταθεροποιήσεως και ερημώσεις ενδοχώρας.
Για παράδειγμα, με ποιες δυνάμεις και με τι μέσα (οπλισμό-οχήματα-επικοινωνίες) επιτηρούνται σήμερα οι γέφυρες των Στρυμόνα και Νέστου ποταμού, προκειμένου οι φίλιες στρατιωτικές δυνάμεις, ενεργού στρατού και επιστρατευόμενες να κινηθούν προς την Θράκη σε περίπτωση ελληνοτουρκικής σύρραξης; Ομοίως για τις γέφυρες Ρίου-Αντιρρίου και Ισθμού Κορίνθου, αφού καταστροφή τους θα σήμαινε πλήρη αποκλεισμό της Πελλοπονήσου από την υπόλοιπη Ελλάδα
Απάντηση , δεν υπάρχει απολύτως καμμία φύλαξη.
Ποιος θα αποτρέψει εκπαιδευμένους για πρόκληση δολιοφθορών πράκτορες -«μετανάστες», που θα επιχειρήσουν κατόπιν εντολής σε συγκεκριμένο χρόνο την ανωτέρω δολιοφθορά;
Απάντηση, κανείς.
Από το παραπάνω παράδειγμα τίθεται άμεσα το πρόβλημα του στενού ελέγχου-αστυνόμευσης των δραστηριοτήτων των μεταναστών από τώρα που θα εγκαθίστανται στην ελληνική ενδοχώρα ,ούτως ώστε να μην βρεθούμε πρό δυσάρεστων εκπλήξεων στο μέλλον.
Τα παραπάνω συνηγορούν στην εκτίμηση ότι η ελληνική αστυνομία με τα υπάρχοντα μέσα και προσωπικό , αδυνατεί να ανταπεξέλθει στην πληθώρα των παραπάνω αποστολών. Για αυτό κρίνεται επιτακτικό να δημιουργηθεί το Σώμα της Ελληνικής Στρατοχωροφυλακής, το οποίο θα αναλάβει τον έλεγχο της ημιαστικής και αγροτικής ελληνικής επικράτειας, αλλά και της προστασίας μη στρατιωτικών στόχων τόσο σε καιρό ειρήνης όσο και σε περίοδο πολέμου και την αποκατάσταση ζημιών σε αυτούς. Η ελληνική αστυνομία θα ελέγχει μόνο τις πόλεις πρωτεύουσες των νομών και λοιπές πόλεις άνω των 5000 κατοίκων.
Η Στρατοχωροφυλακή θα πρέπει να είναι επιπέδου τουλάχιστον Τάγματος 400 ανδρών για κάθε νομό της ηπειρωτικής Ελλάδας, πλήν Ξάνθης , Ροδόπης και Έβρου που θα πρέπει να είναι επιπέδου Συντάγματος των 3 Ταγμάτων έκαστο, και να είναι κατάλληλα εξοπλισμένη με υλικά και μέσα. Ηλικιακά τα στελέχη της θα πρέπει να είναι κατά μεγαλύτερη ποσόστοση από 40-60 ετών και να διαμένουν μόνιμα στο νομό των οποίων θα ελέγχουν-επιτηρούν. Οι λόγοι προφανείς , αφού αφενός λόγω ηλικίας έχουν εκπληρώσει τη στρατιωτική τους θητεία και συνεπώς με εκπαίδευση θα μπορούν να εκπληρώσουν την αποστολή τους, αφετέρου δεν θα δύνανται να προσφέρουν υπηρεσία στην πατρίδα στην πρώτη γραμμή σε περίπτωση πολέμου. Η πρόσληψή τους θα πρέπει να γίνει με εισοδηματικά κριτήρια, τονώνοντας την οικονομία των ασθενέστερων ελλήνων της υπαίθρου. Παράλληλα λόγω εντοπιότητας θα γνωρίζουν άριστα το έδαφος και τους μη στρατιωτικούς στόχους της περιοχής τους (γέφυρες-υδραγωγεία, εργοστάσια ενέργειας κλπ) τα οποία θα επιτηρούν από τον καιρό της ειρήνης αλλά και την συμπεριφορά των μεταναστών αλλά και όλων των κατοίκων που θα διαβιούν στο νομό τους , πετυχαίνοντας στην αποστολή τους ,αφού «το προλαμβάνειν εστί θεραπεύειν». Επίσης και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, οι αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών στην εγκατάσταση μεταναστών στα μέρη τους εκτιμώ ότι θα αμβλυνθούν , αφού οι ίδιες οι τοπικές κοινωνίες μέσω της Στρατοχωροφυλακής ,η οποία θα απαρτίζεται από τους ίδιους τους έλληνες κατοίκους θα ελέγχουν οργανωμένα και αξιόπιστα τη διαβίωση των μεταναστών στη χώρα μας.
Η σύσταση της Στρατοχωροφυλακής για Κυκλάδες, Ευβοια, , Επτάνησα να είναι 1 Τάγμα για το καθένα από τα 3 παραπάνω νησιά-νησιωτικά συμπλέγματα, για την Κρήτη 1 Τάγμα ανά νομό(4 τάγματα συνολικά)
Κάθε Τάγμα έχει 3 Λόχους και 1 Λόχο Διοικήσεως, κάθε Λόχος έχει 3 Διμοιρίες και 1 Διμοιρία Διοικήσεως, κάθε Διμοιρία έχει 3 ομάδες και 1 ομάδα Διοικήσεως , κάθε ομάδα έχει 9 άτομα
Ανάλυση
Διμοιρία: 30 άτομα, όπως παρακάτω
1 Ομάδα Διοικήσεως χ 3 άτομα (1Διμοιρίτης, 1 Βοηθός Διμοιρίτη, 1Χειριστής Ασυρμάτου,)
3 ομάδες χ 9 άτομα =27 άτομα
Λόχος : 100 άτομα, όπως παρακάτω:
1 Διμοιρία Διοικήσεως 10 άτομα (1Λοχαγός,1Υπολοχαγός,1 Επιλοχίας,1 ασυρματιστής,6 νοσοκόμοι-τραυματιοφορείς)
3 Διμοιρίες χ 30 άτομα=90 άτομα
Τάγμα : 400 άτομα, όπως παρακάτω:
1 Λόχος Διοικήσεως 100 ατόμων , αποτελούμενος από Διμοιρία Διοικήσεως 20 ατόμων ( Διοικητής, Υποδιοικητής ,επιτελείο, γραφείς, ασυρματιστές, οδηγούς), από 2 Διμοιρίες των 30 ατόμων έκαστη ,αποκατάστασης ζημιών -επισκευών και Διμοιρία υγειονομικού 20 ανδρών συνολικά
3 Λόχοι χ 100 άτομα=300 άτομα
Τέλος για τα νησιά του Αιγαίου η σύσταση της Στρατοχωροφυλακής μας θα ποικίλει ανάλογα με το μεταναστευτικό βάρος που δέχονται , αλλά και τους μη στρατιωτικούς στόχους που προστατεύουν , τον πληθυσμό που έχουν , αλλά και αν υπάρχουν μουσουλμάνοι που διαβιούν σε αυτά (Ρόδος,Κώς) όπως παρακάτω:
Ν. Σαμοθράκη 1 Διμοιρία (30 ανδρες),
Ν. Λήμνος Λόχος(-) (70 ανδρες)
Ν. Λέσβος 1 Τάγμα(400 άνδρες)
Ν. Χίος 2 λοχοι (200 άνδρες)
Ν. Σάμος 2 λόχοι (200άνδρες)
Ν. Ικαρία –Ν. Φούρνοι 1 Διμοιρία (30 ανδρες)
Ν. Μεγίστη- 2 λοχοι (200 άνδρες)
Ν. Ρόδος 1 Τάγμα(400 άνδρες)
Ν. Κω 2 λοχοι (200 άνδρες)
Ν. Σύμη 1 Διμοιρία (30 ανδρες)
Λοιπά Δωδεκάνησσα 1 Λόχος(100 ανδρες)
Τέλος Ν. Αττικής και Ν.Θεσσαλονίκης η Στρατοχωροφυλακή θα πρέπει να είναι επιπέδου 6 Συνταγμάτων για την πρώτη και 3 Συνταγμάτων για την δεύτερη
Εκτίμηση του γράφοντος είναι ότι η λήψη ενός τέτοιου μέτρου σύστασης του σώματος της Στρατοχωροφυλακής , θα τονώσει πολύ το αίσθημα ασφαλείας της ελληνικής κοινωνίας στην ύπαιθρο και θα έχει οικονομικά οφέλη για αυτήν . Επιπλέον αναφορικά με τα Εθνικά συμφέροντα κινείται προς την σωστή κατεύθυνση, αφού σε καιρό τυχόν εντάσεως-επιχειρήσεων με την Τουρκία, θα αποτελεί ένα πολύ σημαντικό πυλώνα ασφαλείας της ελληνικής ενδοχώρας. Τέλος η ΕΛΑΣ θα βοηθηθεί σημαντικότατα στην επιτυχή εκπλήρωση της αποστολής της στα αστικά κέντρα, αφού θα συρρικνωθεί το γεωγραφικό εύρος ευθύνης της .

10. ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΙΚΟ
Το Μεταναστευτικό πρόβλημα αποτελεί μία βραδυφλεγή βόμβα η οποία θα έχει τεράστιες αρνητικές συνέπειες για την Ελλάδα. Η παραπάνω διαπίστωση έχει γίνει ήδη από το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας και φυσικά την κυβέρνηση η οποία καλείται να δώσει άμεσα λύσεις, προκειμένου να ελέγξει και να τιθασεύσει το τεράστιο αυτό πρόβλημα.
Είναι δεδομένο ότι η Τουρκία χρησιμοποιεί και θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί τους πρόσφυγες από εμπόλεμη ζώνη ,(Συρία) , και τους οικονομικούς μετανάστες από τις λοιπές χώρες ως ύπουλο εργαλείο κατά της Ελλάδας και της Ευρωπαικής Ένωσης γενικότερα. Με βάση τα παραπάνω προτείνονται τα εξής:
Οι εισερχόμενοι στην Ελλάδα πρόσφυγες και μετανάστες να κατηγοριοποιούνται όταν έρχονται στην Ελλάδα όπως παρακάτω :

1. Πρόσφυγες από εμπόλεμη ζώνη (Συρία) ως οικογένεια ή μέλη οικογένειας, οι οποίοι είναι Χριστιανοί στο θρήσκευμα
Α. Μέλος ή μέλη οικογένειας είναι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ναι και άνω και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν
Β. Μέλος ή μέλη οικογένειας είναι Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη Συρία
Γ. Μέλος ή μέλη οικογένειας είναι Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη Συρία
Δ. Η οικογένεια δεν τυγχάνει καμμίας εκπαίδευσης και με τι ασχολείτο το κάθε μέλος της στη Συρία

2. Πρόσφυγες από εμπόλεμη ζώνη (Συρία) ως οικογένεια ή μέλη οικογένειας, οι οποίοι είναι Μουσουλμάνοι ή έχουν άλλο θρήσκευμα
Α. Μέλος ή μέλη οικογένειας είναι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ναι και άνω και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν
Β. Μέλος ή μέλη οικογένειας είναι Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη Συρία
Γ. Μέλος ή μέλη οικογένειας είναι Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη Συρία
Δ. Η οικογένεια δεν τυγχάνει καμμίας εκπαίδευσης και με τι ασχολείτο το κάθε μέλος της στη Συρία

3. Μεμονωμένοι πρόσφυγες άνδρες από εμπόλεμη ζώνη (Συρία) οι οποίοι είναι χριστιανοί στο θρήσκευμα
Α. Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ναι και άνω και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν
Β. Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν
Γ. Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν
Δ. Καμμίας εκπαίδευσης και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν

4. Μεμονωμένοι πρόσφυγες άνδρες από εμπόλεμη ζώνη (Συρία) οι οποίοι είναι μουσουλμάνοι ή έχουν άλλο θρήσκευμα
Α. Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ναι και άνω και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν
Β. Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν
Γ. Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν
Δ. Καμμίας εκπαίδευσης και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν

5. Μεμονωμένοι πρόσφυγες γυναίκες από εμπόλεμη ζώνη (Συρία) οι οποίοι είναι χριστιανοί στο θρήσκευμα
Α. Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ναι και άνω και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν
Β. Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν
Γ. Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν
Δ. Καμμίας εκπαίδευσης και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν

6 Μεμονωμένοι πρόσφυγες γυναίκες από εμπόλεμη ζώνη (Συρία) οι οποίοι είναι μουσουλμάνοι ή έχουν άλλο θρήσκευμα
Α. Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ναι και άνω και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν
Β. Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν
Γ. Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν
Δ. Καμμίας εκπαίδευσης και στη Συρία τι επάγγελμα ασκούσαν

7. Μεμονωμένα παιδιά από εμπόλεμη ζώνη (Συρία) τα οποία είναι από 5 ετών ως και 17 ετών και είναι χριστιανοί
Α. Αγόρια 12-και 17 ετών
Β. Κορίτσια 12- και 17 ετών
Γ. Αγόρια 5-12 ετών
Δ. Κορίτσια 5-12 ετών

8. Μεμονωμένα παιδιά από εμπόλεμη ζώνη (Συρία) τα οποία είναι 5 ετών ως και 17 ετών και τα οποία είναι μουσουλμάνοι ή έχουν άλλο θρήσκευμα
Α. Αγόρια 12-και 17 ετών
Β. Κορίτσια 12- και 17 ετών
Γ. Αγόρια 5-12 ετών
Δ. Κορίτσια 5-12 ετών

9. Μεμονωμένα βρέφη μετανάστες από Συρία 1-5 ετών

10 . Οικονομικοί μετανάστες προερχόμενοι από λοιπές χώρες ως οικογένεια ή μέλη οικογένειας, οι οποίοι είναι Χριστιανοί στο θρήσκευμα
Α. Μέλος ή μέλη οικογένειας είναι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ναι και άνω και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Β. Μέλος ή μέλη οικογένειας είναι Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Γ. Μέλος ή μέλη οικογένειας είναι Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Δ. Η οικογένεια δεν τυγχάνει καμμίας εκπαίδευσης και με τι ασχολείτο το κάθε μέλος της.

11. Οικονομικοί μετανάστες προερχόμενοι από λοιπές χώρες ως οικογένεια ή μέλη οικογένειας, οι οποίοι είναι μουσουλμάνοι ή έχουν άλλο θρήσκευμα
Α. Μέλος ή μέλη οικογένειας είναι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ναι και άνω και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Β. Μέλος ή μέλη οικογένειας είναι Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Γ. Μέλος ή μέλη οικογένειας είναι Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Δ. Η οικογένεια δεν τυγχάνει καμμίας εκπαίδευσης και με τι ασχολείτο το κάθε μέλος της.

12. Οικονομικοί μετανάστες μεμονωμένοι άνδρες προερχόμενοι από λοιπές χώρες οι οποίοι είναι χριστιανοί στο θρήσκευμα
Α. Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ναι και άνω και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Β. Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Γ. Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Δ. Καμμίας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους

13. Οικονομικοί μετανάστες μεμονωμένοι άνδρες προερχόμενοι από λοιπές χώρες οι οποίοι είναι μουσουλμάνοι ή έχουν άλλο θρήσκευμα
Α. Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ναι και άνω και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Β. Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Γ. Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Δ. Καμμίας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους

14 Οικονομικοί μετανάστες μεμονωμένες γυναίκες προερχόμενοι από λοιπές χώρες οι οποίοι είναι χριστιανοί στο θρήσκευμα
Α. Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ναι και άνω και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Β. Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Γ. Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Δ. Καμμίας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους

15. Οικονομικοί μετανάστες μεμονωμένες γυναίκες προερχόμενοι από λοιπές χώρες οι οποίοι είναι μουσουλμάνοι ή έχουν άλλο θρήσκευμα
Α. Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ναι και άνω και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Β. Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Γ. Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους
Δ. Καμμίας εκπαίδευσης και τι επάγγελμα ασκούσαν στη χώρα τους

16. Μεμονωμένα παιδιά οικονομικοί μετανάστες τα οποία είναι από 5 ετών ως και 17 ετών και είναι χριστιανοί
Α. Αγόρια 12-και 17 ετών
Β. Κορίτσια 12- και 17 ετών
Γ. Αγόρια 5-12 ετών
Δ. Κορίτσια 5-12 ετών

17 Μεμονωμένα παιδιά οικονομικοί μετανάστες τα οποία είναι από 5 ετών ως και 17 ετών και είναι μουσουλμάνοι ή έχουν άλλο θρήσκευμα

Α. Αγόρια 12-και 17 ετών
Β. Κορίτσια 12- και 17 ετών
Γ. Αγόρια 5-12 ετών
Δ. Κορίτσια 5-12 ετών

18. Μεμονωμένα βρέφη προερχόμενα από άλλες χώρες πλήν Συρίας από 1-5 ετών

Από την παραπάνω κατηγοριοποίηση διαφαίνεται η προσπάθεια διαχωρισμού των προσφύγων από τους οικονομικούς μετανάστες, με βάση τη θρησκεία ,το μορφωτικό επίπεδο, την ηλικία και το αν εισήλθαν ως οικογένεια ή μεμονωμένα στην Ελλάδα. Απαιτείται πολύ μεγάλη προσοχή από τον κρατικό μηχανισμό ιδιαίτερα στην ενδελεχή εξέταση των παραπάνω στοιχείων προτού αυτοί κατηγοριοποιηθούν και αποσταλούν στα κλειστά κέντρα μεταναστών που θα δημιουργηθούν από την κυβέρνηση. Ωστόσο επειδή ενδέχεται μετά από κάποιο χρονικό διάστημα να δημιουργηθεί το αδιαχώρητο στα παραπάνω κλειστά κέντρα μεταναστών, προχωρώ παραπέρα αναφέροντας λεπτομερές συμπληρωματικό σχέδιο αναφορικά με την τύχη των μεταναστών.
Έτσι προκύπτουν και οι περιοχές εντός Ελλαδικής επικράτειας στις οποίες κατά κατηγορία θα εγκαθίστανται οι πρόσφυγες και οι οικονομικοί μετανάστες μετά πάροδο χρόνου και μόνο στην περίπτωση εκείνη που λόγω υπερφόρτωσης των κλειστών κέντρων μεταναστών θα αναγκαστούμε να το πράξουμε.
1. Νομός Ξάνθης, Νομός Ροδόπης
Θα εγκαθίστανται οι κατηγορίες 1,3,5,7,9 ως Α ομάδα και οι κατηγορίες 10,12,14,16,18 ως Β ομάδα. Εδώ θα πρέπει προκειμένου να δημιουργηθούν περαιτέρω οικογενειακοί δεσμοί μεταξύ ομοεθνών στην ομάδα Α όπου, η κατηγορία 1 να εντάξει στην οικογένεια της μέλη των κατηγοριών 3,5,7,9, δημιουργώντας έτσι μία χρονική συνεχή αλυσίδα Συρίων χριστιανών απαρτίζοντας μία «νέα οικογένεια» στην Ελλάδα.
Κατά αντίστοιχο τρόπο θα πρέπει προκειμένου να δημιουργηθούν περαιτέρω οικογενειακοί δεσμοί μεταξύ ομοεθνών στην ομάδα Β, η κατηγορία 10 να εντάξει στην οικογένεια της μέλη των κατηγοριών 12,14,16,18 δημιουργώντας έτσι μία χρονική συνεχή αλυσίδα ομοεθνών χριστιανών απαρτίζοντας μία «νέα οικογένεια» στην Ελλάδα.
Όσοι ανήκουν στις ομάδες Α και Β μετά την εγκατάστασή τους στους 2 παραπάνω νομούς , θα πρέπει να τύχουν των παρακάτω
Χειροτόνησης Χριστιανών ορθόδοξων ιερέων αν είναι δυνατόν προερχόμενους από τους ίδιους τους χριστιανούς πρόσφυγες και οικονομικούς μετανάστες, ή σε αποστολή από τις κατά τόπους Ιεράς Μητροπόλεις ιερέων , προκειμένου οι χριστιανοί πρόσφυγες και οικονομικοί μετανάστες, να ασκούν απρόσκοπτα τα θρησκευτικά τους δικαιώματα. Η εκκλησία εδώ καλείται να παίξει πρωτεύοντα ρόλο στην διευκόλυνση και οικονομική ενίσχυση των νεοεγκατασταθέντων χριστιανών προσφύγων και οικονομικών μεταναστών. Οι τελευταίοι να δημιουργήσουν δικές τους Κοινότητες και Δήμο. Χωροταξικά οι περιοχές που θα βρίσκονται αυτές να βρίσκονται πλησίον χριστιανικών χωριών στους εν λόγω νομούς. Ο καθένας μερίμνη του Ελληνικού κράτους με βάση την ηλικία το μορφωτικό επίπεδο του και την απασχόληση που είχε στη Συρία , θα πρέπει να ενταχθεί στο ελληνικό γίγνεσθαι. Να υπάρξουν σχολεία για εκμάθυνση της ελληνικής γλώσσας και ιστορίας τόσο για τα παιδιά (Βρεφονηπιακός σταθμός, Νηπιαγωγείο, Δημοτικό Σχολείο , Γυμνάσιο, Λύκειο , Πανεπιστήμιο (ειδική κατηγορία )όσο και για τους ενήλικες. Κάθε 2 έτη άπαντες θα αξιολογούνται αναφορικά με το επίπεδο γνώσεως ελληνικής γλώσσας και Ιστορίας καθώς και από κοινωνικούς φορείς του κράτους της ένταξης τους ή όχι στην Ελληνική κοινωνία, για λήψη ανάλογων μέτρων. Τέλος να δημιουργηθούν από τους ίδιους με κρατική πρόνοια ομάδες ποδοσφαίρου, μπάσκετ και λοιπών αθλημάτων, καινα συμμετέχουν σε τοπικά πρωταθλήματα ούτως ώστε να ενταχθούν ομαλά στην ελληνική κοινωνία.

2. Νομοί Αιτωλοακαρνανίας, Ευρυτανίας, Φωκίδας, Γρεβενών, Αρκαδίας, Ηλείας, Ευβοίας, Καρδίτσης, Τρικάλων, Λακωνίας, Μεσσηνίας, Κορινθίας, Λακωνίας, Αχαίας, Αργολίδας, Φθιώτιδας, Βοιωτίας,
Θα εγκαθίστανται 500 άτομα ανά νομό των κατηγοριών 2 και 11
3. Νομός Επτανήσων-Αντικύθηρα
Σε Βραχονησίδες οι κατηγορίες 4 και 13
4. Κρήτη
Οι κατηγορίες 6 και 15
5 Αττική
Οι κατηγορίες 8,17 ,18

11. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΘΗΤΕΙΑ

Α. Προσωπικό Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων

Οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις αντιμετωπίζουν οξύτατο πρόβλημα ανανέωσης του στελεχιακού τους δυναμικού λόγω της παρατεταμένης αδυναμίας προσλήψεων Επαγγελματιών Οπλιτών (ΕΠΟΠ) και Οπλιτών Βραχείας Ανακατάταξης (ΟΒΑ), των παραιτήσεων και συνταξιοδοτήσεων του μόνιμου προσωπικού καθώς και της μείωσης του αριθμού εισακτέων στα Ανώτατα Στρατιωτικά Εκπαιδευτικά Ιδρύματα και τις Ανώτερες Στρατιωτικές Σχολές Υπαξιωματικών. Επιπλέον, η φυγοστρατία σε συνδυασμό με το έντονο δημογραφικό πρόβλημα της χώρας οδηγούν σε μειωμένη απόδοση των Στρατολογικών Κλάσεων ετησίως. Ως εκ τούτου, η μείωση της διάρκειας της στρατιωτικής θητείας στους 9 μήνες επέφερε καίριο πλήγμα στην επάνδρωση των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων με συνέπεια να μην καλύπτεται η προβλεπόμενη οροφή προσωπικού για τον καιρό της ειρήνης

Β. Προσωπικό Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων

Οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις (Türk Silahlι Kuvvetleri: TSK) προωθούν το Σχέδιο Αναδιοργάνωσης 2033 («TSK 2033 Yeniden Yapılanma Projesi»), το οποίο αποσκοπεί στην πλήρη επαγγελματοποίηση των τριών Κλάδων (Χερσαίες, Ναυτικές και Αεροπορικές Δυνάμεις, κατά την τουρκική ορολογία). Το σύνολο του μονίμου και στρατεύσιμου προσωπικού των ΤSK ανήλθε το Nοέμβριο του 2016 σε 399.239, εκ των οποίων 359.289 στρατιωτικό και 39.950 πολιτικό προσωπικό. Συγκεκριμένα για το στρατιωτικό προσωπικό, από τους συνολικά 359.289 που υπηρετούν στον Τουρκικό Στρατό, Ναυτικό και Αεροπορία, οι 160.320 αποτελούν μόνιμο στρατιωτικό προσωπικό (Αξιωματικοί, Υπαξιωματικοί, Επαγγελματίες/Συμβασιούχοι Οπλίτες) και οι οι 198.969 είναι στρατεύσιμοι οπλίτες είτε 6μηνης για τους αποφοίτους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είτε 12μηνης θητείας για τους αποφοίτους δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (ποσοστό επαγγελματοποίησης 45%).

Γ. ΕΙΣΑΚΤΕΟΙ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΕΙ-ΤΕΙ (2015-2016)

Κατηγορία Ιδρύματος 2015 2016
Εισακτέοι ΑΕΙ 44.200 43.855
Εισακτέοι ΤΕΙ 24.130 26.130
Σύνολο 68.330 69.985
Από τα παραπάνω δύο έτη αν προσθέσουμε τα σύνολα εισακτέων σε ΑΕΙ και ΤΕΙ προκύπτουν 138315 φοιτητές-φοιτήτριες. Από αυτούς περίπου το 40% ήταν άνδρες και το 60% γυναίκες. Άρα οι άνδρες ήταν 138315χ40%=55326 . Από αυτούς κατάλληλοι για στράτευση αν ήταν το 90%, τότε μιλάμε για 55326χ90%=49793 άνδρες ,οι οποίοι φυσικά δεν στρατεύθηκαν αφού έλαβαν αναβολή λόγω σπουδών. Αν υπολογίσουμε μεσοσταθμικά ότι οι σπουδές στις σχολές ΑΕΙ-ΤΕΙ των φοιτητών μας είναι 5 έτη, τότε οι άνδρες φοιτητές κατάλληλοι για στράτευση θα είναι 49793χ5/2=124482 άνδρες

Δ. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΘΗΤΕΙΑ-ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΣΗ
1.Όσοι είναι ήδη φοιτητές ή οι νεοεισαχθέντες σε ΑΕΙ-ΤΕΙ, να κατανεμηθούν από το ΥΠΕΘΑ σύμφωνα με τις ανάγκες- ελλείψεις κατά κλάδο των ΕΔ και κατά όπλο ή σώμα .Κριτήριο θα αποτελέσει η έδρα του κάθε Πανεπιστημίου σε σχέση με τις ανάγκες των Μονάδων εκστρατείας που βρίσκονται στη χερσαία και νησιωτική μεθόριο με την Τουρκία, αλλά και το γνωστικό αντικείμενο της κάθε πανεπιστημιακής σχολής ,προκειμένου να τους αποδοθεί ειδικότητα στο στρατό συναφή με το αντικείμενο των σπουδών τους. πχ Ιατροί, νοσηλευτές στο υγειονομικό. Χονδρικά θα λέγαμε ότι οι φοιτητές των πανεπιστημιακών σχολών που εδρεύουν σε Κεντρική –Ανατολική Μακεδονία και Θράκη να υπαχθούν επιστρατευτικά σε Μονάδες της Θράκης, οι φοιτητές των πανεπιστημιακών σχολών που εδρεύουν σε Ηπειρο Δυτική Μακεδονία, Επτάνησα και Θεσσαλία να υπαχθούν επιστρατευτικά σε Μονάδες της παραμεθορίου Μακεδονίας, Ηπείρου και νησιών του Βορείου Αιγαίου, ενώ οι φοιτητές των πανεπιστημιακών σχολών που εδρεύουν σε Αττική-Λοιπή Στερεά Ελλάδα –Πελοπόννησο και Κρήτη να υπαχθούν επιστρατευτικά σε Μονάδες των λοiπών νησιών του Αιγαίου-Δωδεκανήσσων-Κρήτης. Τέλος οι φοιτητές των σχολών του Πανεπιστημίου Αιγαίου να υπαχθούν επιστρατευτικά στα νησιά του Αιγαίου στα οποία εδρεύουν οι σχολές τους .

2.Στη συνέχεια και πρό της έναρξης του ακαδημαικού έτους άπαντες θα περάσουν τη βασική στρατιωτική εκπαίδευση διάρκειας 4 εβδομάδων. Την 5η εβδομάδα θα μετακινηθούν στις έδρες των υπό ένταξη τους Μονάδων, προκειμένου να γνωριστούν με το προσωπικό της και να τους γίνει μία βασική ενημέρωση. Τα παραπάνω θα συμβούν μόνο μία φορά.

3.Στη συνέχεια θα πρέπει να προβλεφθεί η συμμετοχή τους κάθε έτος που είναι φοιτητές σε 8 ημέρες για εκπαίδευση-βολές και σε 1 εβδομάδα για συμμετοχή τους στην Εθνική Διακλαδική Ασκηση "Παρμενίων". Συνολικά κατά έτος θα υπηρετούν 15 ημέρες στις ΕΔ. Η Πολιτεία τις παραπάνω ημέρες θα τίς υπολογίσει ως ημέρες στη θητεία τους .
Για παράδειγμα ένας φοιτητής που θα φοιτήσει 5 έτη στη σχολή του στο Πανεπιστήμιο, θα έχει υπηρετήσει 35 ημέρες (βασική εκπαίδευση και αρχική μετακίνησή του στη Μονάδα του)+ (15 ημέρες κάθε έτος Χ 5 έτη )= 35+75= 110 ημέρες . Αυτές οι 110 ημέρες θα λογίζονται ως ημέρες στρατιωτικής θητείας και θα αφαιρούνται από την συνολική θητεία του κάθε στρατεύσιμου όταν στρατευθεί κανονικά και θα υπηρετήσει τις υπόλοιπες ημέρες στη Μονάδα του.
Τα παραπάνω θα έχουν ως αποτέλεσμα οι ΕΔ να λύσουν το πρόβλημα ελλείψεως προσωπικού δια παντός και κυρίως σε περίπτωση κρίσεως με την Τουρκία να έχει εκτός από τον ενεργό στρατό , επιπλέον άμεσα διαθέσιμο(σε 24 -48 ώρες) μεγάλο όγκο νέου ηλικιακά προσωπικού, 124.482 φοιτητές μόνο, το οποίο θα έχει εκπαιδευτεί την τελευταία πενταετία, θα είναι ενταγμένο σε Μονάδες εκστρατείας τις οποίες θα γνωρίζει, και στις οποίες θα έχει ασκηθεί 5 φορές τα τελευταία 5 έτη. Αν στους παραπάνω προστεθεί η αυτόματη ένταξη , η στρατοχωροφυλακή , οι επιστρατευόμενοι που έχουν εκπληρώσει τη θητεία τους ήδη, οι άνδρες των ΤΕΑ ,τότε αντιλαμβανόμαστε εύκολα το ότι η παρατακτέα μας δύναμη σε περίπτωση κρίσεως με την Τουρκία, καθιστά απαγορευτική την οποιαδήποτε σκέψη καταλήψεως ελληνικού εδάφους.
4. Ειδικότερα για τους άνδρες μόνιμους κατοίκους των νησιών του Αιγαίου-Δωδεκάνησσα και Θράκης θα πρέπει άπαντες στην ηλικία των 18 ετών , ανεξαρτήτως αν είναι φοιτητές ή όχι να ακολουθείται η διαδικασία την οποία περιγράψαμε για τους φοιτητές ΑΕΙ-ΤΕΙ την πρόβλεψη
5. Οι λοιποί άνδρες Έλληνες άνω των 18 ετών που δεν είναι φοιτητές, δεν κατοικούν μόνιμα στη Θράκη-νησιά Αιγαίου –Δωδεκάνησα να εκτελούν τη στρατιωτική τους θητεία κανονικά δικαιούμενοι το μέγιστο 3 έτη αναβολής, ανυπερθέτως.
6. Τα παραπάνω αποτελούν μία σχετικά γενική αποτύπωση του σχεδιασμού στράτευσης της νεολαίας μας, για επίλυση της υστέρησης που παρουσιάζουν οι ΕΔ μας. Θα απαιτηθεί περαιτέρω ενδελεχής μελέτη και επίλυση των επιμέρους προβλημάτων τα οποία θα εμφανιστούν

12. ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Τα παραπάνω αποτελούν το πρόπλασμα σχεδίασης επίλυσης των σοβαρών προβλημάτων που αντιμετωπίζει επί του παρόντος η χώρα μας και που κατά πολύ μεγάλη πιθανότητα θα κληθεί να αντιμετωπίσει σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η προσπάθεια έγινε στα πλαίσια πάντοτε με γνώμονα ότι «το προλαμβάνειν εστί θεραπεύειν», ούτως ώστε να υπάρξει έγκαιρη και κατάλληλη προετοιμασία σε θέματα εσωτερικής ασφάλειας-επιστράτευσης και στρατιωτικής θητείας, προκειμένου εάν και όταν κληθούμε να αντιμετωπίσουμε την Τουρκία να μπορούμε να ανταπεξέλθουμε στις αυξημένες απαιτήσεις νικηφόρα. Φυσικά για να γίνει αυτό θα απαιτηθεί ,όπως θίξαμε στην εισαγωγή του παρόντος άρθρου, να συνυπάρχουν επιπλέον η ύπαρξη ενός αρίστου πρωτοποριακού σχεδίου και η ορθή εφαρμογή του στο πεδίο της μάχης . Για αυτά θα αναφερθούμε σε νεώτερο άρθρο –ανάλυση στο εγγύς μέλλον

*Παναγιώτης Νάστος
Σχης (ε.α)-Αναλυτής –Συγγραφέας-Μέλος ΕΛΙΣΜΕ 

[12 3 4 5  >>  

Εκδηλώσεις για τα 200 Χρόνια από την Επανάσταση του 1821

    

Γερμανός φιλέλληνας