Η Αμυντική Ολοκλήρωση της ΕΕ

Ένα “καυτό” θέμα έγινε βιβλίο από το ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ.: «Η αμυντική ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης», Εκδόσεις Ινφογνώμων

 

Η Βαλκανική Σκακιέρα Β' έκδοση

Η ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΣΚΑΚΙΕΡΑ

ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΔΟΥΔΟΥΜΗ

ΑΠΟ ΤΟ

 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ (ΕΛΙΣΜΕ)

Αθήνα, Ιούνιος 2020

Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

Γεώργιος Τσόγκας*: Βερολίνο - Λιβύη. Μια σύνοδος απομονωμένων και ένας τεθλασμένος δρόμος.

on Τετάρτη, 19 Φεβρουαρίου 2020. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

Η Σύνοδος του Βερολίνου για τη Λιβύη1, μετά την πρόσκληση της Καγκελαρίου Μέρκελ, μόνο την απομόνωση των συμμετεχόντων δεν κατέδειξε, αντίθετα παρουσίασε έντονη κινητικότητα και όδευση επιλογών, ο δρόμος των οποίων δεν είναι επί της πλεύσης ορθοδρομίας του μεσημβρινού Ευρώπη – Λιβύη, αλλά ακολουθούν τεθλασμένες μέσω Τουρκίας, παρακάπτοντας σε ενεστώτα χρόνο την Χώρα μας!

PDF

Χρήστος Ζιώγας*: H απευκταία προοπτική μίας ελληνοτουρκικής σύγκρουσης

on Δευτέρα, 20 Ιανουαρίου 2020. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις


SPUTNIK PHOTO AGENCY / REUTERS
Το τελευταίο διάστημα διαμορφώνεται μία τάση προσαρμογής της ελληνικής διπλωματίας στη διεθνοπολιτική πραγματικότητα. Οι επικρατούσες συνθήκες περιορίζουν τις μέχρι τώρα κυρίαρχες αντιλήψεις και θέσεις, σχετικά με τη φύση του διεθνούς συστήματος, τα όρια της κανονιστικής του λειτουργίας και τον συνακόλουθο τρόπο άσκησης της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής˙ ιδιαίτερα έναντι της Τουρκίας.


Ο αποκλεισμός της Αθήνας από τη Διάσκεψη του Βερολίνου για τη Λιβύη, μοιάζει να δρομολογεί την απαρχή μίας μεταστροφής της ελληνικής διπλωματίας, η οποία διεπίστωσε πως η άσκηση αποτελεσματικής εξωτερικής πολιτικής, απέχει από τις κατ’ αρέσκεια αντιλήψεις, τις ιδεολογικά φορτισμένες θέσεις ή τις επιστημονικά οικείες παραδοχές.

Είναι γεγονός ότι η Ελλάδα, ενώ έδρασε σύμφωνα με τα διπλωματικά ειωθότα, τον πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου, των αποφάσεων του ΟΗΕ και της ΕΕ, τελικά απεκλείσθη από τη Διάσκεψη του Βερολίνου.

Τουναντίον, η Τουρκία, πράττοντας ακριβώς τα αντίθετα, προσεκλήθη. Η συγκεκριμένη περίπτωση ανατροφοδότησε την εξωτερική πολιτική -τόσο σε επίπεδο δημόσιας συζήτησης, όσο και στην διαδικασία λήψης αποφάσεων- με επιχειρήματα που καταδεικνύουν το χάσμα μεταξύ των κυριάρχων μέχρι τώρα αντιλήψεων διαμόρφωσής της και της διεθνοπολιτικής πρακτικής.

Ακολούθως, σε πρόσφατη συνέντευξή του ο Έλληνας πρωθυπουργός δήλωσε πως στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης αν και όταν προσφύγουμε το επίδικο θα αφορά μόνο τον καθορισμό της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας. Η συγκεκριμένη δήλωση αποτυπώνει την τάση μεταστροφής, οριοθετώντας -επί το ορθολογικότερο- τα ζητήματα που δύνανται να τεθούν υπό την κρίση του δικαιοδοτικού οργάνου.

Αλήθεια, ποιά είναι η πολιτική νομιμοποίηση στο εσωτερικό της χώρας της άλλης άποψης, σύμφωνα με την οποία και στo πλαίσιo της επίλυσης των ελληνοτούρκικων διαφορών, θα τεθούν στην δικαιοδοσία του εν λόγω οργάνου και την (προ)διάθεση όσων το απαρτίζουν, ζητήματα που άπτονται του πυρήνα της κρατικής κυριαρχίας; Βασικός άξονας της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής παραμένει η προάσπιση και διαιώνιση του συλλογικού υποκειμένου που υπηρετεί.

Ο εμφύλιος πόλεμος στη Λιβύη, εκτός από ζήτημα περιφερειακής ασφάλειας και ανθρωπιστικής κρίσης, εγγράφεται πλέον ως μια ακόμη πτυχή των διαρκώς επιδεινούμενων ελληνοτούρκικων σχέσεων.

Σε πρόσφατο άρθρο του ο Τούρκος Πρόεδρος ήταν ιδιαίτερα αποκαλυπτικός σχετικά με τον ρόλο που η Τουρκία επιθυμεί να διαδραματίσει. Το άρθρο, αυτάρεσκα, τιτλοφορείται: «Ο δρόμος για την ειρήνη στη Λιβύη περνάει από την Τουρκία», και σε κάποιο σημείο με περίσσεια έπαρση σημειώνει: «Λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι η Ευρώπη ενδιαφέρεται λιγότερο για τη στρατιωτική υποστήριξη της Λιβύης, η προφανής επιλογή είναι να συνεργαστεί με την Τουρκία, η οποία έχει ήδη υποσχεθεί στρατιωτική βοήθεια.

Η υπόμνηση της ευρωπαϊκής αδυναμίας στο στρατιωτικό επίπεδο ίσως δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα, η παράβλεψη όμως των γαλλικών δυνατοτήτων ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την Τουρκία. Η χρονική στιγμή της δημοσίευσης σκοπό έχει να γνωστοποιήσει στους συμμετέχοντες στη Διάσκεψη τις τουρκικές ικανότητες, να προδικάσει την ευρωπαϊκή στάση και εν γένει να προϊδεάσει ότι καμία συμφωνία δεν μπορεί να υπογραφεί και να τελεσφορήσει αν δεν εμπεριέχει τις αξιώσεις της Άγκυρας.

Το τελευταίο διάστημα, η ελληνική κυβέρνηση διακηρύττει προς κάθε κατεύθυνση ότι ενώ δεν είναι παρούσα, δεν είναι και απούσα, από την Διάσκεψη για τη Λιβύη. Η περιοδεία του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών σε Λιβύη και Αίγυπτο, καθώς και η πιο πρόσφατη επίσκεψη του Χαλίφα Χαφτάρ στην Αθήνα συνιστούσαν μια ύστατη προσπάθεια της ελληνικής πλευράς να υπομνήσει την έμμεση συμμετοχή τόσο στο τελικό προδιαπραγματευτικό στάδιο, όσο και κατά την διάρκεια της διαπραγμάτευσης.

Η συμμετοχή της ΕΕ την εμπλέκει ούτως ή άλλως, παρά τις εργώδεις προσπάθειες της Γερμανίας να αμβλύνει τις εντυπώσεις από την μη–πρόσκληση της Αθήνας και κυρίως να αποτρέψει μία τυχόν ελληνική παρακώλυση της διαδικασίας μέσω της ΕΕ. Η απουσία της Ελλάδας από το Βερολίνο αποτελεί το λογικό αποτέλεσμα του «γεωπολιτικού παρασιτισμού» που εκκολάφθηκε ως νοοτροπία και πρακτική μετά την κρίση των Ιμίων. Η παρούσα κυβέρνηση κατανοεί, έστω και εξ ανάγκης, το αδιέξοδο των συγκεκριμένων αλυσιτελών πρακτικών, προσπαθώντας να αντικαταστήσει την μέχρι τώρα παρακολουθητική ελληνική στάση με μία πιο ενεργητική εξωτερική πολιτική.

Η Διάσκεψη του Βερολίνου ολοκληρώθηκε με την κατ′ αρχήν συμφωνία –όχι των άμεσα εμπλεκομένων Φάγεζ Αλ Σάρατζ και Χαλίφα Χάφταρ- για την κατάπαυση του πυρός στη Λιβύη, ως το πρώτο βήμα προς την πολιτική επίλυση της κρίσης. Οι συμμετέχοντες δεσμεύτηκαν να τερματίσουν την παροχή στρατιωτικών μέσων στους εμπόλεμους και να απέχουν από παρεμβάσεις στη Λιβύη. Όπως σε κάθε διακρατική ή ενδοκρατικη σύγκρουση, τοιουτοτρόπως και στην περίπτωση της Λιβύης, η κατάπαυση του πυρός συνιστά αναγκαία όχι όμως και ικανή προϋπόθεση για την πολιτική επίλυσης της κρίσης.

Μετά το πέρας της Διάσκεψης, ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Χάικο Μάας επανέλαβε πως: «το βασικό ζητούμενο είναι η κατάπαυση του πυρός» και πρόσθεσε πώς, εφ’ όσον επιτευχθεί και διατηρηθεί, θα αποτελέσει την βάση μελλοντικών διαδικασιών στις οποίες θα συμμετάσχουν και χώρες οι οποίες δεν έλαβαν μέρος στην σημερινή σύνοδο.

Επί αυτής ακριβώς της δήλωσης πρέπει να εγκύψουμε, τόσο για να σταθμίσουμε την επιτυχία ή όχι της Διάσκεψης του Βερολίνου, όσο και να εξετάσουμε τις δυνατότητες συμμετοχής της Ελλάδας σε μεταγενέστερο στάδιο, εφ’ όσον προοδεύσει η διαδικασία πολιτικής επίλυσης. Υπό αυτές τις συνθήκες δύναται να τεθεί το ζήτημα ακύρωσης της Συμφωνίας Λιβύης – Τουρκίας για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών, κατά τη διαδικασία εύρεσης πολιτικής λύσης.

Στο μεσοδιάστημα, η ελληνική κυβέρνηση οφείλει να ενισχύσει την θέση της οριοθετώντας τις θαλάσσιες ζώνες της με τα όμορα κράτη, όπου αυτό είναι εφικτό. Ο τούρκικος ηγεμονισμός θα συνεχίσει να παρωθεί την ελληνική εξωτερική πολιτική σε επιλογές ανάταξης της αποτρεπτικής της στρατηγικής, εγκαταλείποντας τις ολισθηρές ατραπούς του κατευνασμού.
*Δρ. Χρήστος ΖιώγαςΔιδάσκων Διεθνείς Σχέσεις στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Παν/μιου Αιγαίου και εντεταλμένος Λέκτορας στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων 

BESA, By Burak BekdilJanuary: The Soleimani Affair Reveals Turkey’s Directionless Regional Policy

on Κυριακή, 12 Ιανουαρίου 2020. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

Recep Tayyip Erdogan and Qassem Soleimani, photos via Wikimedia Commons

EXECUTIVE SUMMARY: The Turkish Foreign Ministry’s belated statement in response to the Soleimani killing was dry in its language, reflecting the government’s confusion over what position to take. While the government is expressing itself with caution, the Islamist pro-Erdoğan press is expressing a wide range of often contradictory responses. The lack of clarity in Ankara over the Soleimani affair betrays Turkey’s directionless regional policy.


The Turkish Foreign Ministry, which is usually quick to weigh in on matters of world affairs, was silent for hours after news broke of the killing by the US of elite Quds Force commander Maj. Gen. Qassem Soleimani.

The killing sent messages on many wavelengths to Turkey’s Islamist government. At the same time, it unveiled the conflicting strands of Turkey’s regional and wider policy calculus, its deep inconsistencies, and its fractures.

Turkey has a deeply pro-Sunni sectarian nature. Iran, an expansionist Shiite state, has thus always been problematic for Turkish Islamists. They are divided over whether to support it against the American “Great Satan,” to support the Great Satan against the Shiite Satan, or to simply support every conflict that develops between the two Satans.

Soleimani’s killing has only added to Turkish confusion over Iran, with which it fought its last war in 1639. The two states have ranged since then from friendship to cold friendship to hostility, going through periods of conflict and proxy conflict.

The Turkish Foreign Ministry’s belated statement was dry in its language, reflecting the confused Turkish mind over what position to take—or, indeed, whether a position should be taken at all. The ministry expressed grave concern over the escalating tensions between the US and Iran and said increasing hostilities in Iraq would destabilize the Middle East and hamper peace efforts. It said the US move would increase instability and violence: “Turkey has always been against foreign interventions, assassinations and sectarian clashes in the region. We call upon all parties to show restraint and act responsibly, avoiding moves that can threaten the peace and stability in the region.”

President Recep Tayyip Erdoğan’s communications director, Fahrettin Altun, said Soleimani’s killing posed a threat to regional security and stability, stating, “Violence begets violence and hurts the interests of all sides—without exception. We call on all parties to exercise common sense.” Presidential spokesperson İbrahim Kalın called on all sides to remain calm and avoid steps that would fuel tensions. Ankara would continue to use diplomacy to achieve regional and global peace.

Ruling Justice and Development Party (AKP) spokesman Ömer Çellik urged all parties to show restraint. “The security and stability of Iraq is of vital importance to Turkey and to the region. Actions that cause instability in Iraq are detrimental to the entire region,” he said.

Erdoğan’s statement was no less dry. Turkey expends great effort to reduce tensions between the US and Iran, he said. “Turkey always stands against foreign intervention and considers the recent US attack in Baghdad with this same understanding.” He predicted Iran will respond to the killing of Soleimani, stating, “The choice of the US to kill a top Iranian commander will fuel tensions in the region.”

Such were the official Turkish responses to the drone airstrike that killed Soleimani. Nuances have been revealing themselves, however, in the Islamist/pro-Erdoğan press.

Fuat Bol, a columnist for Hürriyet, fears the killing will boost Israeli PM Benjamin Netanyahu’s political popularity. Many commentators say the killing should be celebrated if it boosts Donald Trump’s political popularity, as the US president is “Erdoğan’s only friend in the US.”

İbrahim Karataş, columnist for the militant Islamist publication Yeni Akit, wrote: “The deaths (of Soleimani and others in his motorcade) are good for the ummah.” Karataş calls Soleimani a murderer and the mastermind of Shiite expansionism in the Middle East. “[Soleimani] killed babies for the dangerous ideology called Shiaism… The Shia do not view Christians or Jews as enemies. Their biggest enemy are the Sunnis. What matters is not who killed [Soleimani]. It is who was killed… With that [killing] Iran will have to deal with the US instead of Muslims.”

Ali Karahasanoğlu from the same daily has a different opinion. “[Soleimani] was killed by an oppressor, not by the oppressed,” he wrote. “…As he was killed by the US, he died a victim.”

According to Yakup Köse of the daily Star, “a Shia imperialist was killed by another imperialist.”

Zekeriya Kurşun from Yeni Şafak wrote: “The killing will fuel hatred of the West by the East, and Shia by the Sunni.”

Yusuf Kaplan of the same paper thinks the US is a rogue state, but adds, “The Iranians have always conspired with the West against Turkey and stabbed us from behind at every opportunity…Iran is a secret, useful ally of the US.” Kaplan cautioned, however, that Turkey should maintain good relations with Iran in order to avoid falling into a Western trap.

The confusion in Ankara over the killing of the Talented Mr. Soleimani betrays the lack of direction in Turkey’s regional policy. Sentiments among Turkey’s fiercely pro-Erdoğan Islamists over Soleimani’s death range widely and include the following, among others:

“We should be happy because Soleimani was a staunch supporter of Syrian president Bashar Assad, our regional nemesis.”
“Assad is our regional nemesis, true, but he is an ally of our new ally, Russia, whose other ally is Iran. So we should be sorry for Iran’s loss.”
“We should be unhappy because our worst enemy in the region, Israel, is happy.”
“We would have been happy if Soleimani had been killed by a Sunni Muslim, but we can’t be happy about his being killed by the Great Satan.”
“Russia and Iran support the Libyan National Army, which is our enemy. So we should be happy to see Soleimani killed.”
“Soleimani fought against ISIS, but also against our less jihadi brothers in Syria (the former Free Syrian Army). So we should be happy to see him killed.”
“He hated Sunnis, so we should cheer his death.”
This list illustrates the contradictory nature of Turkish foreign policy, the difficulty of defining Turkey’s regional interests, and the poisonous influence of a Turkish Sunni supremacist worldview.

View PDF

Burak Bekdil is an Ankara-based columnist. He regularly writes for the Gatestone Institute and Defense News and is a fellow at the Middle East Forum. He is also a founder of the Ankara-based think tank Sigma. 

Χρήστος Μουστάκης*: H EΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ: Γεγονότα και εξελίξεις στο διάστημα, 16/9/2019 έως 15/12/2019

on Σάββατο, 14 Δεκεμβρίου 2019. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις


1. ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

α. Κυπριακό

(1) Συνομιλίες

Ο ΓΓ/ΟΗΕ κ. Γκουτιέρες, μετά τη συνάντηση που είχε με τους κ.κ. Αναστασιάδη και Ακιντζί στο Βερολίνο στις 25 Νοεμβρίου 2019, δήλωσε ότι οι δύο ηγέτες επιβεβαίωσαν εκ νέου τη δέσμευσή τους για τη διευθέτηση του Κυπριακού βασισμένη σε μια Διζωνική και Δικοινοτική Ομοσπονδία με πολιτική ισότητα, όπως ορίζεται στα ψηφίσματα του ΣΑ/ΟΗΕ. Επιπλέον δεσμεύτηκε να διερευνήσει με τους δύο ηγέτες και τις εγγυήτριες δυνάμεις Ελλάδα, Τουρκία και Μ.Βρετανία τη δυνατότητα μιας πενταμερούς σε κατάλληλο χρόνο.
Από πλευράς τους οι κ.κ. Αναστασιάδης και Ακιντζί χαρακτήρισαν τη συνάντηση ως ένα πρώτο θετικό βήμα. Σύμφωνα δε με την ελληνοκυπριακή πλευρά δεν συζητήθηκαν επιμέρους θέματα, όπως η πολιτική ισότητα και η εκμετάλλευση του φυσικού αερίου.

Όπως αναμένετο τα αποτελέσματα δεν ήταν ικανοποιητικά, λόγω της απροθυμίας της Τουρκίας να ληφθούν αποφάσεις πριν τις προεδρικές εκλογές στο «ψευδοκράτος» τον Απρίλιο του 1920, με την ελπίδα να ηττηθεί ο κ. Ακιντζί, από τον απερχόμενο πρωθυπουργό κ. Τατάρ, ο οποίος προκρίνει τη λύση των δύο κρατών αντίς της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, απειχώντας της θέσεις της Τουρκίας.

(2) Ενεργειακό

Από τον Οκτώβριο το «Γιαβούζ» άρχισε γεωτρήσεις στο οικόπεδο 7, σύμφωνα με δηλώσεις του Υπουργού Ενέργειας κ. Ντομέζ στις 6 Νοεμβρίου και τη δημοσίευση βίντεο στην ιστοσελίδα Al Hambar στις 7 Νοεμβρίου. Ο κ. Ντομέζ δήλωσε επίσης ότι το «Φατίχ» θα επιστρέψει στην ΑΟΖ της Κύπρου μετά την ολοκλήρωση των εργασιών συντήρησης και ότι τα ερευνητικά πλοία «Ορτούς Ρέϊς» και «Μπαρμπαρός» συνεχίζουν τις έρευνές τους.
Στις 4 Νοεμβρίου η κοινοπραξία ΕΝΙ-TOTAL ανακοίνωσε την αναβολή του χρόνου ενάρξεως των γεωτρήσεων στο οικόπεδο 7, που ήταν προγραμματισμένες για το Δεκέμβριο, για αργότερα και ότι θα στραφεί σε άλλες περιοχές μακράν των τουρκικών δραστηριοτήτων

Αυτό αποτελεί αρνητική εξέλιξη, γιατί καταδεικνύει ότι Γαλλία και Ιταλία δεν είναι διατεθειμένες να προστατεύσουν δυναμικά τις εταιρείες τους, παρά τις περί του αντιθέτου δηλώσεις τους και κυρίως αυτές του κ. Μακρόν.
Η Κύπρος, μη έχουσα δυνατότητα δυναμικής απαντήσεως κινήθηκε διπλωματικά, σε συνεργασία με την Ελλάδα, καταγγέλλοντας στα διεθνή φόρα τις παράνομες τουρκικές δραστηριότητες. Οι ΗΠΑ χαρακτήρισαν παράνομες τις δραστηριότητες και ζήτησαν από την Τουρκία να τις σταματήσει, ενώ η Ρωσία δήλωσε ότι αυτές δεν συμβάλλουν στην εξεύρεση λύσεως του Κυπριακού. Η ΕΕ απείλησε κατ΄επανάληψη με κυρώσεις την Τουρκία, σε περίπτωση που δεν τις διακόψει και τελικά, μετά από συνεχή πίεση της Κύπρου και της Ελλάδος, το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων, στο οποίο μετέχουν οι ΥΠΕΞ των 28 χωρών, ενέκρινε κυρώσεις εναντίον της Τουρκίας στις οποίες περιλαμβάνονται, η αναστολή των διαπραγματεύσεων περί ολοκληρωμένων αερομεταφορών και όλων των εργασιών του Συμβουλίου Σύνδεσης, η μείωση της προενταξιακής βοήθειας, ο έλεγχος των δανειοδοτήσεων από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, καθώς και εναντίον φυσικών προσώπων και εταιρειών που αναμειγνύονται στις γεωτρήσεις. Η Τουρκία αντέδρασε με γραπτή ανακοίνωση του ΥΠΕΞ στο οποίο αναφέρει μεταξύ άλλων ότι θα συνεχίσει τις έρευνες και τις γεωτρήσεις στην Αν. Μεσόγειο.

Οι κυρώσεις κρίνονται ικανοποιητικές από Κύπρο και Ελλάδα, αλλά δεν θα είναι αποτελεσματικές, γιατί δεν απαντούν την στρατιωτικοποίηση που έχει επιβάλει η Τουρκία στην Αν. Μεσόγειο. Μόνο βαριές οικονομικές κυρώσεις, που θα πλήξουν την παραπαίουσα οικονομία της Τουρκίας και η επίδειξη αποφασιστικότητας για δυναμική αντίδραση, σε περίπτωση παρενοχλήσεως των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, θα αναγκάσουν τον κ. Ερντογάν να υποχωρήσει.

β. Τουρκικές διεκδικήσεις στην Αν. Μεσόγειο

Η Τουρκία έχει εργαλειοποιήσει το μεταναστευτικό τόσο εναντίον της Ελλάδος για να το καταστήσει διμερές και να το εντάξει στις συνομιλίες για τα ΜΟΕ, με ότι αυτό συνεπάγεται, όσο και εναντίον της ΕΕ, προκειμένου να αποσπάσει μεγαλύτερη οικονομική βοήθεια, αλλά και την ανοχή της για τις παράνομες ενέργειές της στην ΑΟΖ της Κύπρου, στην Αν. Μεσόγειο και τη Συρία.

Το μεταναστευτικό έχει καταστεί το μείζον πρόβλημα της Ελλάδος, όχι μόνον από τις μεταναστευτικές ροές, αλλά και από την έλλειψη αλληλεγγύης από τις χώρες μέλη της ΕΕ, η οποία δεν έχει επεξεργαστεί ούτε εναλλακτικό σχέδιο, παρά τις εκκλήσεις της Ελλάδας, για την αντιμετώπιση της καταστάσεως σε περίπτωση καταγγελίας της διμερούς συμφωνίας από την Τουρκία.

Η Τουρκία, εκμεταλλευόμενη τη φοβία της ΕΕ λόγω του μεταναστευτικού, την αμφιθυμία και τήρηση ίσων αποστάσεων από το ΝΑΤΟ και την αδιαφορία του κ. Τραμπ, κλιμακώνει συνεχώς την ευθεία αμφισβήτηση των ελληνικών και κυπριακών δικαιωμάτων στην Αν. Μεσόγειο. Στο πλαίσιο αυτό των παρανόμων ενεργειών της προέβη :
- Στην υποβολή στον ΟΗΕ στις 13 Νοεμβρίου επιστολής με την οποία ισχυρίζεται ότι είναι δικιά της η θαλάσσια ζώνη μεταξύ 28 και 32 παραλλήλων, δηλαδή μεταξύ ρόδου και Κύπρου και ότι έχει δικαίωμα οριοθετήσεως ΑΟΖ με την Αίγυπτο, εκμηδενίζοντας την επήρεια της Ρόδου και του Καστελόριζου. Επίσης ότι έχει δικαιώματα και στις θαλάσσιες ζώνες από δυτικά της Ρόδου μέχρι τη Λιβύη, αγνοώντας την Κρήτη και την Κάρπαθο, στις οποίες αναγνωρίζει μόνο αιγιαλίτιδα ζώνη 6 ν.μ.
- Στην υπογραφή στις 27 Νοεμβρίου μνημονίου κατανοήσεως (ΜoU) με τον πρωθυπουργό της Λιβύης κ. Σαράζ, με το οποίο οι δύο χώρες συμφωνούν να συνεργαστούν για τον καθορισμό θαλασσίων ζωνών χωρίς να δημοσιοποιήσουν το σύνολο του κειμένου, το οποίο ενεκρίθη από το Τουρκικό Κοινοβούλιο και το Εθνικό Συμβούλιο της Λιβύης, της οποίας η Βουλή όμως είναι αντίθετη.
- Στην αμφισβήτηση της υφαλοκρηπίδας του Καστελόριζου, με ανακοίνωση του ΥΠΕΞ στις 2 Δεκεμβρίου.
- Στην δημοσίευση χάρτη, επίσης στις 2 Δεκεμβρίου, από αξιωματούχο του ΥΠΕΞ, στον οποίο απεικονίζονται τα όρια της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, μετά την υπογραφή του μνημονίου με τη Λιβύη, στον οποίο δεν υφίστανται οι ΑΟΖ Κρήτης και Καστελόριζου.

Λίγες ώρες πριν την συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στο Λονδίνο στις 4 Δεκεμβρίου, ο Υπουργός Ενέργειας της Τουρκίας δήλωσε ότι στα πλαίσια της συμφωνίας με τη Λιβύη, θα δοθούν άδειες για έρευνες και εξορύξεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, αφού όμως εγκριθεί η συμφωνία από τα κοινοβούλια των δύο χωρών, ενώ ο κ. Ερντογάν παρεδέχθη ότι αυτή θα ισχύσει εφόσον επιβιώσει η κυβέρνηση του κ. Σαράζ στον εμφύλιο που διεξάγεται στη Λιβύη.
Η Ελλάδα χαρακτήρισε την ενέργεια παράνομη και διεθνοποίησε το ζήτημα, με παρεμβάσεις σε όλα τα διεθνή φόρα, αλλά και με την ομιλία του πρωθυπουργού κ. Μητσοτάκη στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, ζητώντας από τη συμμαχία και τους ηγέτες των χωρών μελών να πάρουν θέση. Επίσης απέλασε το Λίβυο πρέσβη, γιατί δεν παρουσίασε το κείμενο της συμφωνίας όπως του ζητήθηκε.
Την ενέργεια αυτή της Τουρκίας και Λιβύης :
- Κατήγγειλαν ως παράνομη η Κύπρος και η Αίγυπτος και το Ισραήλ.
- Χαρακτήρισε προκλητική το State Department, παρόλο που ο κ. Τραμπ έπλεξε το εγκώμιο του κ. Ερντογάν, χωρίς να αναφερθεί στο συγκεκριμένο θέμα.
- Κατέκρινε η Ρωσία με δηλώσεις της εκπροσώπου του Κρεμλίνου κ. Ζαχάροβα.
- Επέκρινε η ΕΕ με δηλώσεις του εκπροσώπου της, ο οποίος ζήτησε από την Τουρκία να σεβαστεί το Διεθνές Δίκαιο και τις σχέσεις καλής γειτονίας, όχι όμως και το ΝΑΤΟ, που δήλωσε αναρμόδιο.
- Κατήγγειλε ως παράνομη ο κ. Μακρόν, κατά ην ομιλία το στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ.
- Απέρριψε ως παράνομη ο Στρατάρχης Χαφτάρ, αντίπαλος του πρωθυπουργού της Λιβύης κ. Σαζάρ, καθώς και το Λιβυκό Κοινοβούλιο, ο πρόεδρος του οποίου κ. Αγκιλά Σαλέχ ζήτησε με επιστολή του από τον ΓΓ/ΟΗΕ να καταδικάσει το μνημόνιο ως «απειλή προς το Λιβυκό κράτος, το μέλλον και την ασφάλεια» (λεπτομέρειες για την κατάσταση στη Λιβύη στην παρ. 8στ Λιβύη).

Ο κ. Ερντογάν προέβη σ΄αυτή την ενέργεια για λόγους αντιπερισπασμού στις τριμερείς συνεργασίες Ελλάδος και Κύπρου με Αίγυπτο και Ισραήλ, αν και γνώριζε ότι είναι παράνομη, προκειμένου να αποκτήσει μια νομιμοφανή αιτιολογία για να μεταφέρει την αντιπαράθεση από την Κύπρο και στις υφαλοκρηπίδες του Καστελόριζου και της Κρήτης, προκειμένου να αναγκάσει την Ελλάδα να διαπραγματευτεί μαζί του. Η συμφωνία αυτή, παρόλο που είναι παράνομη, δημιουργεί τετελεσμένα και η ανατροπή της μπορεί να γίνει μόνο με προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο που δεν πρόκειται να δεχτεί η Τουρκία ή με υπαναχώρηση της Λιβύης που δεν θα το κάνει ο Σαζάρ.
Η Ελλάδα εκτός από τη διεθνοποίηση του ζητήματος επιβάλλεται :
- Να απαιτήσει από την ΕΕ, να ασκήσει πίεση στον πρωθυπουργό της Λιβύης να ανακαλέσει την υπογραφή του και, αν δεν το πράξει, να παύσει να τον στηρίζει. Και αν δεν ανταποκριθεί η ΕΕ, να το πράξει μόνη της, αναγνωρίζοντας τον Στρατάρχη Χαφτάρ.
- Να οριοθετήσει την ΑΟΖ με την Κύπρο και να πιέσει την Αίγυπτο να ξεπεράσει τους δισταγμούς της και να πράξει το ίδιο.
- Να καταστήσει σαφές, ότι οποιαδήποτε ενέργεια έρευνας και πολύ περισσότερο γεωτρήσεως σε θαλάσσιες περιοχές ελληνικών συμφερόντων θα αντιμετωπιστεί δυναμικά με ότι σημαίνει αυτό. Για το λόγο αυτό πρέπει (1) να ενισχύσει άμεσα τις Ένοπλες Δυνάμεις της δια της ενοικιάσεως (leasing) συγχρόνων οπλικών συστημάτων, γιατί η αγορά τους απαιτεί πέντε και πλέον έτη και μέχρι τότε θα είναι πολύ αργά, και, (2) να μεγιστοποιήσει τη διαθεσιμότητα απάντων των οπλικών συστημάτων, μέσων, αποθεμάτων πυρομαχικών, βομβών και όπλων σε επίπεδα άνω των ελάχιστων επιχειρησιακών απαιτήσεων μέσα στις επόμενους μήνες . Επίσης το σύνολο του πολιτικού κόσμου θα πρέπει να αντιληφθεί τον κίνδυνο και να ομονοήσει σε μια κοινή προσπάθεια για την αντιμετώπισή του, συσπειρώνοντας και όλους τους Έλληνες.

γ. Συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν

Στις 4 Δεκεμβρίου συναντήθηκαν στο Λονδίνο στα πλαίσια της Συνόδου του ΝΑΤΟ οι κ.κ. Μητσοτάκης και Ερντογάν και συζήτησαν επί 1.30 ω όλα τα θέματα, σε ήρεμο κλίμα.
Ο κ. Μητσοτάκης μιλώντας στους δημοσιογράφους μετά τη συνάντηση ανέφερε ότι ήταν μια δύσκολη συζήτηση στην οποία κατεγράφησαν οι διαφωνίες και ότι συνεφωνήθη να συνεχιστούν οι συζητήσεις για τα ΜΟΕ.
Ο κ. Ερντογάν από την επαύριο της συναντήσεως συνέχισε τις προκλήσεις και τις απειλές, αδιαφορώντας για την απομόνωση στην οποία έχει περιέλθει. Φαίνεται του αρκεί μόνο η στήριξη από τον κ. Τραμπ!!!

δ. Συμφωνία Πρεσπών

Η αναβολή από την ΕΕ της χορηγήσεως ημερομηνίας για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με τα Σκόπια κατέδειξε την προχειρότητα της συμφωνίας των Πρεσπών, η οποία προνοεί, ότι η εφαρμογή του erga omnes στο εσωτερικό των Σκοπίων συναρτάται με το άνοιγμα των ενταξιακών κεφαλαίων, γεγονός που επικαλέστηκε αρχικά και ο κ. Ζάεφ, ανεξαρτήτως αν αργότερα αναδιπλώθηκε, κάτω από τις διεθνείς πιέσεις που δέχθηκε. Σύμφωνα με έγκυρους διπλωμάτες η συμφωνία περιλαμβάνει και άλλες αστοχίες, που θα αναδειχθούν στην πορεία.
Τόσο ο πρωθυπουργός, όσο και ο ΥΠΕΞ της Ελλάδος εξέφρασαν προς τους ομολόγους τους κατά τις συναντήσεις που είχαν μαζί τους, την πρόθεση της Ελλάδος να υποστηρίξει εμπράκτως την ένταξη της χώρας τους στην ΕΕ.

ε. Σχέσεις με ΗΠΑ

Στις 16 Οκτωβρίου ο κ. Πομπέο, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, υπέγραψε με τον κ. Δένδια τη νέα αμυντική συμφωνία για τις Βάσεις στη Σούδα, τη Λάρισα και το Στεφανοβίκι. Σε συνέντευξή του δε στην εφημερίδα Καθημερινή δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα αναλάβουν πρωτοβουλία σε περίπτωση που η Τουρκία προβεί σε παράνομες ενέργειες στην Ανατολική Μεσόγειο και ιδιαίτερα αν αμφισβητήσει τα οικόπεδα στην ΑΟΖ της Κύπρου στα οποία ενεργούν αμερικανικές εταιρείες.
Στις 6 Νοεμβρίου ο Υφυπουργός των ΗΠΑ για τις Ευρασιατικές υποθέσεις κ. Πάλμερ δήλωσε, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, ότι οι ΗΠΑ έχουν εκφράσει την άποψη προς την Άγκυρα ότι πραγματοποίηση γεωτρήσεων προς Δυσμάς και ιδιαίτερα στην ελληνική υφαλοκρηπίδα θα ήταν εξαιρετικά προκλητική ενέργεια.

Παρόλο που οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις βρίσκονται στην καλύτερη δυνατή θέση από ποτέ, η ελληνική κυβέρνηση δεν πρέπει να εφησυχάζει , γιατί ο κ. Τραμπ μπορεί να αποστασιοποιηθεί, όπως έπραξε στη Συρία, σε περίπτωση που κορυφωθεί η κρίση στην ΑΟΖ της Κύπρου ή της Ελλάδος.

στ. Τριμερείς Συνεργασίες με χώρες της Αν. Μεσογείου

Οι ΥΠΕΞ Ελλάδος, Κύπρου και Αιγύπτου που συναντήθηκαν στις 29 Σεπτεμβρίου, στο περιθώριο της ΓΣ/ΟΗΕ στη Ν.Υόρκη και την 1η Νοεμβρίου στην Αθήνα, καταδίκασαν με τα ανακοινωθέντα τις έκνομες ενέργειες της Τουρκίας στην ΑΟΖ της Κύπρου, προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση του ΥΕΘΑ κ. Ακάρ, ο οποίος δήλωσε ότι καμιά δραστηριότητα στην Αν.Μεσόγειο δεν θα έχει τύχη χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας.
Από 1-8 Νοεμβρίου διεξήχθη η διακλαδική άσκηση «Μέδουσα 9», στην περιοχή της Κρήτης με τη συμμετοχή των ΕΔ Ελλάδος, Αιγύπτου και Κύπρου.
Στις 31 Οκτωβρίου επισκέφθηκε την Αθήνα ο ΥΠΕΞ του Ισραήλ κ. Κατζ, ο οποίος, σύμφωνα με ισραηλινές διπλωματικές πηγές, συζήτησε με τον κ. Δένδια τις επιπτώσεις της τουρκικής και ιρανικής επιθετικότητος στην περιοχή, ιδίως μετά την τουρκική εισβολή στη Συρία.
Δύο ελληνικά F-16 συμμετείχαν στην άσκηση Blue Flag που διεξήχθη στις αρχές Νοεμβρίου στο Νότιο Ισραήλ με τη συμμετοχή και των ΕΔ των ΗΠΑ.

ζ. Σχέσεις με Γαλλία

Στις 10 Οκτωβρίου ο κ. Παναγιωτόπουλος υπέγραψε με τον ομόλογό του της Γαλλίας δήλωση προθέσεων για την προμήθεια γαλλικών φρεγατών.
Σε συνέντευξή του στην Καθημερινή ο νέος Γάλλος πρέσβης στην Αθήνα κ. Μεζονάβ δήλωσε ότι η Γαλλία θα προασπιστεί τα συμφέροντά της στην ΑΟΖ της Κύπρου, τονίζοντας ότι η Τουρκία δεν συνεργάζεται πάντα σε περιφερειακό επίπεδο.

 2. ΒΑΛΚΑΝΙΑ

α. Αλβανία

Στις 17 Οκτωβρίου η ΕΕ απέρριψε το αίτημα της Αλβανίας και των Σκοπίων για έναρξη των διαπραγματεύσεων, κατόπιν του βέτο της Γαλλίας, της Ολλανδίας και της Δανίας, μεταθέτοντας τη συζήτηση για τον Μάϊο.
Στις 29 Οκτωβρίου ο κ. Ράμα στη συνάντηση που είχε με τον πρωθυπουργό κ. Μητσοτάκη δεσμεύτηκε ότι θα προχωρήσει με ζητήματα που άπτονται των περιουσιών και του αυτοπροσδιορισμού της ελληνικής μειονότητος στην Αλβανία, αλλά το μειονοτικό κόμμα ΟΜΟΝΟΙΑ με ανακοίνωσή του την 1 Νοεμβρίου χαρακτήρισε τις δεσμεύσεις του κ. Ράμα ανειλικρινείς.
Στις 12 Νοεμβρίου Αλβανία, Σκόπια και Σερβία υπέγραψαν μίνι Βαλκανική ζώνη «Σένγκεν», που θα επιτρέπει την ελεύθερη διακίνηση πολιτών στις χώρες τους.

β. Σκόπια

Κατόπιν προτάσεως του κ. Ζάεφ για διεξαγωγή πρόωρων εκλογών, λόγω της απορρίψεως του αιτήματος για έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, οι πολιτικοί αρχηγοί σε σύσκεψη υπό τον πρόεδρο της Δημοκρατίας αποφάσισαν τη διεξαγωγή τους στις 12 Απριλίου.

γ. Σερβία

Στις 7 Νοεμβρίου οι ΗΠΑ ενημέρωσαν τη Σερβία ότι θα επιβάλλουν κυρώσεις σε βάρος της εξ αιτίας της αγοράς των ρωσικών εκτοξευτήρων Pantsir.
Οι ΗΠΑ έχουν εκφράσει επανειλημμένα την ανησυχία τους για την προμήθεια από τη Σερβία ρωσικών α/φ MIG 29, ελικοπτέρων, αρμάτων και τεθωρακισμένων οχημάτων μεταφοράς προσωπικού. Ωστόσο η δυσφορία των ΗΠΑ κορυφώθηκε, λόγω της πραγματοποιήσεως ασκήσεως του σερβικού στρατού με τη συμμετοχή S-400 και εκτοξευτήρων Pantsir.

δ. Κόσοβο

Τις εκλογές που διενεργήθηκαν στις 8 Οκτωβρίου κέρδισε το αριστερό κίνημα «Αυτοδιάθεση» του κ. Αλμπίν Κούρτι χωρίς αυτοδυναμία, εκδιώκοντας από την εξουσία τους πολεμάρχους του UCK, που κυβερνούν τη χώρα από το 1999.

3. ΤΟΥΡΚΙΑ

Στις 9 Οκτωβρίου ο τουρκικός στρατός, ύστερα από άδεια των κ.κ. Τραμπ και Πούτιν, ξεκίνησε την επιχείρηση «ΠΗΓΗ ΕΙΡΗΝΗΣ» εισβάλοντας στη Συρία με στόχο την δημιουργία ασφαλούς ζώνης στα σύνορα μήκους 480 χλμ και βάθους 30-40 χλμ. Η εξέλιξη όμως των επιχειρήσεων δεν ήταν αναμενόμενη λόγω της αντιστάσεως των Κούρδων και της συμφωνίας τους με τον Άσαντ με τη μεσολάβηση της Ρωσίας, του οποίου ο συριακός στρατός παρενεβλήθη μεταξύ των αντιμαχομένων, μαζί με Ρώσους στρατιώτες. Κατόπιν αυτού και ενώ ο τουρκικός στρατός είχε καταλάβει μια μικρή μόνο περιοχή 100 χμ μήκους και 30 χλμ βάθους, ο κ. Ερντογάν στις 17 Οκτωβρίου την ανάγκη φιλοτιμίαν ποιών, δέχθηκε την πρόταση του κ. Τραμπ για πενθήμερη κατάπαυση του πυρός προκειμένου να αποσυρθούν οι Κούρδοι μαχητές από την περιοχή. Η κατάσταση αυτή συνεχίστηκε και μετά τη λήξη της, ύστερα από συναντήσεις που είχε ο κ. Ερντογάν με τους κ.κ. Πούτιν στις 22 Οκτωβρίου και τον κ. Τραμπ στις 13 Νοεμβρίου, και της ισχυρής παρέμβασης της Ρωσίας στις 20 Νοεμβρίου που ανάγκασε την Τουρκία να δηλώσει ότι δεν θα επαναλάβει την επιχείρηση.

Ο κ. Ερντογάν, αν και δεν πέτυχε το σύνολο των στόχων του, κατόρθωσε να απομακρύνει τους μαχητές του YPG από τα σύνορα και να διακόψει την ελεύθερη επικοινωνία τους με το ΡΚΚ, αλλά και να καταστεί ισχυρός παίκτης για την πολιτική λύση που θα δοθεί στη Συρία. Μεγάλος κερδισμένος βγήκε και ο κ. Άσαντ, ο οποίος απέκτησε τον έλεγχο των Κούρδων στη Β.Συρία, με τη μεσολάβηση της Ρωσίας, χωρίς να χρειαστεί να πολεμήσει.

Στις 2 Νοεμβρίου ο κ. Ερντογάν αψηφώντας τις προειδοποιήσεις του κ. Τραμπ για κυρώσεις, άρχισε τις πρώτες δοκιμές των S-400.
Την σφοδρή αντίδραση του κ. Ερντογάν προκάλεσαν οι δηλώσεις του κ. Μακρόν, που έκανε λόγο για «εγκεφαλικό θάνατο» του ΝΑΤΟ, λόγω της εισβολής της Τουρκίας στη Συρία χωρίς να ενημερώσει τη συμμαχία της οποίας είναι μέλος (λεπτομέρειες στην παρ. 4 ΝΑΤΟ).


4. ΗΠΑ

Στις 4 Δεκεμβρίου ύστερα από δύο μήνες ακροάσεων για την υπόθεση εκβιασμού του προέδρου της Ουκρανίας προκειμένου να ερευνήσεις υποθέσεις διαφθοράς κατά του υιού του κ. Μπάϊντεν, οι δημοκρατικοί, που ελέγχουν τη Βουλή των Αντιπροσώπων, άρχισαν τη σύνταξη του κατηγορητηρίου εναντίον του κ. Τραμπ, βάσει του οποίου θα προτείνουν την παραπομπή του με το ερώτημα της καθαίρεσης.
Είναι βέβαιον ότι η Βουλή θα αποφασίσει την παραπομπή του κ. Τραμπ, αλλά δεν είναι καθόλου βέβαιον ότι θα πράξει το ίδιο και η Γερουσία, που ελέγχεται από τους Ρεπουμπλικάνους.
Σε αντιπερισπασμό ο κ. Τραμπ ζήτησε στις 4 Οκτωβρίου και από την Κίνα να ερευνήσει παρόμοιες υποθέσεις για τον υιό Μπάϊντεν, της οποίας όμως το ΥΠΕΞ απάντησε ότι «η χώρα του δεν έχει σκοπό να παρέμβει σε εσωτερικές υποθέσεις των ΗΠΑ».
Ο αλλοπρόσαλλος και ακατανόητος χειρισμός του κ. Τραμπ στο Συριακό καταρράκωσε το κύρος και την αξιοπιστία των ΗΠΑ διεθνώς, στέλνοντας το μήνυμα στους συμμάχους των ΗΠΑ ότι δεν πρέπει να την εμπιστεύονται γιατί κάποια στιγμή θα τους εγκαταλείψει (λεπτομέρειες στην παρ. 8α Συρία).
Οι ΗΠΑ υπέστησαν στη Συρία συντριπτική ήττα γιατί ο κ. Τραμπ, προδίδοντας τους Κούρδους, άφησε τον κ. Πούτιν, χωρίς να έχει πολεμήσει τον ISIS να επιβάλει τον κ. Άσαντ και επέτρεψε στο Ιράν να χρησιμοποιεί το έδαφος της Συρίας για επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ.

Στις 13 Νοεμβρίου ο κ. Ερντογάν συναντήθηκε στο Λευκό Οίκο με τον κ. Τραμπ, από τον οποίο εξασφάλισε το μπλοκάρισμα από τη Γερουσία του ψηφίσματος του Κογκρέσου με το οποίο ανεγνωρίζετο η γενοκτονία των Αρμενίων, την άρση των κυρώσεων που είχε επιβάλει, προσχηματικά όπως απεδείχθη, σε βάρος της Τουρκίας για την εισβολή στη Συρία και την δικαίωσή του στο χειρισμό του μεταναστευτικού. Δεν τον έπεισε όμως για την αγορά των ρωσικών πυραύλων S-400 και την έκδοση του ιμάμη κ. Γκιουλέν. Εν τούτοις ο κ. Τραμπ, παρόλο που η Τουρκία ενεργοποίησε τους S-400 έπλεξε το εγκώμιο του κ. Ερντογάν σε συνέντευξή του στις 3 Δεκεμβρίου στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ στο Λονδίνο και το δικαιολόγησε για την αγορά τους, επιρρίπτοντας την ευθύνη στον προκάτοχό του κ. Ομπάμα.

Η στάση του κ. Τραμπ έναντι του κ. Ερντογάν, αποδίδεται από πολλούς και κυρίως από τον επί 17 μήνες σύμβολό του εθνικής ασφαλείας κ. Μπόλτον, στα στενά προσωπικά και επιχειρηματικά συμφέροντά του.

Στις 27 Οκτωβρίου ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ σκότωσαν τον αρχηγό τους ISIS Κ. Μπαγκαντί, κατόπιν επιδρομής στο κρησφύγετό του στη Β. Συρία, πλησίον των συνόρων με την Τουρκία.
Στις 20 Νοεμβρίου κυκλοφόρησε η φήμη ότι ο κ. Πομπέο θα παραιτηθεί προκειμένου να διεκδικήσει θέση γερουσιαστή.

Η πιθανή αποχώρηση του κ. Πομπέο, ο οποίος διάκειται ευμενώς υπέρ της Ελλάδος στα ελληνοτουρκικά, θα προκαλέσει μεγαλύτερη αβεβαιότητα, ως προς τη στάση του κ. Τραμπ σε περίπτωση ρήξεως με την Τουρκία και γι΄αυτό η Ελλάδα πρέπει να λαμβάνει από τώρα τα μέτρα της, εξασφαλίζοντας συμμαχίες και ενισχύοντας τις Ένοπλες Δυνάμεις της.

5. Ε.Ε.

α. Γαλλία

Στις 7 Νοεμβρίου ο κ. Μακρόν σε συνέντευξή του χαρακτήρισε το ΝΑΤΟ ως «εγκεφαλικά νεκρό» λόγω της εισβολής της Τουρκίας στη Συρία, χωρίς ενημέρωση της Συμμαχίας, προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση του κ. Ερντογάν (λεπτομέρειες στην παρ. 4 ΝΑΤΟ).
Στις 6 Νοεμβρίου ο πρωθυπουργός κ. Εντουάρτ Φιλίπ, δεσμεύτηκε ότι η Γαλλία θα ανακτήσει τον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών, επιβάλλοντας ποσόστωση στις χώρες της ΕΕ για την υποδοχή οικονομικών μεταναστών από χώρες εκτός ΕΕ.
Στις 17 Νοεμβρίου ο Γάλλος Ναύαρχος Schricke διαβεβαίωσε τον Αρχηγό ΓΕΕΦ της Κύπρου, κατά τη συνάντηση που είχε μαζί του, ότι η Γαλλία θα συνεχίσει τη διαχρονική στήριξη της Κύπρου

β. Γερμανία

Η άνοδος της αριστεράς και του AfD στις εκλογές στην Θρουγγία και η ελεύθερη πτώση των σοσιαλδημοκρατών σε συνδυασμό με την αλλαγή ηγεσίας τους, έχουν προκαλέσει ανησυχίες ως προς την αντοχή του κυβερνητικού συνασπισμού υπό την κ. Μέρκελ, η οποία απέρριψε το αίτημα της νέας ηγεσίας το SPD για επαναδιαπράγματευση των όρων συνεργασίας στη συγκυβέρνηση.
Στις 30 Οκτωβρίου ο Γερμανός Υπουργός Εσωτερικών κ. Ζέεχοφερ δήλωσε σε σύσκεψη με τους ομολόγους του της Γαλλίας, της Ισπανίας, της Ιταλίας και της Μ.Βρετανίας, ότι ο κανονισμός του Δουβλίνου, εδώ και πολλά χρόνια δεν λειτουργεί, προτείνοντας νέο σχέδιο διαχειρίσεως προσφύγων, σύμφωνα με το οποίο οι διαδικασίες ασύλου της ΕΕ θα ξεκινούν από τις χώρες εισόδου και θα ολοκληρώνονται σε άλλα κράτη της ΕΕ.

γ. Ιταλία

Ο πρωθυπουργός κ. Κόντε, στη συνάντηση που είχε με τον κ. Μητσοτάκη στις 26 Νοεμβρίου στη Ρώμη, δήλωσε ότι το προσφυγικό είναι ένα πρόβλημα το οποίο πρέπει να διαχειριστεί κεντρικά η Ευρώπη, προσθέτοντας ότι το θέμα θα πρέπει να περιληφθεί κατά προτεραιότητα, στην πρώτη ατζέντα της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

δ. Ισπανία

Τις εκλογές της 10 Νοεμβρίου κέρδισαν οι σοσιαλιστές χωρίς αυτοδυναμία. Γι΄αυτό ο κ. Σάντσεθ συμφώνησε με τον αρχηγό των Podemos κ. Ιγγλέσιας για το σχηματισμό κυβερνήσεως συνασπισμού, αλλά χρειάζονται 21 βουλευτές ακόμη, οι οποίοι αναζητούνται απ΄ όλα τα κόμματα, πλην του ακροδεξιού VOX, το οποίο αύξησε τις έδρες του από 24 σε 52.

ε. Πορτογαλία

Τις εκλογές της 9 Οκτωβρίου κέρδισαν οι σοσιαλιστές του πρωθυπουργού κ. Αντόνιο Κόστα, αλλά χωρίς αυτοδυναμία.

στ. Βρετανία

Στις 22 Οκτωβρίου, για πρώτη φορά μετά 3,5 έτη, η Βουλή των Κοινοτήτων ψήφισε το σχέδιο του κ. Τζόνσον για την έξοδο από την ΕΕ και στις 30 Οκτωβρίου την πρότασή του για πρόωρες εκλογές στις 12 Δεκεμβρίου.
Ο κ. Τζόνσον θεωρείται ως βέβαιος νικητής, γιατί προηγείται με διαφορά στις δημοσκοπήσεις και υποστηρίζεται εμμέσως από τον αρχηγό του κόμματος του Brexit κ. Φάρατζ.

Παρόλα αυτά πολλά μπορούν να συμβούν μέχρι τις εκλογές και να ανατραπούν τα προγνωστικά, όπως έγινε και με την κ. Μέϊ, η οποία ξεκίνησε με τεράστια ποσοστά υποστήριξης και τελικά βρέθηκε χωρίς αυτοδυναμία.

Ο αρχηγός των Εργατικών κ. Τζέρεμι Κόρμπιν συνεχίζει να υποστηρίζει την πάγια θέση του για μια συμφωνία με την ΕΕ, που θα εξασφαλίζει πιο στενή σχέση μαζί της και δημοψήφισμα για την αποδοχή αυτής της λύσης, αλλά ο αρχηγός των φιλελευθέρων δήλωσε με κατηγορηματικό τρόπο ότι το κόμμα του δεν θα τον ψηφίσει για πρωθυπουργό, σε περίπτωση νίκης του.

6. ΝΑΤΟ

Στις 3-4 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο η Σύνοδος του ΝΑΤΟ στο Λονδίνο σε ατμόσφαιρα έντασης, λόγω της δηλώσεως του κ. Μακρόν, που το χαρακτήρισε «εγκεφαλικά νεκρό» εξ αιτίας της εισβολής της Τουρκίας στη Συρία, χωρίς να ενημερώσει και της επιθετικής στάσεως του κ. Τραμπ εναντίον των χωρών, που οι στρατιωτικές τους δαπάνες είναι κάτω του 2% του ΑΕΠ τους.
Ο κ. Τραμπ, στην κοινή συνέντευξη με τον ΓΓ του ΝΑΤΟ κ. Στόλλτενμπερκ στις 3 Δεκεμβρίου επιτέθηκε εναντίον του κ. Μακρόν για τις δηλώσεις του, αλλά και τη διακυβέρνησή του, προειδοποίησε την ΕΕ να συμμαζευτεί σχετικά με τις αμυντικές δαπάνες και το εμπόριο και έπλεξε το εγκώμιο του κ. Ερντογάν, παραβλέποντας την ενεργοποίηση των S-400, Στήριξε εμμέσως το Brexit και τον Βρετανό πρωθυπουργό κ. Τζόνσον, και ανέφερε ότι η Ρωσία θέλει συμφωνία για τον έλεγχο των εξοπλισμών και ότι ο ίδιος σκοπεύει να φέρει και την Κίνα σ΄αυτήν.
Στο κοινό ανακοινωθέν που υιοθετήθηκε από τα 29 κράτη μέλη, αναγνωρίζονται ως απειλή, οι επιθετικές ενέργειες της Ρωσίας, διαδηλώνεται η αλληλεγγύη, ενότητα και συνοχή της Συμμαχίας, αναγνωρίζεται ως απειλή η Κίνα, για πρώτη φορά και εγκρίνεται το σχέδιο ενισχύσεως της άμυνας των Βαλτικών χωρών, με την οποία συνεφώνησε και η Τουρκία, παρά τις απειλές της ότι δεν θα το ενέκρινε εάν το ΝΑΤΟ δεν αναγνώριζε το κουρδικό YPG, ως τρομοκρατική οργάνωση.

7. ΡΩΣΙΑ - ΟΥΚΡΑΝΙΑ

Την 1η Νοεμβρίου το ΥΠΕΞ της Ρωσία ανακοίνωσε ότι πρότεινε στις ΗΠΑ την παράταση της συμφωνίας Start για πέντε έτη, γιατί δεν υπάρχει αρκετός χρόνος για την ύπαρξη νέας. Η υπάρχουσα λήγει στις 5 Δεκεμβρίου 2021.
Στις 22 Οκτωβρίου ο κ. Ερντογάν συναντήθηκε με τον κ. Πούτιν στη Ρωσία, όπου συμφώνησαν η Τουρκία να διατηρήσει τη ζώνη που είχε καταλάβει και η Ρωσία μαζί με τον Άσαντ να αναλάβουν τον έλεγχο των συνόρων στην υπόλοιπη ΒΑ Συρία, από την οποία να αποχωρήσουν οι Κούρδοι μαχητές του YPG σε απόσταση πέραν των 30 χλμ προς το εσωτερικό. Επίσης συμφώνησαν να πραγματοποιούν κοινές περιπολίες Ρώσοι και Τούρκοι στρατιωτικοί στη ζώνη βάθους 10 χλμ από τα σύνορα.
Στις 21 Νοεμβρίου ο αντιπρόεδρος της ρωσικής κυβερνήσεως δήλωσε ότι ο υποθαλάσσιος αγωγός Nord Stream 2 που θα μεταφέρει 55 δις κυβικά μέτρα φυσικού αερίου στη Γερμανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες θα ξεκινήσει τη λειτουργία του στα μέσα του 2020.

Το έργο έχουν επικρίνει οι ΗΠΑ, γιατί εμποδίζει τις πωλήσεις αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στην Ευρώπη.

Στις 9 Δεκεμβρίου συναντήθηκαν στο Παρίσι οι πρόεδροι της Ρωσίας και Ουκρανίας κ.κ. Πούτιν και Ζελένσκι προκειμένου να αναζητήσουν λύση του Ουκρανικού, με τη μεσολάβηση του κ. Μακρόν και της κ. Μέρκελ. Σε ένδειξη δε καλής θελήσεως, προ της συναντήσεως, ο κ. Πούτιν στις 18 Νοεμβρίου, επέστρεψε στην Ουκρανία τα τρία πολεμικά πλοία, που είχαν συλληφθεί στα ανοιχτά της Κριμαίας πριν ένα χρόνο.
Στις 3 Δεκεμβρίου ο κ. Πούτιν, μιλώντας σε στρατιωτικούς δήλωσε, ότι η προς ανατολάς επέκταση του ΝΑΤΟ αποτελεί κίνδυνο εθνικής ασφαλείας για τη Ρωσία, προσθέτοντας ότι είναι πάντοτε έτοιμος να συνεργαστεί με τη Συμμαχία για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας.

8 ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ

α. Συρία

Συνεχίζεται η εκεχειρία στην περιοχή των Κούρδων, με τον Σαντάμ να ελέγχει το σύνολο σχεδόν της χώρας και να απειλεί τον τελευταίο θύλακα στην επαρχία Ιντιλίμπ.
Η άμεση αντίδραση της Ρωσίας, στη δήλωση του ΥΠΕΞ της Τουρκίας κ. Τσαβούσογλου στις 18 Νοεμβρίου ότι θα συνεχιστεί η επιχείρηση «ΠΗΓΗ ΕΙΡΗΝΗΣ» αν δεν αποχωρήσουν οι μαχητές του YPG, ανάγκασε την Τουρκία να αναδιπλωθεί και να δηλώσει, ότι δεν υπάρχει τέτοια πρόθεση. Σε περίπτωση δε που το επιχειρήσει θα βρεθεί αντιμέτωπη με τις ρωσικές δυνάμεις που βρίσκονται δυτικά και ανατολικά της τουρκικής ζώνης.
Στις 27 Οκτωβρίου ο κ. Τραμπ ανακοίνωσε την επιστροφή στη Συρία 200 στρατιωτών από το Ιράκ για την προστασία των πετρελαιοπηγών στην περιοχή Ντερ αλ Ζορ, σε συνεργασία με τις υπό κουρδικό έλεγχο Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις.
Στις 11 Νοεμβρίου, ο ΥΠΕΞ της Ρωσίας κατήγγειλε τις ΗΠΑ ότι επιχειρούν να κλέψουν τα πετρέλαια της Συρίας και να δημιουργήσουν ένα κουρδικό ψευδοκράτος στη ΒΑ Συρία. Υπενθύμισε επίσης στην Τουρκία ότι το σύνολο των συριακών εδαφών πρέπει να επανέλθει υπό τον έλεγχο της Συρίας το συντομότερο.

Η δήλωση αυτή αποτελεί σαφή προειδοποίηση προς τον κ. Ερντογάν ότι όχι μόνο δεν θα του επιτραπεί η διεύρυνση της ζώνης που κατέλαβε, αλλά ούτε και να τη διατηρήσει στο διηνεκές.
Τα συμπεράσματα που εξάγονται από την επιχείρηση είναι τα εξής :
- Η Τουρκία δεν πέτυχε τους στόχους της, λόγω της αντιδράσεως των Κούρδων και της συμφωνίας τους με τον Άσαντ, με τη μεσολάβηση της Ρωσίας.
- Η μεσολάβηση του κ. Τραμπ για εκεχειρία έδωσε στον κ. Ερντογάν μια ευπρόσωπη διέξοδο από τη δύσκολη κατάσταση που είχε περιέλθει, κερδίζοντας ταυτοχρόνως και την απομάκρυνση των Κούρδων μαχητών του YPG από την περιοχή των συνόρων.
- Ο κ. Άσαντ απέκτησε αμαχητί το 1/3 της χώρας και έθεσε τους Κούρδους υπό την εξουσία του.
- Η Ρωσία είναι ο μεγάλος νικητής με την απόκτηση του ελέγχου της Συρίας.
- Οι ΗΠΑ υπέστησαν δεινή ήττα και καταρρακώθηκε η αξιοπιστία τους διεθνώς.

β. Ισραήλ - Παλαιστίνη

Στις 17 Σεπτεμβρίου διεξήχθησαν εκλογές τις οποίες κέρδισε το κόμμα του πρώην αρχηγού του στρατού κ. Γκαντζ με 33 έδρες έναντι 31 του κ. Νετανιάχου. Μέχρι τώρα, παρά τις προσπάθειες για κυβέρνηση μεγάλου συνασπισμού και με εναλλαγή των δύο αρχηγών στην πρωθυπουργία, δεν έχει επέλθει συμφωνία και κατά πάσαν πιθανότητα η χώρα θα οδηγηθεί και σε νέες εκλογές.

Η πολιτική αστάθεια στο Ισραήλ επηρεάζει και την Ελλάδα, γιατί δεν μπορεί να προωθηθούν οι θέσεις της στην τριμερή συνεργασία Ελλάδος-Κύπρου-Ισραήλ σε μια κρίσιμη περίοδο για την περιοχή.

Στις 27 Σεπτεμβρίου ο παλαιστίνιος ηγέτης κ. Αμπάς, μιλώντας στον ΟΗΕ, απείλησε ότι θα τερματίσει όλες τις μέχρι ώρας συμφωνίες με το Ισραήλ, αν η νέα κυβέρνηση προσαρτήσει την Κοιλάδα του Ιορδάνη και τη Βόρεια Νεκρά Θάλασσα, όπως έχει εξαγγείλει ο κ. Νετανιάχου προεκλογικά.
Στις 18 Νοεμβρίου ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ κ. Πομπέο δήλωσε ότι οι ΗΠΑ δεν θα θεωρούν στο εξής παράνομους τους ισραηλινούς εποικισμούς στη Δυτική Όχθη, προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση των Παλαιστινίων και της Ιορδανίας, αλλά και τις επικρίσεις της ΕΕ με δηλώσεις της κ. Μογκερίνι.

γ. Ιράν

Ο κ. Τραμπ, επιμένοντας στην πολιτική του, επέβαλε και νέες κυρώσεις σε βάρος αυτή τη φορά της Κεντρικής Τράπεζας και του κατασκευαστικού φορέα του Ιράν, με τον κ. Ροχανί να απαντά ότι δεν είναι δυνατή η διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ, όσο διαρκούν οι κυρώσεις.
Στις 7 Νοεμβρίου το Ιράν ξεκίνησε τον εκ νέου εμπλουτισμό ουρανίου στο εργοστάσιο Φροντό, υπό τον έλεγχο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ), που διασφαλίζει ότι το πρόγραμμα δεν είναι στρατιωτικό. Αυτό έγινε την επομένη της λήξεως της προθεσμίας που είχε θέσει το Ιράν στην ΕΕ για την παροχή βοηθείας προς αντιμετώπιση των επιπτώσεων από τις κυρώσεις των ΗΠΑ.

δ. Λίβανος

Στις 29 Οκτωβρίου παραιτήθηκε ο πρωθυπουργός κ. Χαρίρι λόγω των βιαίων λαϊκών κινητοποιήσεων που ξεκίνησαν στις 17 Οκτωβρίου με αίτημα τη συγκρότηση κυβερνήσεως τεχνοκρατών, σε μία στιγμή που η χώρα αντιμετωπίζει τον κίνδυνο χρεωκοπίας.
Μέχρι σήμερα δεν έχει ξεκινήσει η διαδικασία για το σχηματισμό κυβερνήσεως, ενώ οι σφοδρές συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας συνεχίζονται.

ε. Ιράκ

Την 1η Δεκεμβρίου παραιτήθηκε η κυβέρνηση, λόγω των αιματηρών συγκρούσεων με πάνω από 250 νεκρούς, που ξέσπασαν στις αρχές Οκτωβρίου εξ αιτίας των αθλίων συνθηκών διαβίωσης, της φτώχιας και της ανεργίας που επικρατούν στη χώρα.

Διεθνείς παρατηρητές εκτιμούν ότι το Ιράκ, ο Λίβανος και η Αλγερία βιώνουν μία «μίνι» αραβική άνοιξη, αντιμετωπίζοντας κινήματα που επηρεάζονται και ενισχύονται από το Ιράν.

στ. Λιβύη

Συνεχίζεται με αμείωτη ένταση ο τρίτος εμφύλιος στη χώρα, ο οποίος μέχρι τώρα έχει κοστίσει σε πάνω από 1000 νεκρούς.
Η χώρα είναι χωρισμένη στα δύο και διαθέτει δύο κυβερνήσεις. Την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας (ΚΕΣ) αναγνωρισμένη από τη Διεθνή Κοινότητα (ΟΗΕ, ΕΕ) με ηγέτη τον κ. Σαζάρ και έδρα την Τρίπολη και την κυβέρνηση του Λιβυκού Στρατού με ηγέτη τον Στρατάρχη κ. Χαφτάρ, που εδρεύει στην πόλη Τομπρούκ μαζί με τη Βουλή των Αντιπροσώπων, η οποία δεν αναγνωρίζει τον κ. Σαζάρ και υποστηρίζεται άμεσα ή έμμεσα από τη Ρωσία, τη Γαλλία, την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία και τα Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Την ΚΕΣ του κ. Σαζάρ ενισχύει η Τουρκία με οπλισμό και εθελοντικά τμήματα και το Κατάρ. Χάρις δε σ΄αυτή την υποστήριξη κατάφερε να διατηρήσει το μικρό τμήμα της χώρας περί την Τρίπολη, που ελέγχει και να αποκρούσει τον Ιούλιο την επίθεση του κ. Χαφτάρ, που ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος της χώρας.

Η Ελλάδα, παρόλο που γνώριζε την εμπλοκή της Τουρκίας και το σκοπό της που επιβεβαιώθηκε με την υπογραφή του μνημονίου από τους κ.κ. Ερντογάν και Σαζάρ, παρέμενε απλός θεατής και τηρούσε τη γραμμή της ΕΕ, που ήταν σε βάρος των συμφερόντων της.
Τώρα όμως θα πρέπει να αλλάξει στάση και να υποστηρίξει ανοιχτά τον κ. Χαφτάρ ο οποίος αν νικήσει θα απομονώσει την Τουρκία και θα ακυρώσει το μνημόνιο.

9. ΑΣΙΑ

α. Κίνα

Στη μεγαλειώδη παρέλαση για τα 70 χρόνια από την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας, που έγινε την 1η Οκτωβρίου, παρουσιάστηκαν νέοι υπερηχητικοί πύραυλοι με βεληνεκές 15.000 χλμ που μπορεί να πλήξουν τις ΗΠΑ σε 30 λεπτά.
Στις 12 Οκτωβρίου Κίνα και ΗΠΑ ανακοίνωσαν την πρώτη φάση μιας συμφωνίας για τον τερματισμό του μεταξύ τους εμπορικού πολέμου, αλλά στις 20 Νοεμβρίου το Κογκρέσο ενέκρινε κείμενο το οποίο προβλέπει επιβολή κυρώσεων σε Κινέζους αξιωματούχους που ενέχονται στην αιματηρή καταστολή των λαϊκών διαδηλώσεων που ξέσπασαν στο Χονγκ Κονγκ στις αρχές Οκτωβρίου και συνεχίζονται ακόμη. Αυτό σίγουρα θα επιβραδύνει την εφαρμογή της εμπορικής συμφωνίας, αλλά δεν θα την ακυρώσει.

β. Β. Κορέα

Στις 6 Οκτωβρίου το Ανόϊ κατηγόρησε τις ΗΠΑ για πολεμοχαρή στάση και αδιαφορία για την προώθηση των ειρηνευτικών διαδικασιών, δίδοντάς της διορία μέχρι το τέλος του 2019, για να αλλάξει στάση.

Αντιστράτηγος ε.α. 

Επίτιμος Διοικητής 1ης Στρατιάς

 

Θεόδωρος Κατσουγιαννόπουλος*: Ρωσία-Τουρκία

on Δευτέρα, 09 Δεκεμβρίου 2019. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

ΓΕΝΙΚΑ
Η Ρωσία και η Τουρκία αποτελούν τις δύο ισχυρότερες χώρες της περιοχής της Ανατολικής Ευρώπης και Μεσογείου. Η ισχύς τους δεν είναι μόνο οικονομική ή στρατιωτική, αλλά συνδυασμός των δύο. Παράλληλα, η συμμετοχή τους σε διάφορες ομάδες, όπως είναι το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ή το ΝΑΤΟ και οι G-20 δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα τόσο στην παρουσία τους στην ευρύτερη περιοχή όσο και στις μεταξύ τους σχέσεις. Τα τελευταία χρόνια υφίσταται ένα έντονο παρασκήνιο στον τομέα της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ τους, καθώς και στο πώς αυτή μπορεί να διαμορφώσει ή και να μεταβάλλει τη γεωπολιτική ισορροπία της περιοχής. Έχει ενδιαφέρον να δούμε, έτσι, όπως τη δεδομένη στιγμή εξελίσσονται τα πράγματα στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, καθώς η προσοχή της Διεθνούς Κοινότητας είναι στραμμένη στην Τουρκία και τη σχέση της με τη Δύση, πώς η Ρωσία αντιμετώπιζε (ιστορικά) και πώς αντιμετωπίζει το τουρκικό κράτος. Μπορούν, άραγε, δύο χώρες με διαμάχες στο ιστορικό παρελθόν τους να καταστούν «φίλες και σύμμαχες»; Είναι ικανά τα οικονομικά συμφέροντα (πώληση F35, κατασκευή πυρηνικού εργοστασίου στην Τουρκία) να μεταβάλλουν τη ρωσική πολιτική απέναντι στην Ευρώπη ή μήπως η Ρωσία όλα αυτά τα χρησιμοποιεί, για να συνεχίζει το «ηγεμονικό δόγμα της» στην περιοχή της Ανατολικής Ευρώπης και Ασίας; Μία ιστορική αναφορά, θα μας διαφωτίσει και θα δώσει απαντήσεις σε πολλά από τα σημερινά ζητήματα.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Ρωσία:
Η ιστορία της Ρωσίας ξεκινά με την ιστορία των Ανατολικοσλαβικών και Φιννο-ουγγρικών φυλών. Η πολιτεία του Γκαρνταρίκι ("το βασίλειο των πόλεων"), η οποία ήταν στην περιοχή του Νόβγκοροντ, ιδρύθηκε το 862 μ.Χ. και σηματοδοτεί παραδοσιακά την έναρξη της ρωσικής ιστορίας. Οι Ρως του Κιέβου που αποτέλεσαν το πρώτο ενωμένο ανατολικοσλαβικό κράτος, ιδρύθηκε το 882 μ.Χ. Το κράτος ασπάστηκε το Χριστιανισμό το 988 μ.Χ. και επηρεασμένο από το βυζαντινό Κράτος, ανέδειξε ένα αμάλγαμα βυζαντινής και σλαβικής κουλτούρας, η οποία καθόρισε τη ρωσική παράδοση για την επόμενη χιλιετία. Μετά το 13ο αιώνα, η Μόσχα αποτέλεσε το νέο πολιτιστικό κέντρο τού ρωσικού πολιτισμού.
Μέχρι το 18ο αιώνα, το Βασίλειο της Ρωσίας είχε γίνει η τεράστια Ρωσική Αυτοκρατορία, εκτεινόμενη από τα σύνορα με την Πολωνολιθουανική Κοινοπολιτεία στη Δύση μέχρι την Ειρηνικό Ωκεανό στην Ανατολή. Η επέκταση προς δυσμάς και η επαφή με τη δυτική κουλτούρα όξυνε την «αντίληψη» τής Ρωσίας περί απομόνωσης, οπισθοδρόμησης και χωρισμού της από την υπόλοιπη Ευρώπη. Τα καθεστώτα του 18ου – 19ου αιώνα προχώρησαν σε διαδικασίες εκσυγχρονισμού και κοινωνικής προόδου παρά την απροθυμία μεταρρυθμίσεων από την άρχουσα τάξη. Πρωταγωνιστές σε αυτή την προσπάθεια εκσυγχρονισμού και άρσης της απομόνωσης ήταν οι τσάροι Πέτρος Α΄ (Μέγας Πέτρος, 1672 – 1725) και Αικατερίνη Β΄(Μεγάλη Αικατερίνη, 1729 – 1796).
Ο Πέτρος Α΄ ταξίδεψε στη Δυτική Ευρώπη συνοδευόμενος από ολιγομελές επιτελείο (Μεγάλη Πρεσβεία). Αρχικός στόχος του ταξιδιού ήταν να εξασφαλίσει στήριξη από τις ευρωπαϊκές αυλές, ώστε να επιτεθεί κατά του ταταρικού Χανάτου της Κριμαίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που τον απέκλειαν από την πρόσβαση στη Μεσόγειο. Αντίστοιχα, η εξωτερική πολιτική της Αικατερίνης Β΄ είχε ως στόχο την ενίσχυση του ρόλου της Ρωσίας στον κόσμο και την επέκταση της επικράτειάς της. Το σύνθημα της διπλωματίας της ήταν: «θα πρέπει να είμαστε φίλοι με όλες τις Δυνάμεις, για να διατηρήσουμε πάντοτε τη δυνατότητα να σταθούμε στο πλευρό του ασθενέστερου ... να αφήσουμε ανοιχτά τα χέρια ... και να μην σερνόμαστε από την ουρά κανενός». Ωστόσο, αυτό το σύνθημα παραμελήθηκε πολλές φόρες.
Και οι δύο ηγεμόνες στόχευαν στην ενίσχυση του ηγεμονικού ρόλου της Ρωσίας και στην έξοδο σε «θερμές» θάλασσες. Ο κυριότερος αντίπαλος τους ήταν η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η κατάσταση αυτή άλλαξε με την εκστρατεία της Κριμαίας του 1919 και μετά τη συνομολόγηση των Συνθηκών Μόσχας και Καρς (1921).

Τουρκία:

Τον 11ο αιώνα μετοίκησαν στην περιοχή της Μ. Ασίας οι Σελτζούκοι Τούρκοι, μία μετακίνηση που ενισχύθηκε μετά τη νίκη των Σελτζούκων επί των Βυζαντινών στη Μάχη του Μαντζικέρτ το 1071. To Σελτζουκικό Σουλτανάτο κυβέρνησε τη Μικρά Ασία μέχρι τη Μογγολική εισβολή το 1243, οπότε διασπάστηκε. Ξεκινώντας από τα τέλη του 13ου αιώνα, οι Οθωμανοί συνένωσαν τη Μικρά Ασία και δημιούργησαν μια Αυτοκρατορία που περιλάμβανε το μεγαλύτερο μέρος τής Νοτιοανατολικής Ευρώπης, της Δυτικής Ασίας και της Βόρειας Αφρικής.
Στη Μικρά Ασία, πολλές πληθυσμιακές ομάδες υιοθέτησαν την τουρκική γλώσσα και τη μουσουλμανική θρησκεία. Η σταδιακή εξάπλωση στην περιοχή τόσο της νέας γλώσσας όσο και της θρησκείας άρχισε να επηρεάζει όλο και περισσότερο πολιτισμικά τις διάφορες μικρασιατικές περιοχές τής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας με αποτέλεσμα να παρατηρηθεί, ότι από τη χριστιανική και ελληνόφωνη Μικρά Ασία σταδιακά να επικυριαρχεί στους πληθυσμούς ο μουσουλμανισμός και η τουρκική γλώσσα. Το 1453 οι Οθωμανοί ολοκλήρωσαν την κατάκτηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, καταλαμβάνοντας την πρωτεύουσά της, την Κωνσταντινούπολη. Η ισχύς και η αίγλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κορυφώθηκε το 16ο και 17ο μ.Χ αιώνα, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς.
Από τις αρχές του 19ου αιώνα και μετά η Οθωμανική Αυτοκρατορία άρχισε να παρακμάζει. Καθώς σταδιακά συρρικνωνόταν το μέγεθος, η στρατιωτική ισχύς και ο πλούτος της, πολλοί Βαλκάνιοι μουσουλμάνοι μετανάστευαν στην καρδιά της Αυτοκρατορίας στη Μικρά Ασία, μαζί με τους Τσερκέζους που κατέφυγαν στο συγκεκριμένο έδαφος μετά τη ρωσική κατάκτηση τού Καυκάσου. Η παρακμή της Οθωμανική Αυτοκρατορίας οδήγησε σε παροξυσμό των εθνικιστικών αισθημάτων μεταξύ των διάφορων υποτελών λαών, που με τη σειρά της οδήγησε σε αυξημένες εθνικές εντάσεις.
Μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και τη Συνθήκη Ειρήνης του 1919, τμήματά της καταλήφθηκαν από τους νικητές Συμμάχους (ΑΝΤΑΝΤ). Η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης και της Σμύρνης από τα συμμαχικά στρατεύματα οδήγησε στη δημιουργία του νεοτουρκικού κινήματος. Ο Toυρκικός Πόλεμος για την Ανεξαρτησία, που ξεκίνησε από το Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ και τους συνεργάτες του, είχε ως αποτέλεσμα την ίδρυση της σύγχρονης Δημοκρατίας της Τουρκίας το 1923, με τον Ατατούρκ πρώτο Πρόεδρο.
Το 1945, η Τουρκία έγινε μέλος των Ηνωμένων Εθνών. Οι απαιτήσεις της ΕΣΣΔ για στρατιωτικές βάσεις στα Στενά ώθησαν τις ΗΠΑ να διακηρύξουν το Δόγμα Τρούμαν το 1947. Το δόγμα διατύπωνε τις αμερικανικές προθέσεις να εγγυηθούν την ασφάλεια της Τουρκίας και της Ελλάδας, έχοντας ως συνέπεια την αποστολή στις δύο χώρες αμερικανικής στρατιωτικής και οικονομικής υποστήριξης. Η Τουρκία έγινε μέλος τού ΝΑΤΟ το 1952, καθιστάμενη προπύργιο κατά της Σοβιετικής επέκτασης στη Μεσόγειο. Σταδιακά το τουρκικό κράτος προσχώρησε στον ΟΟΣΑ, τον ΟΑΣΕ και τους G-20 (των 20 μεγαλύτερων οικονομιών). Η Τουρκία ξεκίνησε διαπραγματεύσεις για πλήρη ένταξη με την Ευρωπαϊκή Ένωση το 2005, όντας συνδεδεμένο μέλος με την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα από το 1963 και έχοντας προσχωρήσει στην Ευρωπαϊκή Τελωνειακή Ένωση το 1995. Η Τουρκία είναι επίσης μέλος του Οργανισμού Ισλαμικής Διάσκεψης και του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας (ιδρύθηκε το 1995). Οι αυξανόμενες διπλωματικές και οικονομικές πρωτοβουλίες της Τουρκίας έχουν οδηγήσει στην αναγνώρισή της ως περιφερειακής δύναμης.
Οι Τούρκοι αποτελούν το 70 - 75% του πληθυσμού. Οι μειονότητες περιλαμβάνουν Κούρδους ( γύρω στο 18 – 25 % τού πληθυσμού) και άλλες εθνότητες, χωρίς επίσημη καταγραφή (γύρω στο 7 - 12% του πληθυσμού). Η συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού είναι ασπάζονται το σουνιτικό ισλαμικό δόγμα. Το σημαντικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η Τουρκία είναι η ένοπλη εξέγερση των Κούρδων του ΡΚΚ που άρχισε στα 1984. Παράλληλα οι σχέσεις της με τα γειτονικά κράτη χαρακτηρίζονται από τις επεκτατικές βλέψεις του προέδρου της (Ερντογάν). Η Τουρκία συνορεύει με οκτώ χώρες: δυτικά με την Ελλάδα, βορειοδυτικά με τη Βουλγαρία, ανατολικά με τη Γεωργία, την Αρμενία, το Ιράν και το θύλακα Ναχιτσεβάν του Αζερμπαϊτζάν και νοτιοανατολικά με το Ιράκ και τη Συρία. Νότια με τη Μεσόγειο Θάλασσα, δυτικά το Αιγαίο Πέλαγος και βόρεια με τον Εύξεινο Πόντο. Η Θάλασσα του Μαρμαρά, ο Βόσπορος και ο Ελλήσποντος οριοθετούν το σύνορο μεταξύ Θράκης και Μικράς Ασίας, ενώ επίσης χωρίζουν την Ευρώπη από την Ασία. Η θέση της Τουρκίας στο σταυροδρόμι Ευρώπης και Ασίας την καθιστούν χώρα σημαντικής γεωστρατηγικής σημασίας.
Για αιώνες, οι σχέσεις μεταξύ της Ρωσίας και της Τουρκίας χαρακτηρίζονταν από ένα γεωπολιτικό ανταγωνισμό, καχυποψία και σύγκρουση. Μέχρι τον 20ο αιώνα και την Οκτωβριανή Επανάσταση έχουμε δώδεκα συνολικά Ρωσοτουρκικές συγκρούσεις με ηττημένη πάντοτε την Τουρκία (ο πρώτος ξεκίνησε το 1568 και ο τελευταίος έληξε το 1918). Πρόσφατα όμως, έχουν περάσει από μια συνολική κόντρα σε μια ευρείας κλίμακας συνεργασία. Στην ουσία, παρόλα αυτά, η μεταξύ τους σχέση παραμένει ασταθής και είναι αβέβαιο μέχρι πότε ο σημερινός «μήνας του μέλιτος» θα συνεχιστεί. Δεκαπέντε μήνες μετά την κατάρριψη του ρωσικού SU-24 στην συροτουρκική μεθόριο από τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις οι σχέσεις Ρωσίας και Τουρκίας πέρασαν από το ναδίρ στο ζενίθ. Η θεαματική στροφή της τουρκικής κυβέρνησης στην συριακή κρίση επέτρεψε σε ένα μεγάλο βαθμό στις δύο χώρες να αναβαθμίσουν τη συνεργασία τους σε όλα τα επίπεδα και πλέον αυτή να αποκτά και στρατηγικό χαρακτήρα.

ΑΝΑΛΥΣΗ

Η Ρωσία και η Τουρκία είναι υπέρ της διατήρησης του status quo στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Κατά τη διάρκεια της ρωσογεωργιανής σύγκρουσης το 2008, η Τουρκία τήρησε ουδέτερη στάση και περιόρισε την πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα αμερικανικών πλοίων στα πλαίσια της δικαιοδοσίας της που πηγάζει από τη Συνθήκη του Μοντρέ. Επιχείρησε να παίξει διαμεσολαβητικό ρόλο για την εκτόνωση της έντασης και την προώθηση της σταθερότητας και της συνεργασίας στην περιοχή του Νοτίου Καυκάσου με τη σύσταση της Πλατφόρμας Συνεργασίας και Σταθερότητας στον Καύκασο με τη συμμετοχή της ίδιας, της Ρωσίας και των τριών κρατών του Νοτίου Καυκάσου.

Τομείς αμυντικής συνεργασίας Ρωσίας – Τουρκίας
Από τη δεκαετία του 1980 η Τουρκία έχει προμηθευτεί ποσότητες Ρωσικού πολεμικού υλικού για χρήση από τις ένοπλες δυνάμεις της. Σε αυτό περιλαμβάνεται οπλισμός κυρίως για το στρατό και τη στρατοχωροφυλακή. Τέτοιου είδους συστήματα είναι ο φορητός οπλισμός (πχ τυφέκια τύπου AK-47, AKM, SVD), αντιαρματικοί πυραυλοι όπως οι 9M113 Konkurs (ή κατά ΝΑΤΟ AT-5 Spandrel), 9M133 Kornet (ή κατά ΝΑΤΟ AT-14 Spriggan), και οι ρουκέτες RPG-7.
Επίσης υπάρχουν και κύρια συστήματα όπως είναι τα τεθωρακισμένα μεταφοράς προσωπικού τύπων BTR-80 (από τα οποία κατέχονται περισσότερα από 500) και BTR-60 (από τα οποία κατέχονται περισσότερα από 300). Τέλος υπάρχουν και Ε/Π μεταφοράς προσωπικού τύπου Mi-17 (από τα οποία κατέχονται 18). Για τα τελευταία υπάρχει πρόθεση εκσυγχρονισμού και αναβάθμισής τους όπως έχει συμφωνηθεί στην τελευταία συνάντηση των προέδρων των δύο χωρών (Πούτιν – Ερντογάν) στις 10 Μαρτίου 2017. Η αναβάθμιση εκτιμάται ότι θα περιλαμβάνει το σύνολο των 18 μεταφορικών ελικοπτέρων Mil M-17 IV/IV Hip-H και τον εκσυγχρονισμό άνω των 240 ΤΟΜΠ τύπου BTR-80 της τουρκικής Στρατοχωροφυλακής.
Στο ίδιο πλαίσιο κινείται η προμήθεια του αντιεροπορικού συστήματος , για δύο συστοιχίες από το οποίο έχει υπογραφεί σύμβαση προμήθειας, αξίας 2,2 δις δολαρίων, και τα οποία πρόκειται να αποκτηθούν εντός του 2019. Η εν λόγω προμήθεια έχει ως συνέπεια πέραν της ασταθούς πολιτικής της Τουρκίας, την αύξηση της δυσπιστίας και του σκεπτικισμού με τα οποία αντιμετωπίζεται τόσο μέσα στο ΝΑΤΟ γενικότερα όσο και από τις ΗΠΑ. Αντίστοιχη κατάσταση βλέπουμε να υπάρχει στις σχέσεις της με το Ισραήλ (σε επίπεδο πολιτικής ηγεσίας κυρίως). Συνέπεια αυτών είναι η απειλή εκ μέρους των ΗΠΑ για εφαρμογή του «εμπάργκο» (Νόμος για την Αντιμετώπιση των Αντιπάλων της Αμερικής Μέσω της Επιβολής Κυρώσεων (CAATSA)) λόγω της προμήθειας του συστήματος S-400
Παράλληλα υπάρχουν αρκετά άλλα προγράμματα στα οποία θέλει να εστιάσει η Τουρκία σε βιομηχανική συνεργασία με την Ρωσία αλλά και για εξαγωγές σε τρίτες χώρες (αραβικές κυρίως) καθώς από τις εξαγωγές προέρχεται ένα σημαντικότατο μέρος των εσόδων της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας η οποία παρέχει χιλιάδες θέσεις εργασίας. Τέτοια προγράμματα αφορούν στην παραγωγή ή στη δημιουργία μιας έκδοσης (tailored) ΤΟΜΑ για τον τουρκικό στρατό όπως είναι το βαρύ ΤΟΜΑ Kurganets-25 και το αερομεταφερόμενο ΤΟΜΑ BMD-4.
Αντίστοιχα η Τουρκία στοχεύει στην εξαγωγή συστημάτων βαλλιστικών πυραύλων τύπου BORA και των ρουκετών ή στην συνεργασία για εξαγωγή του νέου τετραπλού εκτοξευτή αντιαρματικών πυραύλων της Aselsan ο οποίος μπορεί να βάλει και βλήματα Kornet (AT-14 Spriggan). Παράλληλα θέλουν να επεκταθεί η συνεργασία για προμήθεια και εξαγωγές αντιαρματικών συστημάτων αλλά και στον τομέα της αεράμυνας.
Η Τουρκία ήδη έχει κατασκευάσει κάποια drones και ετοιμάζεται να ξεκινήσει πρόγραμμα παραγωγής μαχητικών αεροσκαφών. Αυτή η διαπίστωση μας οδηγεί σε άλλους τρεις πολύ σημαντικούς, δυνητικούς τομείς της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών: τον τομέα της αεροδιαστημικής τεχνολογίας στο πλαίσιο της πρόθεσης της Τουρκίας να αποκτήσει αυτάρκεια στην κατασκευή του «εθνικού αεροσκάφους» 5ης γενιάς, στην προσπάθεια προώθησης του «εθνικού πλοίου» και στην απόκτηση πυρηνικής τεχνολογίας και αντίστοιχων όπλων. Το τελευταίο ιδιαίτερα είναι και ο πιο προσιτός στόχος της Τουρκίας δεδομένου ότι Ρωσικές εταιρείες θα κατασκευάσουν τουλάχιστον ένα από τους τέσσερις σταθμούς πυρηνικής ενέργειας που θα κατασκευάσει η Τουρκία στο Ακούγιου (Akkuyu).
To Μάιο του 2010, η Ρωσία και η Τουρκία υπέγραψαν συμφωνία όπου μια θυγατρική της Rosatom θα κατασκευάσει μια μονάδα παραγωγής ενέργειας στο Ακκούγιου που θα περιλαμβάνει τέσσερις μονάδες VVER ισχύος 1.200 MW. Η κύρια κατασκευή ξεκίνησε το Μάρτιο του 2018 και η πρώτη μονάδα αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2023. Οι άλλες τρεις μονάδες αναμένεται να ολοκληρωθούν έως το 2025. Τα υπολείμματα των πυρηνικών καυσίμων μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην παραγωγή ικανής ποσότητας υλικού για κατασκευή πυρηνικών όπλων. Είναι αξιοσημείωτο, όπως αναφέρει στο σημείωμά του ο Ελληνας ειδικός Παντελής Οικονόμου, πρώην ανώτερο στέλεχος του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, ότι στις πυρηνικές συμφωνίες της Άγκυρας με τη Μόσχα και το Τόκιο σχετικά με τους πυρηνικούς σταθμούς στο Ακουγιού και στη Σινώπη αντίστοιχα, υπάρχει μια «επίμαχη πρόβλεψη», σχετικά με την «απόκτηση ικανότητας για παραγωγή και επεξεργασία πυρηνικών καυσίμων» (εμπλουτισμού ουρανίου και παραγωγής πλουτωνίου). Η πρόβλεψη αυτή «περιλήφθηκε στις συμφωνίες έπειτα από προσωπική επιμονή του προέδρου Ερντογάν. Η διαδικασία μπορεί να είναι αρκετά αργή (θα απαιτηθούν περίπου δέκα χρόνια από την έναρξη λειτουργίας του εργοστασίου για την παραγωγή ικανής ποσότητας για κατασκευή μιας βόμβας) αλλά στο μέλλον δίνει τη δυνατότητα στην Τουρκία να ενταχθεί στην πολύ κλειστή ομάδα χωρών που κατέχουν πυρηνικά όπλα.
Εκτός όμως από τις συμφωνίες που βλέπουμε για το ίδιο το υλικό υπάρχουν και οι συμφωνίες (είτε έγγραφες είτε άτυπες /προφορικές) που αφορούν στη στάση και την αντιμετώπιση, κυρίως από την Τουρκία των δράσεων της άλλης χώρας προς την εφαρμογή των επιδιώξεών τους στην περιοχή. Τέτοια παραδείγματα έχουμε με τον πόλεμο στη Γεωργία το 2008, τις ενέργειες της Ρωσίας στην Αμπχαζία – Ν. Οσετία, αλλά και την αντιμετώπιση αλλήλων στην περιοχή της Συρίας. Διακρίνουμε την ύπαρξη κοινών ειρηνευτικών αποστολών στη Συρία, μέσω της τριμερούς διαδικασίας στην Αστάνα μαζί με το Ιράν αλλά και την ύπαρξη διαλόγου μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων. Οι Ρώσοι απέσυραν τις δυνάμεις τους από το Αφρίν και εξασφάλισαν από το καθεστώς Άσαντ, ότι η τουρκική αεροπορία θα πετά χωρίς προβλήματα πάνω από τη Αφρίν.
Η Ρωσία με τη συμφωνία με την Τουρκία διαφαίνεται ότι έχει διπλό στόχο. Πρώτον, τη διεύρυνση της αγοράς σε εξαγωγές οπλικών συστημάτων σε χώρες που παραδοσιακά, αγόραζαν από τη Δύση. Και δεύτερον, να δημιουργήσει ρήγματα στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ. Παρόλα αυτά θα είναι λάθος να μιλήσει κανείς, για στρατιωτική συμμαχία, της Τουρκίας με τη Ρωσία. Η Τουρκία παραμένει στενά συνδεδεμένη στο ΝΑΤΟ. Βέβαια αυτό δεν σημαίνει, ότι ο Ερντογάν δεν θα το χρησιμοποιήσει για να αποκομίσει μεγάλα κέρδη και παραχωρήσεις από τη Δύση. Ταυτόχρονα, υπάρχει μεγάλη δυσπιστία μεταξύ των δυο.

Ζητήματα Εξωτερικής Πολιτικής
Μετά την λήξη του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, τα ζητήματα που αφορούσαν την εξωτερική πολιτική στην περιοχή ήταν το Κυπριακό, οι σχέσεις των κρατών της Μέσης Ανατολής, οι σχέσεις μεταξύ Νότιων και Βόρειων χωρών καθώς και με τις ΗΠΑ. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναδειχθεί επίσης οι τομείς της ενέργειας και συγκεκριμένα τα αποθέματα στην Ανατολική Μεσόγειο και η ανάπτυξη /κυριαρχία στην ευρύτερη περιοχή. Η Τουρκία προσπάθησε να εκμεταλλευτεί το κενό που δημιούργησε η κατάρρευση της ΕΣΣΔ το 1991 αλλά και τις εξελίξεις στην περιοχή της Μέσης Ανατολής (Ιράκ – Σαντάμ Χουσεΐν, εμφύλιος στη Συρία, Ισραήλ –Παλαιστινιακό, Λιβύη) ώστε να καταστεί περιφερειακή υπερδύναμη. Βασικός στόχος της εξωτερικής πολιτικής τόσο της Ρωσίας όσο και της Τουρκίας αποτελεί η απόκτηση κύρους και ισχύς τόσο στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή, όσο και ευρύτερα. Ο Πούτιν υποστηρίζει πως το διεθνές περιβάλλον έχει διαμορφωθεί αισθητά και κάνει λόγο για « πολύ – πολικότητα » με την εμφάνιση και την άνοδο νέων « παικτών», οι οποίοι πρέπει να έρθουν σε μία αλληλοκατανόηση για να επιτευχθεί η συνεργασία μεταξύ τους. Ο Ρώσος Πρόεδρος υποστηρίζει δε, πως η εσωτερική ζωή ενός κράτους είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εξωτερική πολιτική· εργαλείο δε, για την επίτευξή της είναι οι αμυντικές συμφωνίες.
Η διάσπαση της Σοβιετικής Ένωσης με την Πτώση τού Κομμουνισμού είχε ως αποτέλεσμα την αποδυνάμωση του ρωσικού κράτους και την αποσύνθεσης του ως μία γεωπολιτική μονάδα. Διακόπηκε ξαφνικά η πορεία της Ρωσίας ως μία παγκόσμια υπερδύναμη. Πέρασε μία δεκαετία στασιμότητας και απομόνωσης, μέχρι να γίνει ο επαναπροσδιορισμός του ρόλου της χώρας και της εξωτερικής της πολιτικής. Σε μεγάλο βαθμό, η διαμόρφωση της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής οφείλεται στις ενέργειες του Β. Πούτιν.
Οι αλλαγές που επέρχονται στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας με την προσάρτηση της χερσονήσου της Κριμαίας και τη δυνατότητα αύξησης της ισχύος του ρωσικού ναυτικού που αυτή συνεπάγεται αναμφισβήτητα ισχυροποιούν τη ρωσική ικανότητα προβολής ισχύος όχι μόνο στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας αλλά και στην Ανατολική Μεσόγειο. Ρωσία και Τουρκία μοιράζονται κοινές θέσεις και συμφέροντα για ζητήματα της περιοχής και έχουν εγκαθιδρύσει μία σταθερή πορεία συνεργασίας την τελευταία δεκαετία. Η Ρωσία ανησυχεί από την διείσδυση της ΕΕ και των ΗΠΑ σε περιοχές της παραδοσιακής σφαίρας επιρροής της, ενώ η Τουρκία ανησυχεί για την αποσταθεροποίηση των νοτιοανατολικών συνόρων της και τις συνεπακόλουθες συνέπειες για την εδαφική της ακεραιότητα. Η Τουρκία αναγνωρίζει τα ζωτικά συμφέροντα του περιφερειακού ηγεμόνα και ακολουθεί μία πολιτική άμβλυνσης των δευτερευόντων αντικρουόμενων συμφερόντων στην ευρύτερη περιοχή του Εύξεινου Πόντου.
Η κατάρριψη, όμως, του ρωσικού μαχητικού αεροσκάφους την 24η Νοεμβρίου 2015, κατά τη διάρκεια αποστολής βομβαρδισμού στο θέατρο επιχειρήσεων της Συρίας από τουρκικά μαχητικά, δημιούργησε σοβαρή κρίση στις διπλωματικές σχέσεις των δύο κρατών και οδήγησε σε ραγδαία επιδείνωση των ρωσοτουρκικών σχέσεων. Η στρατιωτική επέμβαση της Ρωσίας και η κλιμακούμενη εμπλοκή των ενόπλων δυνάμεων της από την 30η Σεπτεμβρίου 2015 σε επιχειρήσεις εναντίον των διαφόρων αντικαθεστωτικών δυνάμεων που μάχονται το καθεστώς Άσαντ, αλλά και εναντίον δυνάμεων του αυτοαποκαλούμενου Ισλαμικού Κράτους μετέβαλε το συσχετισμό ισχύος που είχε διαμορφωθεί στη στρατιωτική σύγκρουση στη Συρία. Η ισχυρή παρουσία της Ρωσίας επηρεάζει αρνητικά τους τουρκικούς σχεδιασμούς σε μία περιοχή που θεωρείται νευραλγική για την ασφάλεια της Τουρκίας. Η επιδείνωση των ρωσοτουρκικών σχέσεων υποδηλώνει ότι η Τουρκία είναι διατεθειμένη να προωθήσει τα συμφέροντά της στην περιοχή της Μέσης Ανατολής παρά τον μεγάλο οικονομικό και διπλωματικό αντίκτυπο που θα έχει η πολιτική σύγκρουσης με τους ρωσικούς σχεδιασμούς για την περιοχή.
Περιφερειακές σχέσεις: Ευρώπη – Τουρκία – Ρωσία
Η περιοχή του Εύξεινου Πόντου ήδη από την εποχή της Τσαρικής Ρωσίας θεωρούταν ένα τμήμα της αυτοκρατορίας με αυξημένη γεωπολιτική και οικονομική σημασία. Η γειτνίαση με τους Οθωμανούς και ο έλεγχος από τους τελευταίους των Στενών υπήρξε πάντα αιτία προστριβών και συχνά πολεμικών συρράξεων. Η Σοβιετική Ένωση σε συμφωνία με τους Νεότουρκους και περιοριζόμενη οικονομικά στα στενά όρια της κρατικής της οικονομίας, έδειξε εκ νέου ενδιαφέρον στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου, κυρίως για στρατιωτικούς λόγους αφού μάλιστα η Τουρκία ήταν μέλος του ΝΑΤΟ. Στα νεότερα χρόνια, μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, η ευρύτερη περιοχή του Εύξεινου Πόντου αποτέλεσε πεδίο ενδιαφέροντος, σύγκρουσης και ανταγωνισμού για πολλούς «παίκτες» σε περιφερειακό επίπεδο. Το ενδιαφέρον τους για την περιοχή έδειξαν άμεσα το ΝΑΤΟ, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ρωσία, καθώς και τα κράτη (που προέκυψαν από την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης) τα οποία ανήκουν στην περιοχή αυτή. Το ΝΑΤΟ προωθεί την πολιτική ιδεολογία του σε αντίθεση με αυτή της Ρωσίας στην περιοχή. Μπορούμε να πούμε, ότι έχουμε να κάνουμε με την Ευρωατλαντική ιδεολογία εναντίον της ρωσικής. Για την Ευρώπη, έπειτα από την μεγάλη διεύρυνση της (2004) και αργότερα από την ένταξη της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, η περιοχή του Εύξεινου Πόντου αποτελεί πλέον κομμάτι της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία και θέλει να προωθήσει τη δημοκρατία, τις ευρωπαϊκές αξίες και να παγιώσει την σταθερότητα, καθώς και να δραστηριοποιηθεί σε θέματα ασφάλειας (παγωμένες συγκρούσεις), οικονομίας και ενέργειας.
Όσον αφορά, τη Ρωσία και την Ελλάδα και την σχέση τους στην περιοχή του Εύξεινου Πόντου, η Ρωσία αποτελεί το μεγαλύτερο παράκτιο κράτος στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας τόσο σε οικονομικό όσο και στρατιωτικό επίπεδο. Στόχος της είναι να συνεχίσει να έχει τον έλεγχο στην περιοχή, ασκώντας πολιτική τόσο σε διμερές επίπεδο με τα νέα ανεξάρτητα κράτη (μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης) αλλά και σε περιφερειακό, προωθώντας την ενεργειακή αλλά και την αμυντική της πολιτική. Ενώ για την Ελλάδα, πέρα από την ιδιότητα της ως ευρωπαϊκή χώρα, οπότε και συμβαδίζει με την ευρωπαϊκή πολιτική στην περιοχή, την συνδέουν ιστορικοί δεσμοί με τους λαούς της περιοχής του Εύξεινου Πόντου. Συγχρόνως για εύλογους λόγους, δεν παύει η Ρωσία να βρίσκεται σε «περίοπτη θέση» τής ελληνικής πολιτικής και διπλωματικής αντζέντας.
Η πολιτική παρουσία και δράση της Ρωσίας στα εσωτερικά θέματα των γειτονικών της χωρών έχει αυξηθεί σταδιακά από το 2000. Στην περιοχή της Ανατολικής Ευρώπης και του Καυκάσου, η Ρωσία απαριθμεί ένα μεγάλο αριθμό παρεμβάσεων είτε με στρατιωτικά είτε με πολιτικά μέσα. Τα γεωπολιτικά και ιδεολογικά κίνητρα της Ρωσίας όσον αφορά την εγγύς περιοχή έχουν συντονιστεί τόσο με την εσωτερική πολιτική της όσο και με την εξωτερική. Η Ρωσία με τις παρεμβάσεις αυτές έχει ως στόχο να ενισχύσει την δύναμη και τον ρόλο της τόσο σε περιφερειακό επίπεδο όσο και στην διεθνή πολιτική σκηνή. Για την Τουρκία, η ρωσική αυτή παρέμβαση δεν αποτελεί μεγάλο ζήτημα παρά μόνο αν αυτές οι προκλήσεις ξεπεράσουν το όριο και επηρεάσουν την εδαφική της ακεραιότητα και συμφέρον. Βέβαια έχει δηλώσει την δυσαρέσκεια της σε κάποιες περιπτώσεις (Γεωργία, 2008 – Αμπχαζία και Ν. Οσετία – Κριμαία, 2017). Από την άλλη, για την Ευρώπη, η ρωσοτουρκική συνεργασία είναι ένα μείζον ζήτημα, διότι υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων.
Έτσι βλέπουμε ότι η Ευρώπη δέχεται προκλήσεις από την ρωσική παρέμβαση στην ανατολική πλευρά, καθώς η Ρωσία επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις σχέσεις των χωρών της περιοχής με την Ευρωπαϊκή Ένωση, χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτό της σχέσης της με την Τουρκία. Πιο συγκεκριμένα, η ρωσική πολιτική έχει επιφέρει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις για την Τουρκία στην σχέση της με την Ευρώπη σε τρία σημεία. Αρχικά η συνέχιση του πολέμου στην Συρία και η παρουσία της Ρωσίας ικανής να αντιτεθεί με τις νατοϊκές δυνάμεις εκεί με στόχο να μην πέσει ο Άσαντ, έχει ως αποτέλεσμα την πρόκληση μεγάλης ροής προσφύγων προκαλώντας αστάθεια στα νότια σύνορα της Τουρκίας και εντείνοντας την πίεση της σε σχέση με τις προσφυγικές συμφωνίες με την Ευρώπη. Επίσης με την προσάρτηση της Κριμαίας, η Ρωσία έχει πλέον στον έλεγχο της τις ουκρανικές ναυτικές βάσεις στην Σεβαστούπολη με αποτέλεσμα να αλλάξει η ισορροπία δυνάμεων στην Μ. Θάλασσα καθώς επί του παρόντος το ρωσικό ναυτικό ασκεί πλήρη έλεγχο προκαλώντας σημαντικές επιπτώσεις στην Τουρκία. Η Τουρκία βλέπει την Ρωσία με δύο τρόπους: πρώτον ως εχθρό/ανταγωνιστή καθώς υπάρχει ανταγωνισμός Ρωσίας – Δύσης / ΝΑΤΟ όπου και είναι και η Τουρκία μέλος και δεύτερον ως συνεργάτη σε εμπορικό και ενεργειακό επίπεδο. Η Τουρκία προσπαθεί να παίξει ουδέτερο ρόλο ανάμεσα στις δύο πλευρές (ΕΕ-Ρωσία) και να αποκομίσει όσο το δυνατόν περισσότερα οφέλη. Αν και τους χώριζαν αρκετές γεωπολιτικές διαφορές, τα δύο κράτη έχουν έρθει σε κοινή απόφαση για την ανάπτυξη συνεργασίας σε οικονομικό και εμπορικό επίπεδο.
Όσον αφορά τις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Τουρκίας, αυτές θεωρούνται μεγάλης σημασίας κυρίως στον τομέα της ενέργειας, αλλά και της ασφάλειας. Βέβαια να αναφερθεί πως η Τουρκία προσπαθεί να παίξει ουδέτερο ρόλο και να μοιράσει τις σχέσεις της με την Ευρώπη και την Ρωσία αντίστοιχα με στόχο την αποκόμιση όσο το δυνατόν περισσότερα οφέλη αλλά και την παγίωση της στον ενεργειακό χάρτη με το να αποτελέσει χώρα διαμετακόμισης. Παράλληλα, η Τουρκία αποτελεί χώρα αρχικού προορισμού / διαμετακομιστικό κόμβο στην προσπάθεια μεγάλων πληθυσμών προσφύγων από αραβικές / μουσουλμανικές χώρες να διεκπεραιωθούν στη δύση. Με αυτό το πρίσμα και προκειμένου να μπορεί να ελέγχει τη ροή των συγκεκριμένων μαζών η δύση επιθυμεί να αποτελέσει η Τουρκία ένα αμυντικό φράγμα στην περιοχή που θα περιορίσει ή / και θα ελέγξει την από ανατολής απειλή.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Σημαντικό ρόλο στις γεωπολιτικές σχέσεις στην περιοχή εκτιμάται ότι θα παίξουν οι συμφωνίες αμυντικής συνεργασίας που αναφέρθηκαν παραπάνω. Ιδιαίτερα η μεταφορά τεχνογνωσίας προς την Τουρκία για την κατασκευή προηγμένων συστημάτων όπως είναι τα Α/Φ 5ης γενιάς και τα πυρηνικά όπλα. Ταυτόχρονα είναι κρίσιμος παράγοντας η αντίστοιχη συνεργασία της Τουρκίας με τις δυτικές χώρες στα αντίστοιχα πεδία και ιδιαίτερα με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Βέβαια πρέπει να επισημανθεί πως η Τουρκία, εξαιτίας της γεωστρατηγικής της θέσης, δέχεται σε μεγάλο βαθμό πιέσεις και από τις δύο πλευρές (Δύση και Ρωσία) και κινείται σύμφωνα με την ερμηνεία που προσδίδει στις διεθνείς συγκυρίες. Κάτι το οποίο επιβεβαιώνει την πάγια πολιτική της Τουρκίας, η οποία αν και σύμμαχος της Δύσης, ακολουθεί μια εξωτερική πολιτική, με σκοπό να αποκομίσει όσο το δυνατόν περισσότερα οφέλη. Από πολιτικής πλευράς, η Τουρκία εμφανίζεται την περίοδο αυτή να εκφράζει έναν έντονο διπολισμό με τη Δύση αναφορικά με την αναβαθμισμένη θέση που θέλει να της προσδώσει ο Πρόεδρος της. Και η αμυντική συνεργασία με την Ρωσία αποτελεί ένα διαπραγματευτικό χαρτί. Βέβαια οι σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Ρωσίας δεν έπαυαν να βρίσκονται σε τεταμένο κλίμα. Δεν θα πρέπει, ωστόσο, να παραβλέψουμε, ότι μετά τις τελευταίες εξελίξεις που το τουρκικό κράτος εντείνει την κλιμάκωση στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, εκδίδοντας NAVTEX και δεσμεύοντας περιοχές που ανήκουν σε ευρωπαϊκό έδαφος, ενώ ταυτόχρονα εμποδίζει με τα γεωτρύπανά της τη συνέχιση των γεωτρήσεων των ευρωπαϊκών εταιρειών στα κυπριακά οικόπεδα, παρατηρούμε ότι η Ρωσία τηρεί «σιγήν ιχθύος» που μπορεί να ερμηνευτεί επί του παρόντος, ότι αναμένει τις εξελίξεις για να αντιδράσει, ενδεχομένως και εναντίον της Τουρκίας. Και αυτό γιατί, το ρωσικό κράτος ως «παίχτης» έχει αντιληφθεί το διπολισμό τού Ερντογάν. Οι σχέσεις Ρωσίας και Τουρκίας θα κριθούν αφενός από τον τρόπο που θα διαχειριστεί η νέα Επίτροπος της Κομισιόν τα ευρω- τουρκικά ζητήματα (με πρωτεύον το μεταναστευτικό) αφετέρου η στάση που θα συνεχίσει να τηρεί ο Τραμπ απέναντι στον Τούρκο Πρόεδρο (ας μην ξεχνάμε, ότι αυτήν την στιγμή οι ΗΠΑ βρίσκονται σε προεκλογική περίοδο).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Οδηγός 1999 για τα Βαλκάνια και τις παρευξείνιες χώρες, Πολιτική - οικονομία - άμυνα - πρόσωπα: Ανασκόπηση, Σπύρος Κουζινόπουλος, Βλάσης Βλασίδης, Ιανός, 1999, ISBN 960-7771-21-4, ISBN-13 978-960-7771-21-6

Η Ρωσία σήμερα, Πολιτική, οικονομία και εξωτερικές σχέσεις, Συλλογικό έργο, ISBN 978-960-02-2440-5, ΕΥΔΟΞΟΣ 2010
Μικρασιατική Καταστροφή, Ο ρόλος της Σοβιετικής Ρωσίας, Ριζοσπάστης, 31 Αυγ 02
Ο ρόλος της Ρωσίας στην περιοχή του Εύξεινου Πόντου, Δημήτριος Φαρδέλας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Ρόδος, Δεκέμβριος 2015

Ευαγόρου Ε. Λ., Τα Οικονομικά της Άμυνας των Κρατών Ελλάδας – Τουρκίας και οι Μεταξύ τους Σχέσεις. Μια Θεωρητική Προσέγγιση στον Πολιτικό Ρεαλισμό και στη Στρατηγική των Διεθνών Σχέσεων, Διδακτορική Διατριβή, Θεσσαλονίκη: Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, 2005.

Ευαγόρου Ε. Λ., Οι Ελληνοτουρκικές Σχέσεις από το 1923 έως Σήμερα: Θεωρία Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγική, Αθήνα: Ποιότητα, 2010.

Ευαγόρου Ε. Λ., «Ο Εξοπλιστικός Ανταγωνισμός Ελλάδας και Τουρκίας υπό το πρίσμα της Στρατηγικής των Διεθνών Σχέσεων και της Πολιτικής Οικονομίας», Το Βήμα των Κοινωνικών Επιστημών, Τόμος ΙΔ΄, Τεύχος 53, Φθινόπωρο 2008, σελ. 91-121.

Ευαγόρου Λ. Ε., «Η Υψηλή Στρατηγική της Σοβιετικής Ένωσης πριν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο: Αντιθέσεις και Συγκλίσεις Στρατηγικών Στόχων Ασφαλείας και Ηγεμονικής Επιβολής με Ιδεολογικά Προτάγματα», στο Π. Ήφαιστος, Κ. Κολιόπουλος και Ε. Χατζηβασιλείου (επιμ.), Η Έναρξη του Ψυχρού Πολέμου, 1941-1950: Στρατηγικά ή Ιδεολογικά Αίτια, Αθήνα: Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, Πάντειο Πανεπιστήμιο, 2012, σελ. 117-149.

Evaghorou E. L., “An Offensive Realism Approach: Turkey as a Regional Power”, στο A. Kalaitzidis (επιμ.), Global Politics in the Dawn of the Twenty-First Century, Athens: ATINER, 2009, σελ. 227-244.

Ευαγόρου Λ. Ε., «Η Σχέση Μεταξύ Δαπανών για Στρατιωτικούς Εξοπλισμούς και Ανάπτυξης του Κράτους: Η Περίπτωση της Τουρκίας», στο A. Bitzenis, J. Marangos, P. Papadimitriou και C. Kafteranis (επιμ.), Proceedings of International Conference on International Business, 2011, Κομοτηνή: Παρατηρητής της Θράκης - Επικοινωνία, 2012, σελ. 238-254.

Γεωπολιτική προσέγγιση της «νέας κατάστασης» των Βαλκανίων, Αθανασιάδης Θεόδωρος, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Νοέμβριος 2009

Βαλκάνια 1913-2011 Εκατό Χρόνια Θύελλες και Χίμαιρες, Ν. ΜΕΡΤΖΟΣ, κ.α., ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ, Αφοί Κυριακίδη A.E., 2012

Οι Ελληνορωσικές σχέσεις κατά τον 21ο αιώνα (επί προεδρίας και πρωθυπουργίας) του Βλαντίμιρ Πούτιν, Γεώργιος – Ραφαήλ Κουρούτζης
Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Ρόδος, Δεκέμβριος 2017

Διπλωματικες Σχεσεις Ρωσιας – Τουρκιας, Δημήτρης Γκούβας, Πανεπιστήμιο Πειραιώς, 2009
Ντόκος Θάνος, Λευκή Βίβλος για την Ελληνική Εξωτερική Πολιτική Άμυνα και Ασφάλεια Προκλήσεις, Ευκαιρίες και Προτάσεις, εκδ Ι. ΣΙΔΕΡΗΣ, 2016 σελ197
Τριανταφύλλου Δημήτρης, Μανώλη Παναγιώτα, Αφιέρωμα Ο Εύξεινος Πόντος: Μια αναδυόμενη Περιοχή, e-class σελ 184
Cornell Svante, Jonsson Anna, Nilsson Niklas, Hagstrom Per, Η ευρύτερη περιοχή του Εύξεινου Πόντου ένας νέος κόσμος στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, εκδ. ΠΑΠΑΖΗΣΗ, Αθήνα, 2007
Παπαδοπούλου Ειρήνη, Το «Νέο Μεγάλο Παιχνίδι» της μεταφοράς ενέργειας και η γεωπολιτική Σημασία της Περιοχής των Βαλκανίων στα Πλαίσια Αυτού, Γεωπολιτική τ.11,
Μάζης Ιωάννης, Γεωπολιτική, η Θεωρία και η Πράξη, Αθήνα 2002, εκδ. Παπαζήση,
Τσάκωνας Παναγιώτης, Σύγχρονη Ελληνική Εξωτερική Πολιτική Μια Συνολική Προσέγγιση Τόμος Β΄, εκδ Ι. ΣΙΔΕΡΗΣ, Αθήνα, 2003
Τασουλάς Αργύρης, Διπλωματική Εργασία Ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση: Οι διπλωματικές σχέσεις Ελλάδας-Σοβιετικής Ένωσης 1961-1963,Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Ιωάννινα,2016
Σούλης-Σκιαδόπουλος Ερμής, Ελληνο-Ρωσικές σχέσεις από την αδράνεια στην ενσυνείδητη επιλογή αναθέρμανσης, εκδ ινφογνώμων, Αθήνα,2014
Η Ελλάδα στον Ψυχρό Πόλεμο, Κουρκουβέλας Λυκούργος, Η Καθημερινή http://www.kathimerini.gr/816045/gallery/epikairothta/ereynes/h-ellada--ston-yyxro-polemo
https://pgjonline.com/2009/09/07/the-nabucco-pipeline-project-gas-bridge-to-europe/, Ανάκτηση 07 Ιαν 19
https://www.offshoreenergytoday.com/abb-picks-optasense-for-tanap-gas-pipeline-leak-detection/, Ανάκτηση 07 Ιαν 19
http://www.businessinsider.com/russia-and-turkey-finalize-plans-for-turkstream-gas-pipeline-2016-10, Ανάκτηση 07 Ιαν 19
https://www.dikaiologitika.gr/eidhseis/kosmos/220587/ta-provlimata-tis-tourkias-exoun-evryteres-geopolitikes-kai-stratigikes-epiptoseis 29 Δεκ 2018, The Guardian, 17 Αυγ 18, Ανάκτηση 07 Ιαν 19

https://www.dikaiologitika.gr/eidhseis/kosmos/220587/ta-provlimata-tis-tourkias-exoun-evryteres-geopolitikes-kai-stratigikes-epiptoseis, The Guardian, Ανάκτηση 07 Ιαν 19,

https://www.liberal.gr/arthro/216968/amyna--diplomatia/2018/pros-nea-stratigiki-tis-tourkias-apenanti-stin-dusi.html, Χρήστος Μηνάγιας, 22 Αυγ 18, Ανάκτηση 07 Ιαν 19,

https://hellasjournal.com/2018/02/i-prosengisi-tis-tourkias-ke-tis-rosias-mithos-ke-pragmatikotita/, Δημήτρης Απόκης, 19 Φεβ 18, Ανάκτηση 07 Ιαν 19

https://www.protothema.gr/stories/article/669852/i-olethria-gia-tin-ellada-sunergasia-lenin-kemal/ , Ανάκτηση 07 Ιαν 19

http://www.huffingtonpost.gr/2016/05/24/politiki-karmanlis-putin-tsipras_n_10113190.html, (Huffington post, Οι σχέσεις Ελλάδας-Ρωσίας από το 1993 έως σήμερα: Η πρώτη επίσκεψη Πούτιν στο Άγιο Όρος με τον Καραμανλή, 2016)

*Ο Αντιπλοίαρχος Θεόδωρος Κατσουγιαννόπουλος ΠΝ, γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το έτος 1974. Αποφοίτησε από τη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων το 1998 ως Σημαιοφόρος ΠΝ. Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του υπηρέτησε σε Αντιτορπιλικό, Υποβρύχια και Φρεγάτα, ως επιτελής και Διευθυντής Επιχειρήσεων. Από το 2015 έως το 2016 διετέλεσε Ύπαρχος στη Φ/Γ ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ και το 2016 έως το 2017 Κυβερνήτης στην Κ/Φ ΚΡΑΤΑΙΟΣ. Έχει λάβει μέρος σε έξι αποστολές ΝΑΤΟ Response Force. Μεταξύ 2010 – 2015 και 2017 – 2018 υπηρέτησε στο Επιτελείο του Αρχηγείου Στόλου στη Διεύθυνση Επιχειρήσεων, Τακτικής και Ασκήσεων ως Επιτελής, Τμηματάρχης Προγραμματισμού Τρεχουσών Επιχειρήσεων και Τμηματάρχης Ασκήσεων και Επιχειρησιακής Εκπαίδευσης καθώς και ως Διευθυντής της. Φοίτησε σε όλα τα προβλεπόμενα για το βαθμό του σχολεία, με εξειδίκευση Ανιχνευτή Υποβρυχίων (Α/Υ) και έχει τιμηθεί με όλα τα προβλεπόμενα για το βαθμό του παράσημα, μετάλλια και διαμνημονεύσεις. Είναι κάτοχος Μεταπτυχιακού στα Πληροφοριακά Συστήματα από το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Μεταπτυχιακός φοιτητής Νομικής Σχολής ΑΠΘ- Τομέας Διεθνών Σπουδών με ειδίκευση στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Νομικές Σπουδές. Γνωρίζει την Αγγλική και Γαλλική γλώσσα. Έχει τρεις κόρες.
Στοιχεία επικοινωνίας:
Τηλέφωνο: 6943482831
e-mail : Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Δ/νση κατοικίας: Σωστράτους 26- Νέος Κόσμος Αττικής, TK 11743 

Χρήστος Ζιώγας*: Στρατηγικές ευκαιρίες και εμμονές

on Σάββατο, 03 Αυγούστου 2019. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

Η αποβολή της Τουρκίας από το πρόγραμμα  παραγωγής των αεροσκαφών F35, επήλθε λόγω της προμήθειας από την Άγκυρα των ρωσσικών αντιαεροπορικών πυραύλωνS400. Το τουρκικό υπουργείο εξωτερικών αντέτεινε ότι: «Αυτό το μονομερές μέτρο αντίκειται προς το πνεύμα της συμμαχίας και δεν βασίζεται σε θεμιτούς λόγους (...). Ο αποκλεισμός της Τουρκίας, ενός από τους εταίρους του προγράμματος F-35, είναι άδικος». Ο Αμερικανός Πρόεδρος Donald Trump, επίσης  αναφέρθηκε στο άδικο της απόφασης και για τα δύο μέρη. Η αναγκαιότητα του συμφέροντος φαίνεται ότι επικράτησε του αμοιβαίου αισθήματος αδικίας, για τον ένοικο του Λευκού Οίκου.

Anadolu Agency via Getty Images

Σταδιακά,  αντιλαμβάνεται ο εν λόγω πολιτικός ότι η διατήρηση της αμερικανικής ηγεμονίας είναι αρκετά πιο σύνθετη υπόθεση από την, πιο οικεία για αυτόν, επιχειρησιακή διοίκηση.  

Η αντιπαράθεση Τουρκίας – Ηνωμένων Πολιτειών προκύπτει από την  φιλοδοξία της Άγκυρας να γνωστοποιήσει προς την διεθνή κοινότητα την αξίωση προβιβασμού της στον περιφερειακό καταμερισμό ισχύος. Βέβαια, τέτοιου είδους επιδιώξεις έχουν και ανάλογο αντίτιμο, πόσο μάλλον όταν αμφισβητεί τις επιλογές και στοχεύσεις του, κυρίαρχου στην περιοχή, δυτικού συνασπισμού. 

Ο δυτικός ηγεμόνας άρχισε ήδη να προσδιορίζει το κόστος της τουρκικής προσπάθειας για χειραφέτηση, μέσω στρατηγικών αποτροπής. Επιθυμεί η Ουάσινγκτον να καταδείξει στην Άγκυρα ότι το κόστος της στρατηγικής απεξάρτησής της θα είναι μεγαλύτερο από το πιθανό όφελος. Ο σωφρονισμός της Τουρκίας συντελείται ήδη και σκοπό έχει την διατήρησή της στο συμμαχικό πλέγμα των Ηνωμένων Πολιτειών, το οποίο συνιστά αναπόσπαστο τμήμα της αμερικανικής ηγεμονίας. 

Οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις διάγουν την καλύτερη περίοδο της μεταπολεμικής τους πορείας, όμως ακόμη απέχουν ώστε να προσδιορίζονται ως ανεξάρτητες των αμερικανοτουρκικών. 

Στο πεδίο των ελληνοτουρκικών σχέσεων, μετά την κρίση των Ιμίων (1996) δρομολογήθηκε η διαδικασία ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ, ως μία νέα στρατηγική αλλά και ως ένδειξη εγχώριας αυτοπεποίθησης για την εξομάλυνσή τους. Είναι γνωστό, πως για την εν λόγω απόφαση πρωτοστάτησε η Ουάσινγκτον, όπως επίσης ποια ήταν η τροπή των γεγονότων την εικοσαετία που μεσολάβησε. Η πρόγνωση, ότι ο εξευρωπαϊσμός της γείτονος και η «ισχύς» των νομικών μας ερεισμάτων θα επιφέρει την επίλυση των διμερών ζητημάτων, αφίσταται της διάγνωσης. Αναμφίβολα, συνιστά θετική εξέλιξη για την Ελλάδα και την Κύπρο, η επιδείνωση των αμερικανοτουρκικών σχέσεων κατά την τελευταία δεκαετία. 

Ταυτόχρονα, εδώ και δύο τουλάχιστον δεκαετίες, η τουρκική διπλωματία πορεύεται θεωρώντας -όχι άδικα- πως  η Αθήνα έχει απολέσει την πρωτοβουλία των κινήσεων, ικανοποιημένη απλώς με την αποφυγή κάποιας νέας κρίσης και έναν πιθανό επιζήμιο συμβιβασμό. Βέβαια, με την συγκεκριμένη πρακτική η Ελλάδα απέτυχε να εξυπηρετήσει τα συμφέροντά της, προσδιορίζοντάς τα ως αναφαίρετα δικαιώματα που θα τα ασκήσει συν τω χρόνω. 

Οι ορθολογικές διπλωματικές πρωτοβουλίες και συνεργασίες με το Τελ Αβίβ και το Κάιρο -με την συμμέτοχη και της Λευκωσίας-, είναι προς την σωστή κατεύθυνση, αλλά δεν πρέπει να αυτοϋπονομεύονται από εμπεδωμένες πρακτικές. Η εκκωφαντική απουσία της Αθήνας από την κυπριακή ΑΟΖ, δεν συνάδει με το πνεύμα των δομών ασφαλείας που σ&upsilupsilon;γκροτήσαμε. Θα είναι εξόχως επιζήμιο, ως και καταστροφικό, αν τα Ισραήλ και η Αίγυπτος θεωρήσουν ότι βλέπουμε τις συγκεκριμένες στρατηγικές συμπράξεις ως μέσο «μεταφοράς βαρών» (ορολογία του John Mearsheimer ) δηλαδή να επωμιστούν κυρίως τα δύο κράτη το βάρος του τουρκικού αναθεωρητισμού. 

Τα επιμύθια της προηγούμενης περιόδου, σχετικά με την ερμηνεία της τουρκικής εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής, όχι μόνο δεν εξυπηρέτησαν τα συμφέροντα της ελληνικής και κυπριακής κοινωνίας, αλλά θέτουν σε κίνδυνο την σταθερότητα στην ανατολική Μεσόγειο. 

Οι εταίροι και σύμμαχοί μας πιθανόν «να μακαρίζουν την αθωότητά μας» σίγουρα όμως  «δε ζηλεύουν την αφροσύνη μας», σύμφωνα με την γνωστή φράση των Αθηναίων προς τους Μηλίους στον γνωστό και ιστορικά επαναλαμβανόμενο μεταξύ τους διάλογο. (Θουκυδίδου, Ιστορία, Βιβλίο Ε΄,105

Η νεοεκλεγείσα ελληνική κυβέρνηση, για να μπορέσει να εφαρμόσει της διατάξεις του δικαίου της θάλασσα ώστε να εξυπηρετήσει τα ελληνικά και κυπριακά συμφέροντα, οφείλει να τα εντάξει σ’ ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο, στο οποίο θα εξυπηρετούνται συμφέροντα και άλλων κρατών, όχι όμως μόνο από άλλα κράτη. Η ευρύτερη αμερικανική στρατηγική στην ανατολική Μεσόγειο, προκρίνει περισσότερο την διατήρηση του υπάρχοντος status quo, το οποίο προφανώς εξυπηρετεί καλύτερα τα συμφέροντά της. Η ελληνική εξωτερική πολιτική θα ήταν επωφελέστερο να εκμεταλλευτεί την επιδείνωση των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, παρά να επιζητά ή να εύχεται την βελτίωσή τους. Επίσης, εντός του ευρωπαϊκού πλαισίου ας αντλούμε τα οφέλη τα οποία αντικειμενικά δύναται να μας παρέχει, και να μην έχουμε αβάσιμες προσδοκίες.  

Οι ελληνικές και κυπριακές ζώνες κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων, εκτός από διατάξεις του διεθνούς δικαίου, δύνανται να λειτουργήσουν ως μέσο παρακώλυσης ρωσικών και άλλων αναθεωρητισμών, ποσό μάλλον αν εντός τους υπάρχουν σημαντικοί ενεργειακοί πόροι. 

Ας αδράξουμε την ευκαιρία, διότι αν αναταχθούν οι σχέσεις Ουάσιγκτον-Άγκυρας θα διαφοροποιηθούν και τα υπόλοιπα πλαίσια άσκησης της ελληνικής και κυπριακής εξωτερικής πολιτικής. Εκτός κι αν θεωρούμε ότι αν αποκατασταθούν οι σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών–Τουρκίας θα μείνουν ανεπηρέαστες οι δομές ασφάλειας με το Ισραήλ και την Αίγυπτο, καθώς επίσης και η όψιμη προθυμία των εταίρων μας στην ΕΕ να επιβάλουν κυρώσεις στην Άγκυρα. Τότε πάλι, θα «δείχνουν ολοφάνερα ότι θεωρούν τα ευχάριστα έντιμα και τα συμφέροντα δίκαια».(Κατηγορία των Αθηναίων για τους Σπαρτιάτες, προσπαθώντας να πείσουν τους Μηλίους να αποδεχθούν την ηγεμονία των πρώτων, Θουκυδίδου, Ιστορία, Βιβλίο Ε΄,105) και μέρος της ελληνικής κοινωνίας θα μυκτηρίζει τον αμερικανικό παράγοντα, την ευρωπαϊκή απροθυμία και τους επιτήδειους συμμάχους.

Πηγή 

*Ο Χρήστος Ζιώγας ανακηρύχθηκε διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων, του τμήματος Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου, το 2013. Έκτοτε διδάσκει στο οικείο τμήμα σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο, έχοντας παράλληλα ξεκινήσει μεταδιδακτορική έρευνα με θέμα: Ανθρωπολογικές τάσεις στο μετα-μεταψυχροπολεμικό διεθνές σύστημα. Την τελευταία τριετία διατελεί εντεταλμένος διδασκαλίας στη βαθμίδα του Λέκτορα στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, διδάσκοντας Διεθνείς Σχέσεις. Επίσης, το περσινό και το τρέχον ακαδημαϊκά έτη διδάσκει στο τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου: Θεωρία και Μεθοδολογία Διεθνών Σχέσεων, Ελληνοτουρκικές Σχέσεις και Ζητήματα Διεθνούς Ασφάλειας.

Ανδρέας Ματζάκος*: Συνάντηση Τραμπ-Ερντογάν: Συμπεράσματα για την Ελλάδα

on Πέμπτη, 04 Ιουλίου 2019. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

Στις 28-29 Ιουνίου συναντήθηκαν οι ηγέτες των κρατών των 20 μεγαλυτέρων οικονομιών του πλανήτη στην Οσάκα της Ιαπωνίας. Για την χώρα μας είχε μεγάλο ενδιαφέρον το αποτέλεσμα των συνομιλιών μεταξύ του προέδρου των ΗΠΑ Τραμπ και του προέδρου της Τουρκίας Ερντογάν, καθώς πολλοί ανέμεναν να ακούσουν για οικονομικές κυρώσεις που ο Τραμπ θα επέβαλε στην Τουρκία, λόγω της επιμονής της για παραλαβή τoυ Αντιαεροπορικού Συστήματος (Α/Α) S-400 από την Ρωσία.

Αντ’ αυτού, ο Τραμπ δικαιολόγησε πλήρως την απόφαση του Ερντογάν να προσφύγει στην Ρωσία για αγορά των S-400, κατηγορώντας μάλιστα την κυβέρνηση Ομπάμα, ότι δεν φέρθηκε στην Τουρκία με δίκαιο τρόπο, αρνούμενη την πώληση του αντίστοιχου αμερικανικού Α/Α συστήματος Patriot.

Γιατί όμως ο Τραμπ δεν επέβαλε κυρώσεις στην Τουρκία στην παρούσα φάση; Δεν συνεχίζει η αγορά του συγκεκριμένου Α/Α ρωσικού οπλικού συστήματος καθώς και η πιθανή λειτουργία του μαζί με τα αμερικανικά μαχητικά F-35, να αποτελεί ευκαιρία για την αποκάλυψη της τεχνολογίας που καθιστά τα μαχητικά αόρατα, όπως διατεινόταν η αμερικανική πλευρά; Τι συμπεράσματα μπορεί η Ελλάδα να αντλήσει από αυτήν την συνάντηση της οποίας τα αποτελέσματα δεν ήταν αυτά που περίμενε τουλάχιστον ένα μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης;

Η θέση που υποστηρίζεται στο άρθρο είναι ότι η επιβολή οικονομικών κυρώσεων στην Τουρκία από τις ΗΠΑ, θα κατέτασσε αυτομάτως την Τουρκία, χώρα μέλος του ΝΑΤΟ, στους εχθρούς της Αμερικής. Μια τέτοια ενέργεια θα διαμόρφωνε ένα πολύ κακό κλίμα εντός του ΝΑΤΟ για την Τουρκία και θα δυσκόλευε την καθημερινή λειτουργία της συμμαχίας.
Στην πρώτη παράγραφο του άρθρου θα αναλυθεί η αλληλεπίδραση F-35 και S-400, στην δεύτερη παράγραφο θα εξηγηθεί γιατί ο Τραμπ δεν επέβαλε οικονομικές κυρώσεις στην Τουρκία, στη συνέχεια θα δούμε ποια τα συμπεράσματα για την χώρα μας και το άρθρο θα κλείσει με επίλογο.

Αλληλεπίδραση F-35 ΚΑΙ S-400

Καθώς πλησιάζει το διάστημα για την μεταφορά των S-400 από την Ρωσία στην Τουρκία, οι ΗΠΑ, με επιστολή την 6η Ιουνίου, του πρώην ασκούντος καθήκοντα Υπουργού Εθνικής Αμύνης Patrick Sanahan προς τον Τούρκο ομόλογο του Ακάρ, είχαν διαμηνύσει με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο στην Τουρκία, ότι:

- Θα σταματούσε η συμμετοχή της στο πρόγραμμα παραγωγής των F-35, την 31 Ιουλίου 2019.

- Θα σταματούσε η εκπαίδευση των Τούρκων πιλότων στις ΗΠΑ, καθ’ όσον η δεύτερη σειρά, έχει προγραμματισμένη εκπαίδευση στο διάστημα Ιουνίου-Νοεμβρίου 2019.

- Το Κογκρέσο θα εξέταζε την επιβολή οικονομικών κυρώσεων μέσω του νομοσχεδίου Countering America’s Adversaries Through Sanctions (CAATSA). Το νομοσχέδιο αυτό είχε υπογραφεί την 2α Αυγούστου 2017, για να αντιμετωπιστούν οι εχθρικές προς τα αμερικανικά συμφέροντα ενέργειες της Ρωσίας, του Ιράν και της Βορείου Κορέας.

Η επιστολή αυτή, όχι μόνο για το ύφος της, αλλά και διότι έθετε συγκεκριμένο χρονικό όριο για την μη παραλαβή των S-400, χαρακτηρίστηκε από τον Ακάρ ως εκτός συμμαχικού πνεύματος, ενώ προκάλεσε σοβαρό προβληματισμό στην Τουρκία. Προβληματισμό γιατί μια τόσο σοβαρή επιστολή, εστάλη πριν τις επαναληπτικές εκλογές για την δημαρχία της Κων/πολεως την 23η Ιουνίου, ενώ θα μπορούσε να είχε σταλεί κάλλιστα μετά.

Με την επιστολή Sanahan, φάνηκε η Αμερική να δίνει ένα τέλος στην πιθανότητα συνυπάρξεως F-35 και S-400. Παρά ταύτα ο Τραμπ στην κρίσιμη αυτή συνάντηση, δεν επέβαλε τις κυρώσεις που αρκετοί ανέμεναν. Γιατί;

Γιατί τελικώς ο Τραμπ δεν επέβαλε οικονομικές κυρώσεις στην παρούσα φάσης;

Οι λόγοι είναι πολλοί, για την οικονομία του χώρου θα αναφερθούν οι τέσσερις κυριότεροι:

- Οικονομικές κυρώσεις θα επιβάρυναν την ήδη βεβαρημένη τουρκική οικονομία δυσκολεύοντας την ζωή του Ερντογάν, μετά και την ήττα του υποψηφίου του ΑΚΡ στις επαναληπτικές δημοτικές εκλογές στην Κων/πολη, από τον Ιμάμογλου. Μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε αναταραχή στο εσωτερικό της Τουρκίας.

- Η Τουρκία συνεχίζει να αποτελεί ανάχωμα σε πιθανή κάθοδο της Ρωσίας στην Μεσόγειο και την Μέση Ανατολή. Και ο έλεγχος των στενών των Δαρδανελίων και το έδαφος της, συνεχίζουν να έχουν βαρύνουσα σημασία για την Δύση.
- Οι ΗΠΑ χωρίς να επιβάλλουν τις κυρώσεις, τουλάχιστον στην παρούσα φάση και πριν την παραλαβή από την Τουρκία των S-400, όχι μόνο δίνουν ευκαιρία στον Ερντογάν να επανεκτιμήσει την κατάσταση των σχέσεων Τουρκίας-ΗΠΑ, αλλά και διατηρούν το δικαίωμα να μην παραδώσουν τα F-35 στην Τουρκία.

- Τέλος, στην Μέση Ανατολή είναι ήδη τεταμένη η κατάσταση με το Ιράν, μετά τις πρόσφατες δολιοφθορές σε τάνκερ στον περσικό κόλπο, για τις οποίες ΗΠΑ και Ισραήλ θεωρούν υπεύθυνο το Ιράν. Δεν θα ήταν σώφρον για τις ΗΠΑ να ανοίξουν και νέο μέτωπο και με την Τουρκία. Αν τελικώς το ανοίξουν, θα έχουν καταφέρει να έχουν ένα μεγάλο σιιτικό και ένα μεγάλο σουνιτικό κράτος απέναντι τους. Και αυτό θα ήταν μια αιτία για γενικότερη ανάφλεξη στην Μέση Ανατολή.
Όμως τι συμπεράσματα μπορεί να αντλήσει η χώρα μας από τον τρόπο που εξελίχθηκε η συνάντηση των G-20;

Συμπεράσματα για την Ελλάδα

Πολλοί εντός Ελλάδος, μετά την συνεχή τουρκική δραστηριότητα εντός της κυπριακής ΑΟΖ για την ανακάλυψη υδρογονανθράκων, με τις απειλές για γεώτρηση και εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας στην περιοχή του Καστελόριζου, είχαν εναποθέσει τις ελπίδες τους στις ενέργειες του Αμερικανού προέδρου, στην συγκεκριμένη συνάντηση των G-20, προκειμένου η Τουρκία να αισθανθεί επιτέλους διπλωματική πίεση. Φαντάζονταν ότι οι ΗΠΑ θα σχημάτιζαν μια ομπρέλα προστασίας των ελληνικών συμφερόντων στην ΝΑ Μεσόγειο.

Είχαν δημιουργηθεί δηλαδή προσδοκίες πέραν κάθε λογικής, μια πολιτική οντότητα, η Ελλάδα, να εξαρτά την στρατηγική της για την προώθηση ζωτικών συμφερόντων της, από τις ενέργειες τρίτης χώρας. Χωρίς η Ελλάδα να έχει πρόθεση και σχέδιο να χρησιμοποιήσει τους συντελεστές ισχύος της για την υποστήριξη των δικών της συμφερόντων. Και αυτό κατά παράβαση μιας από τις βασικές αρχές της ρεαλιστικής σχολής των διεθνών σχέσεων, της αυτοβοηθείας (selfhelp), που λέει ότι, αν δεν έχεις την δυνατότητα ως κράτος στο άναρχο διεθνές σύστημα να υπερασπίσεις τα ζωτικά σου συμφέροντα, ουδείς άλλος θα το κάνει για σένα. Ότι όρους και να έθεσε η αμερικανική διοίκηση σχετικώς με το θέμα των S-400 στην Τουρκία, το έκανε για την προάσπιση των δικών της συμφερόντων. Ουδόλως σκέφτηκε τα ελληνικά συμφέροντα, όπως είναι απολύτως λογικό, πριν θέσει περιορισμούς στην Τουρκία.

Επίλογος

Το αμερικανικό νομοσχέδιο CAATSA, συντάχθηκε για να αντιμετωπίσει τις εχθρικές ενέργειες κατά αμερικανικών συμφερόντων, δηλαδή της Ρωσίας στην Ευρώπη και την Ευρασία, των ενεργειών του Ιράν για αποσταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Κορέας στην κορεατική χερσόνησο. Εάν οι ΗΠΑ ενέτασσαν τόσο εύκολα και την Τουρκία στις προβλέψεις του ιδίου νομοσχεδίου, τότε θα έριχναν νερό στον μύλο της Ρωσίας, η οποία θα είχε επιτύχει πράγματι ρήξη στην νοτιανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Θα είχε επιτύχει η Ρωσία μια άνευ προηγουμένου αναστάτωση στο ΝΑΤΟ, με μια χώρα μέλος του να αντιμετωπίζεται ως εχθρική χώρα από την ίδια την συμμαχία. Βεβαίως αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία έχει λευκή κάρτα να ενεργεί κατά των συμφερόντων της Αμερικής ή του ΝΑΤΟ, ή ότι δεν μπορεί να τις επιβληθούν κυρώσεις σε μεταγενέστερο στάδιο.

Σε ότι αφορά την χώρα μας, η Ελλάδα πρέπει να συντάξει το γρηγορότερο δυνατόν Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας, προκειμένου να αντιμετωπίσει απειλές κατά των συμφερόντων της και μάλιστα των ζωτικών και, να εκμεταλλευτεί ευκαιρίες για την προώθηση τους. Χωρίς ένα τέτοιο σχέδιο, κάθε γεγονός που θα συμβαίνει ειδικώς με την Τουρκία, θα εξελίσσεται σε κρίση. Κάθε νέο γεγονός θα μας αιφνιδιάζει. Και όταν αιφνιδιάζεσαι, ενεργείς σπασμωδικά, χωρίς λογική αλληλουχία αντιδράσεων, χωρίς να γνωρίζεις τι περιμένεις να επιτύχεις σε κάθε πιθανή ενέργεια της Τουρκίας και όχι μόνο. Και ας σημειωθεί ότι η Τουρκία δεν είναι καθόλου απρόβλεπτη. Πριν ενεργήσει, αναγγέλλει τι θα κάνει και στη συνέχεια το κάνει.


* Ο Ανδρέας Ματζάκος είναι Απόστρατος Αξκος του ΣΞ και κατέχει MSc στις Διεθνείς Σχέσεις και Στρατηγικές Σπουδές. Είναι δόκιμος ερευνητής στον Τομέα Αμυντικών Θεμάτων του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων του Παντείου Πανεπιστημίου και μέλος του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών. 

Ιωάννης Μπαλτζώης*: Μελετώντας τον εχθρό του Ελληνισμού: Οι "ιερές αγελάδες" της τουρκικής επεκτατικής γεωστρατηγικής! Και, Αναλύοντας την Επιθετική-Αναθεωρητική Τουρκία – Η Αντιμετώπιση.

on Τετάρτη, 03 Ιουλίου 2019. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

Ο μεγάλος Κινέζος φιλόσοφος και στρατηγός Σουν Τσου, στην γνωστή πραγματεία του "Η Τέχνη του Πολέμου", που γράφτηκε πριν 2.500 χρόνια, αναφέρεται στον σχεδιασμό και την διεξαγωγή των στρατιωτικών επιχειρήσεων υπό την μορφή δεκάδων αποφθεγμάτων και με περιεκτικό τρόπο.

Σε πολλά από τα αποφθέγματά του, ο Σουν Τσου παροτρύνει τον ηγέτη να μάθει καλά τον εχθρό του, καθώς και τα σχέδιά του για να μπορεί να τον αντιμετωπίσει επιτυχώς.


Σε ένα από αυτά λέει: «Ανακαλύψτε τα σχέδια του εχθρού και θα ξέρετε ποια στρατηγική θα είναι επιτυχής και ποια όχι». Έτσι καθίσταται αναγκαίο να γνωρίζουμε τον εχθρό και τα σχέδιά του, ώστε να μπορούμε να τον αντιμετωπίσουμε επιτυχώς. Και ας το πούμε προκαταβολικά. Η Τουρκία δεν είναι απρόβλεπτη, αλλά θα λέγαμε απολύτως αποκαλυπτική των γεωστρατηγικών της επιδιώξεων, όπως θα δούμε.


Τις τελευταίες δεκαετίες και συγκεκριμένα μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974, είναι σαφές ότι η κυρία απειλή για την Ελλάδα και τα κυριαρχικά της δικαιώματά έχει καταστεί η Τουρκία, η οποία συστηματικά και συνεχώς έχει μεταβληθεί σε παγκόσμιο ταραξία, σε πηγή κινδύνων για τα γειτονικά της κράτη, δηλαδή μια νέα αναθεωρητική και επιθετική δύναμη. Η αμφισβήτηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, οι συνεχείς απειλές και προσβολές και η αμφισβήτηση νησίδων και βραχονησίδων στο Ανατολικό Αιγαίο, η ναυτική εισβολή με γεωτρύπανο και ερευνητικό σκάφος στην κυπριακή ΑΟΖ κλπ. συνεχώς αυξάνεται επικίνδυνα.
Η Τουρκία, αντιλαμβανόμενη τις νέες ενεργειακές εξελίξεις και σχεδιασμούς που δημιουργούνται στην περιοχή, χωρίς αυτή να συμπεριλαμβάνεται, σε συνδυασμό με τις υφιστάμενες συμμαχίες (οι δύο Τριμερείς με Ελλάδα-Κύπρο-Αίγυπτο και Ισραήλ), καθώς και με την εκτόξευση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων στο καλύτερο επίπεδο τις τελευταίες δεκαετίες, της προκαλεί μεγάλη νευρικότητα. Βλέπει να μένει έξω από αυτές τις εξελίξεις και να αποτυγχάνουν οι γεωστρατηγικοί της σχεδιασμοί, για ηγεμονική θέση στον σουνιτικό κόσμο και ως κέντρο διερχομένων αγωγών υδρογονανθράκων προς την Ευρώπη.

Η τουρκική γεωστρατηγική αντίληψη
Αναλύοντας την τουρκική στάση, διαπιστώνουμε ότι η Τουρκία κλιμακώνει την επιθετικότητά της σε τρία μέτωπα σήμερα. Στην Συρία, εισβάλλοντας στο έδαφος ξένης χώρας στην περιοχή του κουρδικού καντονίου του Αφρίν και της Γιαραμπλούς, στην κυπριακή ΑΟΖ, με την πειρατική ενέργεια έρευνας και γεώτρησης στην ΑΟΖ άλλου κράτους και μέλους της ΕΕ και φυσικά εδώ και δεκαετίες στο Αιγαίο. Πρόκειται δηλαδή για μοναδική περίπτωση χώρας που έχει εισβάλει σε τρία κράτη σήμερα (Κύπρος, Ιράκ και Συρία) ενώ απειλεί και τέταρτο (Ελλάδα).
Η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας βασίζεται στη γεωπολιτική αντίληψη του 19ου αιώνα περί ζωτικού χώρου (Lebesraum), που υιοθέτησαν οι Ναζί και παρακάτω θα δούμε την ιδιαίτερη ιδεολογική σχέση των Ναζί (Χίτλερ) και του Μουσταφά Κεμάλ. Δηλαδή μια μεγάλη δύναμη χρειάζεται ζωτικό χώρο για να αναπνεύσει. Και ποιοι εμποδίζουν την υλοποίηση του εν λόγω τουρκικού σχεδιασμού; Μα δύο λαοί, οι Έλληνες και οι Κούρδοι. Συνδυαζόμενη η θεωρία του lebersraum, με την μεγαλοϊδεατική νεο-οθωμανική αντίληψη της αναδυόμενης αυτοκρατορίας, από την εποχή του ιδρυτού της σύγχρονης Τουρκικής Δημοκρατίας του Μουσταφά Κεμάλ, μέχρι σήμερα.
H ιδεολογική σχέση Νεοτούρκων και Μουσταφά Κεμάλ με τη ναζιστική ιδεολογία και τον θαυμασμό του ιδίου του Αδόλφου Χίτλερ αποκαλύπτεται λεπτομερώς στο βιβλίο του Βρετανού καθηγητή Δρ. Στέφεν Άιριγκ με τίτλο: «Ατατούρκ και Ναζί. Δάσκαλος και μαθητής στην εφαρμογή του ολοκληρωτισμού».
Οι βασικές αρχές της τουρκικής γεωστρατηγικής, εδράζονται σε δύο θεωρίες, μία εθνικιστική–αλυτρωτική και μία πολιτικο-θρησκευτική, όπου εκεί επάνω εδράζονται όλες οι γεωστρατηγικές επιδιώξεις της Τουρκίας. Αυτό συμβαίνει εδώ και δεκαετίες, άλλοτε κεκαλυμμένα και άλλοτε --όπως την παρούσα περίοδο-- έντονα, προκλητικά και επιθετικά. Επιπρόσθετα, στη διαμόρφωση της τουρκικής γεωστρατηγικής ήρθαν να συμβάλλουν καταλυτικά δύο πιο πρόσφατες θεωρίες: Μια νεόκοπη, προκλητική θεωρία που περιφρονεί ξεδιάντροπα έννοιες του διεθνούς δικαίου και μια που προτάσσει δυναμικά το νεο-οθωμανικό μεγαλείο. Παρακάτω ακολουθούν οι τέσσερις αυτές θεωρίες που όλες τους όμως απείλησαν και απειλούν τον ελληνισμό.

1920, ο 'Εθνικός Όρκος' του Κεμάλ
Ο 'Εθνικός Όρκος'(MISAAK-I MILLI ή Ahd-i Milli) αφορά την παρακαταθήκη του Μουσταφά Κεμάλ, που ψηφίστηκε το 1920 στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση στο Ερζερούμ. Τότε, και ενώ ο Ελληνικός Στρατός είχε απελευθερώσει την Σμύρνη και μια σειρά από άλλες πόλεις και περιοχές της δυτικής Μικράς Ασίας, ο Μουσταφά Κεμάλ συγκάλεσε τους πολιτικούς ηγέτες της Ανατολίας και διοργάνωσε το Συνέδριο του Ερζερούμ και το Συνέδριο της Σεβάστειας.
Στα συνέδρια εκείνα, αφού εξασφάλισε και την υποστήριξη των ηγετών των φατριών των Κούρδων, αποφασίστηκαν οι βασικοί άξονες του 'Εθνικού Όρκου', που οριστικοποιήθηκε και δόθηκε από τους βουλευτές της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, σε μια συνεδρίαση που έγινε κεκλεισμένων των θυρών, τις 28 Ιανουαρίου 1920.
Ο 'Εθνικός Όρκος', που αποτελείται από έξι άρθρα, ανακοινώθηκε στην κοινή γνώμη στις 17 Φεβρουαρίου και περιελάμβανε τους όρους της ειρηνευτικής συμφωνίας που ήταν διατεθειμένη να υπογράψει η Τουρκία. Μάλιστα, για να γίνει αντιληπτό από όλους και να αποτελέσει την παρακαταθήκη του Μουσταφά Κεμάλ και τον οδηγό για τους μελλοντικούς κυβερνήτες της Τουρκίας ήταν συνημμένα του Εθνικού Όρκου ο Χάρτης με τις μελλοντικές διεκδικήσεις τις Τουρκίας. Σε αυτόν αναγράφονταν και αναφέρονταν όλες οι περιοχές που θα διεκδικούσε η Τουρκία. Δηλαδή, όπου υπάρχουν σήμερα τουρκικές διεκδικήσεις, στην Μοσούλη, στο Χαλέπι, στην Κύπρο, στα Δωδεκάνησα, στην Δυτική Θράκη κλπ.


Ο Χάρτης του Εθνικού Όρκου με τις εδαφικές διεκδικήσεις

Ο Χάρτης του Εθνικού Όρκου με τις εδαφικές διεκδικήσεις.
Για να μην υπάρχουν αμφιβολίες για το ποιες είναι αυτές οι περιοχές που διεκδικεί το τουρκικό έθνος, «τα σύνορα της καρδιάς του», ο Ερντογάν πρόσφατα μίλησε για το Χαλέπι της Συρίας, τη Μοσούλη, το Κιρκούκ και το Αρμπίλ του Ιράκ, το Καραμπάχ της Αρμενίας, το Μπατούμ της Γεωργίας, τη ρωσική Κριμαία, τη Βάρνα της Βουλγαρίας, τη μουσουλμανική Βοσνία, τα Σκόπια και βεβαίως για την ελληνική Δυτική Θράκη, τη Θεσσαλονίκη (γενέτειρα του Μουσταφά Κεμάλ) και τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Στην ουσία όμως πρόκειται για τις περιοχές που αναφέρονται ακριβώς στον 'Εθνικό Όρκο'.
Δήλωσε επίσης ότι «η Τουρκία δεν είναι μόνο τα 82 εκατομμύρια των πολιτών της αλλά και τα εκατομμύρια αδέλφια μας στη γύρω γεωγραφική περιοχή». Πρόσθεσε ότι είναι καθήκον, αλλά και δικαίωμα της Τουρκίας να ενδιαφέρεται γι’ αυτές τις περιοχές και κατέληξε: «Η στιγμή που θα παραιτηθούμε από αυτό, θα είναι η στιγμή που θα χάσουμε την ανεξαρτησία μας και το μέλλον μας».

1975, η 'Εθνική Θέαση' του Ερμπακάν
Η δεύτερη είναι η 'Εθνική Θέαση' (MILI GORUS), του μέντορα του Ερντογάν, του Νετσμενττίν Ερμπακάν. Το 1975, ο Ερμπακάν παρουσίασε το πλαίσιο ιδεών του για μια ισχυρή Τουρκία, το πρόγραμμα – κίνημα Εθνική Θέαση. Με αυτό το πρόγραμμα-κίνημα της 'Εθνικής Θέασης', ο Ερμπακάν επεδίωξε να εισαγάγει μια ιδεολογική πλατφόρμα. Πρόκειται για ένα πλαίσιο ιδεών, αρχών και στόχων για την ευημερία και την ανάπτυξη της Τουρκίας και την ανέλιξή της σε σημαντική χώρα του παγκόσμιου συστήματος, όπως ήταν ακριβώς κάποτε η Οθωμανική αυτοκρατορία.
Σημαντικό στοιχείο στην 'Εθνική Θέαση' κατέχει το Ισλάμ καθώς τότε ξεπήδησε το λεγόμενο πολιτικό Ισλάμ στην Τουρκία. Έτσι, στην ουσία η 'Εθνική Θέαση' ήταν η πολιτικοποίηση του Ισλάμ και η αναρρίχηση ενός Ισλαμικού κόμματος στην εξουσία. Ο στόχος αυτός επετεύχθη ήδη στην Τουρκία και ο αγαπημένος «πρίγκηπας της Κωνσταντινούπολης» του Ερμπακάν, ο νυν πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον κατέκτησε με τον πιο εμφατικό τρόπο.

2018, η 'Γαλάζια Πατρίδα' του Γιαϊτζί
Μέχρι πριν λίγα χρόνια οι επιδιώξεις της Τουρκίας ήταν εμφανείς και αποσκοπούσαν αφενός στην γκριζοποίηση νησίδων και βραχονησίδων, που δεν αναφέρονταν ονομαστικά στη συνθήκη της Λωζάνης και στη διχοτόμηση του Αιγαίου στον 25ο μεσημβρινό. Όμως πρόσφατα προέκυψε και ένας νέος όρος, με περισσότερες εδαφικές διεκδικήσεις.


Τα πάντα στα μισά διεκδικεί ουσιαστικά η Τουρκία.
Είναι η «Γαλάζια Πατρίδα», που ακούμε συνεχώς τελευταία από την γείτονα χώρα. Η παράνομη και εξωφρενική για το Διεθνές Δίκαιο θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας» δημιουργός της οποίας είναι ο ναύαρχος Τζιχάτ Γιαϊτζί. Την εν λόγω θεωρία προτάσσει τώρα η Άγκυρα προκειμένου να αμφισβητήσει τα δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Αναφερόμαστε σε μια θαλάσσια έκταση περίπου 465.000 τετραγωνικών ΚΜ, όπου η Τουρκία, αδιαφορώντας για το Διεθνές Δίκαιο και τη Συνθήκη UNCLOS του 1982 (Θαλάσσιο Δίκαιο), στηρίζει τις διεκδικήσεις της σε μια παγκόσμια νομική αυθαιρεσία. Θεωρεί ότι τα νησιά του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου δεν έχουν υφαλοκρηπίδα ούτε ΑΟΖ.
Έτσι η Τουρκία καλεί τα χερσαία κράτη, που είναι απέναντί της, την Αίγυπτο και την Λιβύη και κατ’ επέκταση και την Ελλάδα, να χωρίσουν στη μέση τον θαλάσσιο χώρο που τους χωρίζει. Στην ουσία έχουμε μια γεωπολιτική επιχωμάτωση της Τουρκίας στο μισό της θαλάσσιας έκτασης της Ανατολική Μεσογείου και του Αιγαίου. Θέλει δηλαδή, στη μέση το Αιγαίο (25ος μεσημβρινός) και στη μέση και την Ανατολική Μεσόγειος.
Φυσικά, όλα τα κράτη απέρριψαν την νεόκοπη και παράνομη θεωρία της Τουρκίας, καθόσον δεν υπάρχει περίπτωση αυτό να γίνει αποδεκτό από την διεθνή κοινότητα και φυσικά από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Δηλαδή η Αγγλία, η Σαρδηνία, η Κορσική και τόσα νησιά και θαλάσσια κράτη δεν έχουν υφαλοκρηπίδα ή ΑΟΖ;
Παράλογες θεωρίες για την παγκόσμια κοινότητα και το Διεθνές Δίκαιο, που όμως η Τουρκία θέτει στο τραπέζι των διεκδικήσεων, προσπαθώντας συσσωρεύσει διεκδικήσεις, ώστε να υποχωρήσει μερικώς σε κάποιες διεκδικήσεις στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, όταν συρθούμε αναγκαστικά μετά από κάποιες εξελίξεις.

2001, τo 'Στρατηγικό Βάθος' του Νταβούτογλου
Η ολοκληρωμένη γεωστρατηγική αντίληψη της νεοοθωμανικής Τουρκίας αποκαλύπτεται εντυπωσιακά, διαβάζοντας το βιβλίο του καθηγητή και πρώην πρωθυπουργού Αχμέτ Νταβούτογλου. Εκεί, αναλύεται η γεωπολιτική κατάσταση στο σύμπλοκο Βαλκάνια-Αιγαίο-Ανατολική Μεσόγειος, που αφορά ουσιαστικά τα δύο ελληνικά κράτη (Ελλάδα και Κύπρος) και τον σημαντικό ρόλο που πρέπει η Τουρκία να αναλάβει. Διαβάζουμε: «Μέσα σε αυτόν τον σχεδιασμό, το ζήτημα της Κύπρου, θα έλθει στο προσκήνιο με πιο ενεργό τρόπο».
Ξεκαθαρίζει την τουρκική πολιτική απέναντι σε Ελλάδα και Κύπρο, τονίζοντας ότι «η Κύπρος πρέπει να βγει από την τουρκο-ελληνική εξίσωση». Και παρακάτω: «Η Κύπρος γίνεται με αυξανόμενη ταχύτητα ένα ζήτημα Ευρασίας και Μέσης Ανατολής–Βαλκανίων (Δυτικής Ασίας-Αν. Ευρώπης». Και ακόμη δεν είχαν ανακοινωθεί τα ενεργειακά αποθέματα νοτίως της Κύπρου, οι ενεργειακές συμμαχίες και άξονες, που αλλάζουν τα γεωπολιτικά δεδομένα του προαναφερθέντος συμπλόκου.
Σε ότι αφορά την ισλαμοτουρκική πολιτική με τα βαλκανικά κράτη αναφέρει χαρακτηριστικά: «…Μια αδυναμία της Τουρκίας που θα φανερωθεί στο θέμα της ασφάλειας και της προστασίας της τουρκικής κοινότητας στην Κύπρο, μπορεί να εξαπλωθεί σαν κύμα στην Δυτική Θράκη και την Βουλγαρία και ακόμη στο Αζερμπαϊτζάν και την Βοσνία». Μόνο από τα μικρά αυτά αποσπάσματα του περίφημου βιβλίου του μέντορα του Ερντογάν για την Νέο-οθωμανική πολιτική του Τούρκου προέδρου.
Η Ελλάδα, με την πολιτική του κατευνασμού (Appeasment) τις τελευταίες δεκαετίες, θεωρεί ότι θα κατευνάσει το αδηφάγο θηρίο «χαϊδεύοντας το κατά την φορά του πέλους», οδηγώντας όμως σταδιακά την πατρίδα στην 'φινλανδοποίηση', παραχωρώντας εθνικά κυριαρχικά δικαιώματα χωρίς πόλεμο. Διατρέχουμε κίνδυνο αφανισμού ως έθνος αν συνδυαστεί η επιθετική αναθεωρητική πολιτική της Τουρκίας με την ελληνική πολιτική κατευνασμού, καθώς και με άλλους εθνοκτόνους παράγοντες.
Αναφερόμαστε φυσικά στην υπογεννητικότητα, τη μετανάστευση των καλυτέρων και πολύ καλά εκπαιδευμένων νέων μας, όπως ήδη συμβαίνει σήμερα. Μόνη ελπίδα μας η διαμόρφωση νέας εθνικής στρατηγικής με κυρίαρχη την πολιτική αποτροπής (Containment), μαζί με ισχυρές συμμαχίες. Και για να είμαστε σαφείς, αποτροπή σημαίνει ισχύς, με δεδομένη την πολιτική εφαρμογή της, αν απαιτηθεί, για την προάσπιση των εθνικών μας συμφερόντων.

Παραπάνω, αναφερθήκαμε στις θεωρίες, που εδράζεται ολόκληρη η Τουρκική Γεωστρατηγική Αντίληψη, η οποία έχει τις ρίζες της από τον Εθνικό Όρκο, την παρακαταθήκη του Μουσταφά Κεμάλ μέχρι σήμερα και η οποία έχει εμπλουτιστεί με νέες πολιτικές θεωρίες και πρακτικές. Από την Ισλαμική Εθνική Θέαση, στην γεωπολιτική θεώρηση του Νέο-οθωμανισμού του Νταβούτογλου, ως την πρόσφατη ακραία, απαράδεκτη και αναθεωρητική θεωρία της Γαλάζιας πατρίδας του Ναυάρχου Γιαϊτζί. Στη συνέχεια θα επιδιώξουμε να αναλύσουμε τις σημερινές γεωστρατηγικές επιδιώξεις και πως πρέπει να αντιμετωπιστούν.

Τουρκική Σκέψη.
Ο τρόπος σκέψης της Τουρκικής εθνικής πολιτικής εστιάζεται σε τρεις παράγοντες:
• Στην θρησκεία (Ισλάμ),
• στον εθνικισμό και
• στην Ιστορία.
Οι παράγοντες αυτοί έχουν ως κοινή συνισταμένη τη γεωγραφία και το νέο όραμα Ερντογάν που εστιάζεται σε πέντε «Κ».
• ΚΟRΕ (Κορέα),
• ΚΕSMIR (Κασμίρ),
• ΚURTLER (Κούρδοι).
• KIBRIS (Κύπρος) και
• KUDUS (Ιεροσόλυμα).
Τα πέντε Κ, έγιναν γνωστά από το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας, για διάφορες περιοχές και λαούς, με παρεμβάσεις, δηλώσεις ενδιαφέροντος και προστασίας των μουσουλμάνων διαφόρων περιοχών (Κασμίρ και Παλαιστινιακό), ιδιαίτερες σχέσεις (Κορέα) κλπ.
Τουρκική Μεθοδολογία.
Οι αρχές της τουρκικής μεθοδολογίας περιλαμβάνουν προληπτικές και αποτρεπτικές ενέργειες, με μεταφορά στρατιωτικών επιχειρήσεων της Τουρκίας πέραν των συνόρων της και δη σε εδάφη άλλων κρατών. Αναφέρομαι σε μια στρατηγική της Τουρκίας , βάση της οποίας η υιοθέτηση της αντίληψης περί άμυνας επί των συνόρων της, θεωρείται ολέθρια. Κάθε χώρα, κατά την Τουρκία, που δεν αποκόπτει τις απειλές της πέραν των συνόρων της και δεν δημιουργεί αμυντικά προπύργια στο εξωτερικό θα αντιμετωπίσει τον διαμελισμό της στο μέλλον.
Μια άλλη αρχή της Τουρκίας είναι, η πολιτική του ήσσονος κινδύνου και η μη ανάληψη επιχειρησιακών (και πολιτικών) ρίσκων. Αν δεν είναι εφικτό σήμερα, περιμένει για αύριο. Η Τουρκία ποτέ δεν θα προβεί σε στρατιωτική επιχείρηση μεγάλου ρίσκου και πάντα, αν δεν έχει εξασφαλίσει εκ των προτέρων την στήριξη, ή έστω την ανοχή των μεγάλων δυνάμεων. Ενδεικτικά, στην Κύπρο το 1974 είχε εξασφαλίσει την στήριξη των ΗΠΑ και την ανοχή των Ρώσων. Το ίδιο στις πρόσφατες επιχειρήσεις- εισβολές στην Συρία, στην περιοχή Γιαραμπλούς και στο καντόνι του Αφρίν. Στήριξη και ανοχή Ρωσίας και ΗΠΑ, αντίστοιχα.
Η μεθοδολογία της Τουρκίας είναι γνωστή και εφαρμόζεται επί δεκαετίες. Πολιτική εκφοβισμού, απειλών χρήσης στρατιωτικής ισχύος, χρήση στρατιωτικών μέσων, αμφισβητήσεις κυριαρχικών βερμπαλισμοί και απειλές, εκφοβισμοί, αμφισβητήσεις εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων άλλων χωρών, διάφορες μορφές υβριδικού πολέμου, απίστευτη περιφρόνηση και καταπάτηση του Διεθνούς Δικαίου, απίστευτες θεωρίες με σκοπό την διεκδίκηση χερσαίου και θαλάσσιου χώρου, γκριζοποίηση περιοχών χωρίς καμιά νομική ισχύ, χρήση στρατιωτικών μέσων διαδοχικά και συνεχώς κατά κρατών-στόχων, συνεχείς στρατιωτικές ασκήσεις με σκοπό την παρενόχληση και την επίδειξη ισχύος την συστηματική και συνεχή παραβίαση εθνικού εναερίου χώρου γειτονικών χωρών και γενικά μια συμπεριφορά που επιδεικνύει ιδιαίτερα προς την Ελλάδα και τελευταία προς την Κύπρο και αποδεικνύει τις παράνομες επιδιώξεις της. Μια συμπεριφορά πειρατική, κράτους ταραξία, κράτους εισβολέα σε τρεις ανεξάρτητες χώρες και που επιδίδεται συνεχώς χωρίς τιμωρία, σε αυτό το θέατρο του παραλόγου και επικινδυνότητας, σε όλη την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Ο πρόεδρος Ερντογάν ωθείται σε αυτή την επικίνδυνη πολιτική του σήμερα, από τους εξής παράγοντες:
ü Οι ενεργειακές εξελίξεις στην ΑΟΖ της Κύπρου, όπου νέα κοιτάσματα ανακαλύπτονται και μεγάλες ξένες εταιρείες συμμετέχουν στο παιχνίδι της ανεύρεσης και εξόρυξης Υ/Δ.
ü Οι διαμορφούμενες ενεργειακές συμμαχίες, οι δύο τριμερείς Ελλάδα-Κύπρος-Αίγυπτος και Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ (η ονομαζόμενη και 3+1 αφού «συμμετέχουν» και οι ΗΠΑ και η υπό εκκόλαψη νέα Ελλάδα-Κύπρος-Ιορδανία, οι οποίες κατά πολλούς αναλυτές αποκτούν και στρατηγικής σημασίας συμμαχίες.
ü Οι κακές έως κατεστραμμένες σχέσεις Τουρκίας με το Ισραήλ, καθώς και οι κατεστραμμένες ήδη σχέσεις Τουρκίας Αιγύπτου.
ü Η αποτυχία της Τουρκίας να γίνει η ηγέτιδα δύναμη του Ισλαμικού κόσμου και των Αραβικών χωρών, αγνοώντας το γεγονός της ιστορικής μνήμης των Αράβων, από την εποχή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και τις συνθήκες υποδούλωσης των Αράβων, που ακόμη είναι έντονες.
ü Οι νέες συμμαχίες στην Μέση Ανατολή, που διαμορφώνουν ένα νέο συγκρουσιακό περιβάλλον, δηλαδή Ρωσία-Τουρκία-Ιράν και από την άλλη Αίγυπτος-Ισραήλ-Σ. Αραβία-ΗΑΕ, όπου οι νέοι σύμμαχοι της Τουρκίας (Ρωσία και Ιράν) είναι διακηρυγμένοι εχθροί των ΗΠΑ και των συμμάχων της.
ü Η δυσχερής θέση της Τουρκίας στην Β. Συρία, τα προβλήματά της στην περιοχή Ιντλίμπ, η στήριξη τελικά των ΗΠΑ στους Κούρδους της Συρίας (YPG), με αποτέλεσμα να εξαρτάται από τις διαθέσεις του μεγάλου τακτικιστή Βλαντιμίρ Πούτιν.
ü Τέλος και πολύ σημαντικό η διαμάχη Τουρκίας και ΗΠΑ και το δίπολο S-400 F-35, που παρακολουθούμε τους τελευταίους μήνες, που τελικά θα κρίνουν και τις οικονομικές εξελίξεις (καταστροφικές αν δεν τα βρουν) της χώρας και ίσως και το μέλλον του πανίσχυρου σήμερα Ερντογάν.
Το Όραμα Ερντογάν μέχρι το 2023.
Το νέο-οθωμανικό όραμα του προέδρου Ερντογάν μέχρι το 20123, 100 χρόνια μετά την συνθήκη της Λωζάνης , είναι να καταστήσει την Τουρκία:
• Μέλος των G10, δηλαδή των μεγαλύτερων οικονομιών του πλανήτη
• Μεγάλη στρατιωτική και διπλωματική δύναμη ώστε να στηρίζει τις γεωπολιτικές της επιδιώξεις
• Περιφερειακό πόλο ισχύος, του οποίου ο λόγος θα βρίσκει μεγάλη απήχηση σε μουσουλμανικούς και αραβικούς πληθυσμούς.
• Εξουδετέρωση πλήρως του παράγοντα Κούρδοι και αποτροπή δημιουργίας αυτόνομου ή ανεξάρτητου Κουρδικού κράτους, εκτός Τουρκίας και δη στην Συρία, καθόσον αυτό θα αποτελέσει την Λυδία Λίθο για τον διαμελισμό της Τουρκίας.
• Πυρηνική δύναμη
• Κόμβος διάθεσης υδρογονανθράκων από τη νότια ανατολική ζώνη Κασπίας και Μέσης Ανατολής.
• Υπολογίσιμο παίκτη με κατασταλαγμένο τον ζωτικό του χώρο (ώστε να αναπνέει γεωπολιτικά), με έμμεση αναγνώριση του δικαιώματος να κινείται με ευχέρεια κινήσεων εντός αυτού.Ο Ερντογάν έχει αναφέρει χαρακτηριστικά στο υπουργικό συμβούλιο πως «όταν τελειώσει αυτή η ιστορία, η Τουρκία ή θα έχει μεγαλώσει ή θα έχει μικρύνει. Και εγώ θα κάνω τα πάντα να την μεγαλώσω».
• Ανακήρυξη το 2013 της Ισλαμικής Τουρκικής Δημοκρατίας, τέλος της Τουρκικής Δημοκρατίας και ανακήρυξη του Ερντογάν ως τον νέο μεγάλο Ατατούρκ, υποβαθμίζοντας σημαντικά τον πρώτο Ατατούρκ (Μουσταφά Κεμάλ).
· Μεταφορά της πρωτεύουσας από την Άγκυρα στην Κωνσταντινούπολη, για ιστορικούς λόγους.

Αντιμετώπιση
Θα πρέπει να ευχαριστούμε τον πρόεδρο Ερντογάν, καθόσον κάνει ότι είναι δυνατόν ο άνθρωπος να μας δείχνει τις προθέσεις του, την πολιτική του και την εθνική στρατηγική του, που είναι επιθετική, αναθεωρητική και έχει εδαφικές διεκδικήσεις κατά της Ελλάδος. Επίσης η κρίση αυτή μας απέδειξε την ουτοπική αντίληψη που καλλιεργήθηκε επί δεκαετίες στην εφησυχασμένη Ελληνική κοινωνία, ότι η Ελλάδα ως μέλος του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν κινδυνεύει από κανέναν, ιδιαίτερα από ένα σύμμαχο-μέλος του ΝΑΤΟ και ότι τα σύνορα της Ελλάδος είναι Ευρωπαϊκά σύνορα, άρα η ασφάλειά των είναι και υποχρέωση όλων των Ευρωπαϊκών κρατών και όχι και τόσο των Ελλήνων!!
Η δημιουργία στην σημερινή Τουρκία, ενός προεδρικού συστήματος χωρίς στοιχειώδη διάκριση των εξουσιών και θεσμικά αντίβαρα, με ποδηγέτηση του κοινοβουλίου και μόνη δημοκρατική επίφαση τις εκλογές, επισφραγίζει την παντοδυναμία του Ερντογάν. Ο Ερντογάν, όπως προαναφέραμε, έχει θέσει σε λειτουργία μια μακρόπνοη , μεγαλοπρεπή και φιλόδοξη πολιτική επιδίωξη, στο να καταστήσει την Τουρκία, αρχικά μεγάλη περιφερειακή δύναμη στην Ανατ. Μεσόγειο και την Μέση Ανατολή, ηγέτιδα δύναμη του Ισλαμικού κόσμου και σε δεύτερη φάση σε ένα παγκόσμιο πόλο-κρατικό δρώντα, σχεδόν εφάμιλλο των ΗΠΑ, Ρωσίας, Κίνας, Ε.Ε. στο νέο παγκόσμιο πολυπολικό σύστημα που ήδη διαμορφώνεται. Πολύ φιλόδοξο πρόγραμμα και συνάμα πολύ επικίνδυνο και για τον ίδιο και για την Τουρκία, αν αποτύχει. Αν ο Σουλτάνος όμως το επιτύχει τότε θα εκπληρώσει το όνειρό του, να γίνει ο νέος Ατατούρκ (πατέρας των Τούρκων), ξεπερνώντας τον παλαιό Μουσταφά Κεμάλ, ιδρυτή της νέας Τουρκίας, εμείς δε, είναι βέβαιο ότι θα γίνουμε τουρκικό προτεκτοράτο, ευνουχισμένο εθνικά και ακρωτηριασμένο εδαφικά.
Η πατρίδα θα πρέπει να αντιμετωπίσει άμεσα (χθες και όχι σήμερα) την γεωπολιτική μεταβολή και μετάλλαξη της Ισλαμικής Ερντογανικής και ανεξέλεγκτα επιθετικής Τουρκίας . Θα πρέπει με κάθε κόστος να εφαρμόσουμε μια νέα υψηλή Εθνική Στρατηγική, με ψυχραιμία και αποφασιστικότητα, ιδιαιτέρως με εθνική ομοψυχία, που σε ότι αφορά το πολιτικό προσωπικό σήμερα δεν υφίσταται δυστυχώς, που η Εθνική αυτή Στρατηγική να εδράζεται σε ισχυρή αποτρεπτική στρατηγική έναντι της Άγκυρας.
Ας κοιτάξουμε κατάματα την Τουρκία, χωρίς φοβικά σύνδρομα, χωρίς την ολέθρια πολιτική κατευνασμού του παρελθόντος. Η Τουρκία δεν είναι ούτε αήττητη, ούτε τόσο φοβερή. Οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, παρά τις τεράστιες μνημονιακές περικοπές, παραμένουν ακόμη σε υψηλό επίπεδο ετοιμότητας και επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας. Η τουρκική στρατιωτική ισχύς είναι υπερεκτιμημένη, έχει δομικές αδυναμίες, αντιφάσεις, ελλείψεις σε ανώτατα έμπειρα στελέχη, προβλήματα ηθικού, ομογένειας, συναδελφικότητας, ιδιαίτερα μετά το πραξικόπημα του Ιουλίου 2016. Οι δε φαραωνικές φιλοδοξίες και επιδιώξεις του Σουλτάνου Ερντογάν, δημιουργούν αντιπαλότητες, ανταγωνισμούς, μισαλλοδοξίες και ξυπνούν δυσάρεστες μνήμες οθωμανικής αυτοκρατορίας, που ενυπάρχουν στο DNA όλων των λαών της Μέσης Ανατολής και της Βαλκανικής.
Η στρατηγικής συμμαχία της Ελλάδος με Ισραήλ και Αίγυπτο και στην συνέχεια με Ιορδανία και οι διαμορφούμενοι γεωπολιτικοί και γεωενεργειακοί άξονες Αθήνας-Λευκωσίας-Τελ Αβίβ και Αθήνας-Κύπρου-Καϊρου, κρίνονται ως θετική εξέλιξη για την Ελλάδα και θα επηρεάσει σημαντικά τις γεωπολιτικές εξελίξεις στα εθνικά μας θέματα. Ιδιαίτερα η στρατηγικής σημασίας επιλογή των ΗΠΑ να συμπεριλάβουν την Ελλάδα ως βασική χώρα στους γεωστρατηγικούς της σχεδιασμούς με την χρησιμοποίηση στρατιωτικών βάσεων τόσο στον νησιωτικό, όσο και στον χερσαίο χώρο της Ελλάδος και στην εφαρμοζόμενη νέα εξωτερική της πολιτική, αφού φαίνεται να απομακρύνονται από την Τουρκία, θεωρείται υψίστης σημασίας και ασπίδα προστασίας στις τουρκικές επιδιώξεις. Διατρέχουμε κίνδυνο αφανισμού ως έθνος αν συνδυαστεί η επιθετική αναθεωρητική πολιτική της Τουρκίας, με την Ελληνική πολιτική κατευνασμού και με άλλους εθνοκτόνους παράγοντες, όπως η υπογεννητικότητα, η μετανάστευση των καλυτέρων και πολύ καλά εκπαιδευμένων νέων μας, όπως ήδη συμβαίνει σήμερα. Η μόνη πολιτική που πρέπει να εφαρμόζεται είναι η πολιτική της Αποτροπής (Containment), όπως διδάσκουν όλοι οι μεγάλοι γεωπολιτικοί και εφαρμόζουν τα σοβαρά κράτη.
Σε πρόσφατη ανάλυσή της, μετά την νέα ήττα του Ερντογάν στην Κωνσταντνούπολη η εφημερίδα Bild κάνει λόγο για την «αρχή του τέλους της εποχής Ερντογάν» και επισημαίνει ότι η τελευταία απόπειρα του τούρκου Προέδρου εναντίον της δημοκρατίας, με την ακύρωση των εκλογών του Μαρτίου, εξελίχθηκε σε αυτογκόλ. Στο άρθρο περιγράφεται η πορεία του Ερντογάν των τελευταίων ετών, οι διώξεις σε βάρος ακαδημαϊκών, δημοσιογράφων, δημοσίων υπαλλήλων, δικαστικών κ.λπ., ενώ τονίζεται ότι όσο ισχυρότερος γινόταν ο ίδιος, τόσο πιο αδύναμη γινόταν η Τουρκία. «Η οικονομία είναι κατεστραμμένη: οι ξένοι επενδυτές δεν έχουν καμία εμπιστοσύνη και ο πληθωρισμός αδειάζει το πορτοφόλι των Τούρκων. Στην εξωτερική πολιτική η Τουρκία είναι πιο απομονωμένη από ποτέ, επιδεινούμενες διενέξεις με γειτονικές χώρες προκαλούν προβλήματα, ενώ οι σχέσεις με την ΕΕ και τις ΗΠΑ βρίσκονται στο ναδίρ. Ο Ερντογάν είναι για τον διεθνή διπλωματικό χώρο ανεπιθύμητος επισκέπτης Για αυτό και ισχύει ότι αυτές οι εκλογές ήταν η αρχή του τέλους της εποχής Ερντογάν», καταλήγει το άρθρο της Bild.
Καταλήγοντας θα λέγαμε εμφατικά ότι τα φοβικά σύνδρομα της πατρίδος δεν έχουν θέση σε καμιά περίπτωση στα εθνικά μας θέματα, γιατί αργά ή γρήγορα μας οδηγούν με βεβαιότητα στην «Φιλανδοποίηση» (παραχώρηση) των εθνικών κυριαρχικών μας δικαιωμάτων, χωρίς πόλεμο, ιδιαίτερα την παρούσα περίοδο με τον Ερντογάν στρυμωγμένο στην κυριολεξία στην γωνία. Και ας αφήσουν ορισμένοι τις πομφόλυγες περί διεθνούς έννομης τάξης, ότι είμαστε μέλος διεθνών αμυντικών συμμαχιών, οικονομικών και πολιτικών ενώσεων, άρα ασφαλείς και ότι έχουμε δίκαιο και δεν διεκδικούμε τίποτα από κανέναν, ασχέτως αν όλοι οι άλλοι διεκδικούν πολλά από μας, γιατί η ιστορία γράφεται με άλλους τρόπους. Τέλος, εκτιμώ ότι πρέπει να υπάρξει εθνική ομοψυχία, να δημιουργηθεί επιτέλους το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, για ενιαία εθνική γραμμή και να ενημερωθεί ο Ελληνικός λαός για την πραγματική κατάσταση, τις ενδεχόμενες εξελίξεις, ώστε να προετοιμαστεί για το χειρότερο.
« Έθνος που ηττάται, επανέρχεται. Έθνος που παραδίδεται αμαχητί, είναι τελειωμένο», Ουίνστον Τσώρτσιλ.

* Ο Ιωάννης Αθαν. Μπαλτζώης είναι αντιστράτηγος ε.α., πρώην Ακόλουθος Άμυνας στο Τελ Αβίβ, πρώην Αξιωματικός επιχειρήσεων της ECMM στον πόλεμο της Βοσνίας, Απόφοιτος Tactical Intelligence School (U.S. Army), με Μεταπτυχιακό (M.Sc.) στην Γεωπολιτική Ανάλυση, Γεωστρατηγική Σύνθεση και Σπουδές Άμυνας και Διεθνούς Δικαίου του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλος του Δ.Σ. του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛΙΣΜΕ)

BESA: Putin’s Turkish Gambit

on Σάββατο, 08 Ιουνίου 2019. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

BESA Center Perspectives Paper No. 1,195, June 9, 2019

EXECUTIVE SUMMARY: The first-ever NATO member state to shoot down a Russian military jet has willingly fallen in line with Vladimir Putin’s “Turkish Gambit,” a strategy designed to drive a deep crack into the NATO alliance.


The Ottoman and Tsarist militaries fought several wars during their imperial histories, all of them ending in Russian victory – a pattern that created a persistent Russophobia among the modern-day rulers of Turkey.

A mutual antipathy is baked into both cultures. In Russian, the word “Turkey” is used to denote an uninvited guest, and the word “Turk” is used to mean “ignorant.” The Turkish right wing, which comprises about 65-70% of the population, uses the phrase “Moskof gavuru” to mean “Russian.” The phrase translates to “an infidel from Moscow.”

In the summer of 2015, Turkish president Recep Tayyip Erdoğan started to show public signs of frustration over Russia’s protection of his nemesis, Syrian president Bashar Assad. Vladimir Putin responded by setting in motion a clever and effective game of political chess. Here, in chronological order, are the events that made up Putin’s “Turkish Gambit:”

Late summer and into the fourth quarter of 2015: Russian military jets not only intensified their patrolling but deliberately violated Turkish airspace, provoking Ankara to retaliate militarily. Had Erdoğan declined to respond, he would have been embarrassed before a divided nation as it was heading into parliamentary elections for a second time in five months. In the June round, Erdoğan’s party lost its parliamentary majority for the first time since it came to power in 2002. In the face of Russian aggression, the always assertive and self-confident PM, Ahmet Davutoğlu, changed the military rules of engagement to permit the shooting down of any foreign aircraft violating Turkish airspace. In so doing, Davutoğlu thought he had cleared northern Syria of a hostile military presence and opened a path for Ankara-backed jihadists to march toward Damascus and defeat Assad. This was not his first major miscalculation.
November 2015: Putin deployed the ancient Russian military tactic of testing how far he could go, provided Russia’s loss would be minimal. He sent an Su-24 to fly a controversial route along the Turkish-Syrian border. As he expected, Turkey shot it down, becoming the first NATO country to do such a thing after WWII. Even before the cheers had faded away, Erdoğan and Davutoglu realized they were in trouble, and a price of some kind was going to have to be paid. Initial diplomatic efforts to mend ties failed. In a move designed to humiliate Ankara even further, Putin sent the more advanced Su-34 to the Turkish border for further airspace violations. Davutoğlu, who had pledged to shoot down more Russian planes if they came that way again, did nothing.
Early 2016: Russia unveiled a long list of economic and trade sanctions on Turkish companies and introduced a visa regime that was too difficult for ordinary Turks to bypass. Moscow banned Russian citizens from traveling to Turkish holiday resorts and threatened multi-billion dollar Turkish construction businesses in Russia. It threatened to expel thousands of Turkish workers from Russia, even mentioning the possibility of taking “military retaliatory action.” Before Russia played its strongest card – its position as Turkey’s biggest natural gas supplier – Erdoğan buckled. Poor economic management caused the Russian sanctions to have an impact on the Turkish economy estimated at around $15 billion.
June 2016: The usually confrontational Erdoğan showed himself to be a pragmatist when necessary and sent Putin a written apology for the Su-24. It was not sufficient. If Erdoğan was to avoid Russian hostilities, he was going to have to align Turkey’s Syria policy fully with Russia’s. Belatedly, Erdoğan realized that what he once imagined to be a neo-Ottoman Syrian territory friendly to Turkey and Turkish interests, along with Hamas and the Muslim Brotherhood, was now Russian-controlled territory, and Assad was regaining much of it despite the years of blood, tears, and expended resources.
About face: Erdoğan decided to make the best of this calamity by using Turkey’s newfound love affair with Moscow against the West. Should the West decline to believe in the Turkish-Russian reconciliation, Ankara always retained the “nuisance valve” option: the threat of opening the floodgates and sending millions of refugees to Europe.
December 2017: Turkish officials announced that Ankara would buy Russian-made surface-to-ground S-400 long-range air and anti-defense missiles (for an as-yet unofficial $2.5 billion). Turkey knows the Americans and their NATO allies are unlikely to believe that the S-400s will work entirely as a stand-alone system; will pose no threat to the F-35 or other NATO systems; will be controlled exclusively by Turkish soldiers and not Russian; and will be entirely free of Russian hacking into NATO systems. But Turkey has no desire to be sanctioned by Russia once again. In a sign of the effectiveness of Putin’s Turkish Gambit, there is now a wide crack in the NATO alliance as Ankara insists it will deploy both the S-400 and F-35 systems on its soil. The purchase of the S-400s is obviously Turkey’s sovereign decision, and its NATO allies cannot challenge it. But they can challenge Turkey’s participation in the F-35 program, and have the option of kicking Turkey out of the consortium that builds new-generation stealth aircraft.\
2019 or 2020: Turkey opens negotiations with Moscow for a stopgap fighter solution that will address Ankara’s interim requirements. After all, the Turks cannot afford to compromise their firepower and aerial deterrence. If realized, the fighter jet program would push Turkey even further into Russia’s defense and security orbit and would further widen the crack within NATO, likely prompting campaigns calling for Turkey’s expulsion.
2025: Whether or not Turkey is still part of the NATO alliance, it will have established irrevocable defense ties with Russia, with one foot in Brussels and two arms clinging to Moscow.
The Turkish Gambit may or may not end well for Erdoğan, but it’s certainly good for Putin.

View PDF

Burak Bekdil is an Ankara-based columnist. He regularly writes for the Gatestone Institute and Defense News and is a fellow at the Middle East Forum. He is also a founder of, and associate editor at, the Ankara-based think tank Sigma. 

Κατερίνα Βαθρακογιάννη*: «Οι Σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας στη Μεταψυχροπολεμική Εποχή»

on Πέμπτη, 09 Μαΐου 2019. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

Ο σκοπός του άρθρου αυτού είναι να εξετάσει τις σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας στη μεταψυχροπολεμική περίοδο, όπως δηλαδή διαμορφώθηκαν στην περίοδο της διάλυσης της ΕΣΣΔ (1989) και της εκ νέου ανάδυσης της Ρωσίας ως διαδόχου της πρώτης.
Οι ευρωρωσικές σχέσεις έχουν ως υπόβαθρο μία υπερχιλιετή ιστορία ανταγωνισμού, στρατιωτικής σύγκρουσης και αμοιβαίας καχυποψίας, αλλά και δημιουργικής συνύπαρξης και συνεργασίας.

Από την εποχή του Μεγάλου Πέτρου, η Ρωσία διαδραματίζει έναν καθοριστικό ρόλο στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι άλλοτε ως «απελευθερωτής» και άλλοτε ως «ηγεμόνας» και κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ως ιδεολογικο-πολιτικός και στρατηγικός αντίπαλος.


Η Ευρωπαϊκή 'Ένωση και η Ρωσία επιδόθηκαν μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ σε μία προσπάθεια οικοδόμησης στενότερων δεσμών, με προφανή σκοπό την ενίσχυση της αμοιβαίας σταθερότητας και ασφάλειας και της οικονομικής και ενεργειακής συνεργασίας στην γηραιά ήπειρο. Άλλωστε θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να διατηρήσουν για μεγάλο χρονικό διάστημα την ψυχροπολεμική ένταση, καθώς και οι δύο εταίροι συγκατοικούν στην ίδια ήπειρο και διαχειρίζονται εν πολλοίς τα ίδια, προβλήματα και τις ίδιες προκλήσεις, είτε στην Ευρώπη, είτε παγκοσμίως. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια, ότι δεν έχουν διαφορετική άποψη για τον τρόπο προσέγγισης και επίλυσης αυτών των προβλημάτων.

Εντούτοις, παρά την εντυπωσιακή ανάκαμψή της (οικονομική, ενεργειακή και πολιτικο-διπλωματική) στο διεθνές σύστημα, η Ρωσία συνεχίζει να πάσχει από μία κρίση ταυτότητας αφού ακόμα δεν έχει ξεκαθαριστεί (και ξεκαθαρίσει η ίδια) εάν είναι τμήμα του ευρωπαϊκού κόσμου, μία αναγεννημένη Μεγάλη Δύναμη που αρνείται ωστόσο, και λόγω του πρώην ένδοξου παρελθόντος της, να ενταχθεί στον ευρωπαϊκό (μικρό)κόσμο ή απλά συνιστά μία αχανή και συνάμα ισχυρή χερσαία γέφυρα ανάμεσα στην (Άπω) Ανατολή και τη Δύση.

Την ανασφάλεια της ρωσικής πλευράς επιτείνει η ευρωπαϊκή αμφισημία και αντιγνωμία και εν τέλει η έλλειψη κοινής ευρωπαϊκής αντιμετώπισης της Ρωσίας. Η πολιτική βούληση για συνεργασία με τη Μόσχα δεν είναι πάντα δεδομένη αφού συχνά εξαρτάται από τους ενδοευρωπαϊκούς συσχετισμούς ισχύος και συμφερόντων, καθώς και από τις συχνές, άκομψες και μη, παρεμβάσεις των ΗΠΑ στους ευρωπαϊκούς εταίρους της ΕΕ.

Η Ρωσία βλέπει την ΕΕ και κατ’ επέκταση μεγάλο μέρος της Δύσης ως ένα εν δυνάμει επιδρομέα-ανταγωνιστή απέναντι στον οποίο πρέπει να είναι προετοιμασμένη να αμυνθεί, ενδεχομένως και στρατιωτικά. Αυτή η αντίληψη έχει βαθύτερες ιστορικές ρίζες πίσω στην Ναπολεόντεια επίθεση το 1812 και εν τέλει την κατάκτηση της Μόσχας, τη Γερμανική Αυτοκρατορία και τις επιθέσεις των Ναζί την περίοδο 1941-44 και την απάνθρωπη αντιμετώπιση του Κόκκινου Στρατού και του Ρωσικού λαού από τους Ναζί, το «Σιδηρούν Παραπέτασμα» και τις μάχες «αντιπροσώπων» του Ψυχρού Πολέμου.

Η δεκαετία του ’90 έφερε μια σύντομη ανάπαυλα στις ταραγμένες σχέσεις Ρωσίας–Δύσης ακριβώς επειδή η Ρωσία βγήκε «λαβωμένη» γεωπολιτικά, γεω-στρατηγικά και οικονομικά από τον Ψυχρό Πόλεμο, ωστόσο το γενικό θέμα παραμένει το ίδιο: η Ρωσία αισθάνεται να απειλείται και να περικυκλώνεται από τη Δύση και τους πολιτικο-στρατιωτικούς συνασπισμούς αυτής, δηλαδή την ΕΕ αλλά πρωτίστως το ΝΑΤΟ. Η συνεχιζόμενη ουκρανική κρίση αποτελεί την πιο πρόσφατη εκδήλωση αυτού του γεγονότος. Η προσπάθεια επέκτασης της ΕΕ στις όμορες με τη Ρωσία χώρες της πρώην ΕΣΣΔ, αντιλαμβάνεται από τη Μόσχα ως προσπάθεια εγκλωβισμού της Μόσχας σε αντιρωσικές κινήσεις, διείσδυσης της Δύσης στο ζωτικό χώρο της Ρωσίας που μέχρι πρότινος ήταν τμήμα τη ΕΣΣΔ και ως το μακρύ χέρι του ΝΑΤΟ και κατ’ επέκταση των ΗΠΑ. Φυσικά, λοιπόν, η Ρωσία αισθάνεται φιλύποπτα.

Στο συμβατικό τομέα, η ΕΕ και η Ρωσία συνεργάζονται σε ένα ευρύτατο φάσμα τομέων στο πλαίσιο της Συμφωνίας Εταιρικής Σχέσης και Συνεργασίας, των τεσσάρων Κοινών Χώρων και της Εταιρικής Σχέσης για τον Εκσυγχρονισμό. Μάλιστα, το 1999 τα δύο μέρη διακήρυξαν μια «στρατηγική εταιρική σχέση», την οποία όμως αντιλαμβάνονταν διαφορετικά. Όσον αφορά στον οικονομικό τομέα, οι δύο εταίροι διατηρούν πολύ στενές σχέσεις. Η ΕΕ είναι για τη Ρωσία ο σημαντικότερος εμπορικός εταίρος και επενδυτής ενώ η Ρωσία αποτελεί ζωτικής σημασίας προμηθευτή ενέργειας (ιδίως φυσικού αερίου και δευτερευόντως πετρελαίου) για την ΕΕ.

Ωστόσο, οι σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας σε πολιτικά ζητήματα χαρακτηρίζονται από εντάσεις και διαφωνίες, οι σημαντικότερες από τις οποίες αφορούν στον ανταγωνισμό τους στην περιοχή της Ανατολικής Ευρώπης και του Νότιου Καύκασου και στην παραβίαση δικαιωμάτων και ελευθεριών από τη Ρωσία.

Η Ρωσία αποτελεί αναμφίβολα έναν από τους πιο σημαντικούς εταίρους της ΕΕ ήδη από την προψυχροπολεμική εποχή για ποικίλους λόγους.

Πρώτον, η χερσαία γεωγραφική εγγύτητα των δύο προσδίδει στις μεταξύ τους σχέσεις βαρύνουσα σημασία. Η Ρωσία είναι η μεγαλύτερη γειτονική χώρα της ΕΕ, η οποία συνορεύει με τη Ρωσία μέσω αρκετών κρατών-μελών της, όπως της Φινλανδίας, της Λετονίας, της Πολωνίας, της Λιθουανίας (θύλακας του Καλίνινγκραντ) και της Εσθονίας. Πέραν της άμεσης γειτνίασης, η Ανατολική Ευρώπη και ο Νότιος Καύκασος αποτελούν κοινή γειτονιά για τους δύο εταίρους και πεδίο αντιπαράθεσης, με την ΕΕ να προσπαθεί να προσεταιριστεί τις χώρες αυτές εγγύτερα στην κοινότητα.

Δεύτερον, η Ρωσία είναι εξαιρετικά σημαντικός εταίρος για την ΕΕ λόγω της περιφερειακής και παγκόσμιας δύναμής της. Διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον Καύκασο και την Κεντρική Ασία και ασκεί σημαντική επιρροή στις γειτονικές της χώρες, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο θεωρείται ως ανεξάρτητη μεγάλη δύναμη που χρησιμοποιεί το σημαντικό ενεργειακό της πλεονέκτημα προκειμένου να επηρεάσει (οικονομικώς και μη), τη διεθνή τάξη. Επιπλέον, η Ρωσία αποτελεί ένα από τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, κάτι που δεν ισχύει για την ΕΕ συλλογικά παρά μόνον για δύο κράτη-μέλη της ατομικά, γεγονός το οποίο ενισχύει τη θέση της ως παγκόσμια δύναμη, με δυνατότητα αρνησικυρίας των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Τρίτον, όσον αφορά καθαρά στον οικονομικό και επιχειρηματικό τομέα, η Ρωσία δεν παύει να είναι μια τεράστια δυναμική αγορά για τα προϊόντα της ΕΕ καθώς και βασικός προμηθευτής ενεργειακών προϊόντων προς όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ.

Τέταρτον, ακόμα και εάν βρίσκεται, συγκριτικά με την πρώην ΕΣΣΔ, σε δυσχερέστερη θέση αναφορικά με τον αριθμό των πρώην «δορυφόρων» της, συμμάχων και εταίρων της, διατηρεί παγκοσμίως, έναν σημαντικό αριθμό φιλικά διακείμενων προς αυτήν, κρατών, ακόμα και μέσα στην ΕΕ.

Η εξέχουσα, λοιπόν, σημασία της Ρωσίας ως ευρωπαϊκού εταίρου δικαιολογεί τις συνεχείς προσπάθειες της ΕΕ για οικοδόμηση, διατήρηση εμβάθυνση αλλά και διεύρυνση των ήδη στενών της σχέσεων με τη γειτονική χώρα. Η στενή τους συνεργασία προσμετρά ήδη δύο ολόκληρες δεκαετίες από την υπογραφή της Συμφωνίας Εταιρικής Σχέσης και Συνεργασίας και καλύπτει ένα ευρύ φάσμα τομέων, όπως η προαγωγή της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, το εμπόριο και οι επενδύσεις, η σταθερότητα και ασφάλεια τόσο στην κοινή τους γειτονιά όσο και διεθνώς, η ενέργεια και η πυρηνική ασφάλεια, η προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η συνεργασία σε πολιτιστικά θέματα, η αντιμετώπιση της τρομοκρατίας και του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος, η προσφυγική κρίση και η λαθρομετανάστευση, η παγκόσμια περιβαλλοντική υποβάθμιση και άλλα.

Ωστόσο, σε αντίθεση με το εκτεταμένο και αισιόδοξο θεσμικό πλαίσιο που διέπει τις διμερείς σχέσεις, στην πραγματικότητα παρατηρείται ότι η εν λόγω εταιρική σχέση κλονίζεται κάθε άλλο παρά σπάνια. Διεθνή συμβάντα, όπως για παράδειγμα η πρόσφατη (και συνεχιζόμενη) κρίση στην Ουκρανία, η προσάρτηση ολόκληρης της Κριμαίας και οι επακόλουθες ευρωπαϊκές κυρώσεις, ο πόλεμος στη Γεωργία το 2008 και ως επακόλουθό του η προσάρτηση της Βόρειας Αμπχαζίας και Οσσετίας στη Ρωσία, η Ρωσική ανάμιξη στη Υπερδνειστερία και στη Μολδαβία, η συνεχής υποστήριξη της Ρωσίας στο καθεστώς Άσσαντ στη Συρία και στο Ιράν κ.α. φέρνουν στην επιφάνεια τις διαφορετικές αντιλήψεις και πρακτικές των δύο εταίρων και υπενθυμίζουν το τεράστιο χάσμα τους σχετικά με τις αξίες και τις αρχές που πρεσβεύει η Ευρωπαϊκή Ένωση και προσπαθεί να μεταγγίσει, ενδεχομένως πολύ πιεστικά και στη Ρωσία.

Με όπλο την (πόσο κοινή άραγε;) εξωτερική της πολιτική, η ΕΕ προωθεί παγκοσμίως αξίες, όπως η εθνική κυριαρχία και η μη παρέμβαση στα εσωτερικά των κρατών και ο σεβασμός των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, ενώ η Ρωσία θεωρεί τις αξίες αυτές δευτερογενούς σημασίας και διαμορφώνει την πολιτική της με βάση κυρίως τα στενά γεω-οικονομικά και εθνικά (γεωπολιτικά/γεωστρατηγικά) της συμφέροντα, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και του Καυκάσου αποτελούν τη στρατηγική «γειτονιά» και ουδέτερη ζώνη προστασίας της πάλαι ποτέ ΕΣΣΔ και η Ρωσία απαιτεί να λαμβάνεται υπόψη η γνώμη της όταν η ΕΕ προσπαθεί να προσεταιριστεί την εύνοια των κρατών αυτών.

Δεδομένου λοιπόν ότι η Ρωσία είναι πολύ μεγάλη για να την αγνοήσεις ποιά πρέπει να είναι η στάση της ΕΕ απέναντι σε έναν ατίθασο και αντιδραστικό εταίρο;

Μπορεί πράγματι η ΕΕ να σχεδιάσει και να υλοποιήσει μία ουσιαστική εξωτερική πολιτική προς τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και του Καυκάσου, χωρίς να λαμβάνει υπόψη της τις, δικαιολογημένες και μη, φοβίες, αγωνίες και ανησυχίες της Ρωσίας;

Πρέπει η ΕΕ να το πράξει ή μήπως η επιδεικτική αγνόηση της Ρωσίας ενδεχομένως θα αυξήσει το βαθμό ανησυχίας της και θα οδηγήσει σε περαιτέρω όξυνση και καχυποψία τους δύο ευρωπαϊκούς συγκάτοικους;
Και εάν πρέπει η ΕΕ να λαμβάνει υπόψη της τις (δικαιολογημένες;) Ρωσικές ανησυχίες, μέχρι ποίου σημείου ώστε να μην καθίσταται η εξωτερική πολιτική της ΕΕ «όμηρος» της Ρωσίας;

Μπορεί να υπάρξει μία πραγματική Ανατολική Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας, χωρίς τη Ρωσία και με δεδομένες τις τριβές μεταξύ της Ρωσίας και των υπολοίπων μερών που συμμετέχουν στην Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας;
Ποιά είναι (και θα είναι) η τύχη των διάφορων, παράλληλων πολύπλευρων ευρωπαϊκών σχεδίων και σχεδιασμών (π.χ. TACIS, Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας) προς την Ανατολική Ευρώπη και τον Καύκασο, όταν προσκρούουν και θα προσκρούουν στην Ρωσική καχυποψία και επιφυλακτικότητα;

Μπορεί να υπάρξει ένας ειλικρινής (μόνιμος και διαρθρωμένος) διάλογος ΕΕ-Ρωσίας;
Ποιός ο μελλοντικός ρόλος του Οργανισμού Συνεργασίας Εύξεινου Πόντου με δεδομένη τη διαφορετικότητα στις θέσεις και στις απόψεις των μελών του;

Υπάρχει άραγε πεδίο ουσιαστικής πολιτικής συνεργασίας και σύμπραξης μεταξύ ΕΕ και Ρωσίας πέραν της οικονομικής, επενδυτικής, επιχειρηματικής και ενεργειακής συνεργασίας ή οι δύο εταίροι απλώς θα συνεχίσουν να αλληλεπιδρούν, έστω στενά, μονάχα στο οικονομικό και στο ενεργειακό επίπεδο ως σαν μια γιγαντιαία ΕΖΕΣ η οποία θα όμως θα υπολείπεται σε ουσιαστική πολιτική συνεργασίας;

Και εν τέλει, που αρχίζει και που τελειώνει ο γεωγραφικός όρος «Ανατολική Ευρώπη»;

Νομίζω, εν τέλει, ότι οι σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας θα συνεχίσουν να δοκιμάζονται με σοβαρές και απρόβλεπτες διακυμάνσεις, λόγω ιστορικών καταβολών, αμοιβαίας καχυποψίας, εδραιωμένων στερεοτύπων και εσφαλμένων μικροαντιλήψεων, καθώς και αμοιβαίων χρόνιων προκαταλήψεων.

Σε αυτό συμβάλει, βέβαια και η διαφορετική προσέγγιση των κρατών-μελών της ΕΕ που άλλα επιθυμούν στενότερες σχέσεις με την Ρωσία, λόγω και της ενεργειακής τους εξάρτησης από αυτή, άλλα επηρεάζονται αρνητικά από τα χρόνια που ήταν υπό τον ασφυκτικό εναγκαλισμό της για 50 χρόνια, κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, αλλά ενδιαφέρονται να ενισχύσουν τους δεσμούς τους με τη Ρωσία προσπαθώντας έτσι να εξισορροπήσουν την Αμερικανική πίεση και επιρροή σε αυτά και άλλα είναι αρνητικά διακείμενα προς την Ρωσία καθώς επηρεάζονται από το φιλοαντλαντισμό τους. Όσο η ΕΕ δεν μπορεί να «μιλήσει» με μία φωνή τόσο θα επικρατεί κακοφωνία στις σχέσεις της με άλλα κράτη, μεταξύ των οποίων και η Ρωσία.

Τούτων λεχθέντων, η ΕΕ και η Ρωσία, παρά την ενδεχόμενη ιδεολογική τους αρχική θέση στην ιστορία, διαφορετική βάση εκκίνησης, τρόπο αντιμετώπισης προβλημάτων και αντίληψης του κόσμου με αντικρουόμενα γεω-πολιτικά, γεω-στρατηγικά και γεω-οικονομικά συμφέροντα, πρέπει να συνεργαστούν και σε πολλά θέματα έχουν αποκτήσει συναντίληψη και κοινό βηματισμό. Αναμφίβολα, τα προβλήματα και οι συγκρούσεις θα συνεχιστούν και κατά καιρούς θα υπάρξουν οξύνσεις και έντονες αντιπαραθέσεις, αλλά η κοινή ιστορική και ευρωπαϊκή κληρονομιά και των δύο γειτόνων, πιστεύω ότι θα επικρατήσει, προς όφελος όλης της Ευρωπαϊκής ηπείρου.

* M.Phil «Νεοελληνική Λογοτεχνία» (Modern Greek Studies), Πανεπιστήμιο του Birmingham, Ηνωμένο Βασίλειο M.A. «Μεσογειακές Σπουδές», Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων 

BESA’s Top Ten of 2018

on Κυριακή, 06 Ιανουαρίου 2019. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις


  • What Might an Israel-Iran War Look Like? Prof. Hillel Frisch argues that in the not unlikely event of an Iranian-Israeli war triggered by Tehran’s military entrenchment in Syria, Israel has one advantage Iran doesn’t: a public that is firmly behind its democratically elected government.
  • How the IDF Is Preparing for Multi-Front War — While none of Israel’s enemies seems interested in a full-scale war in the near future, Yaakov Lappin believes Israel’s ability to operate effectively on multiple battle fronts simultaneously will be crucial for its military success, as unpredictable, explosive events can begin on one front but quickly spread to others.
  • Iran’s New Anti-Israel “Resistance Axis”Dr. Doron Itzchakov claims that the growing Iranian aggressiveness in Syria reflects a shift in Tehran’s strategic approach from covert intervention by proxy to direct pursuit of an anti-Israeli “resistance axis,” emanating from the theocratic regime’s growing confidence in its ability to export its Islamist revolution.
  • Palestinian Settler-ColonialismDr. Alex Joffe argues that the pejorative of “settler-colonialism” should be applied to the Palestinians rather than to Israelis. For while the millenarian Jewish connection to Palestine can be proven with ease, the Muslim conquest of Byzantine Palestine in the 7th century CE is a textbook example of settler-colonialism. So are subsequent Arab migration waves, particularly during the 19th and 20th centuries under the Ottoman and British Empires. The application of the concept to Jews and Zionism by Palestinians is both ironic and unhelpful.
  • The Farhoud RememberedDr. Edy Cohen laments the fact that seventy-seven years after the mass massacre of the Baghdad Jews, in which the then-leader of the Palestinian Arabs, Hajj Amin Husseini, was deeply involved, his heirs to the Palestinian leadership still sustain an anti-Israel and anti-Jewish campaign of racial and political incitement unparalleled in scope and intensity since Nazi Germany.
  • The Ebbing of Warfare in Syria Will Spell Catastrophe for EuropeDr. Mordechai Kedar warns that the Iranian regime is increasingly using Syria, over which it has come to exert massive control, as a new front in its struggle against the West by banishing additional millions of wretched Syrians to the lands of heresy, the nemeses of the ayatollahs.
  • Lockheed Martin’s Compact Fusion Reactor — Should the hopes pinned on Lockheed Martin’s new revolutionary design of a Compact Fusion Reactor (CFR) be realized, argues Dr. Raphael Ofek, the fear of global energy scarcity will become a thing of the past, and mankind will have the benefit of an environment unsullied by energy pollution.
  • Russia and the Israeli-Syrian-Iranian ConfrontationEmil Avdaliani argues that Moscow’s mild reaction to Israel’s February 28 multiple airstrikes on Syrian-Iranian targets, in response to the downing of an Israeli F-16, reflects its desire to maintain cooperation with both Tehran and Jerusalem.

View PDF 

Χρήστος Μουστάκης: H EΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ: Γεγονότα και εξελίξεις στο διάστημα, 16/9/2018 έως 15/12/2018

on Τετάρτη, 19 Δεκεμβρίου 2018. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις


1. ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

α. Κυπριακό

(1) Συνομιλίες
Ο κ. Τσαβούσογλου, κατά τη συνάντηση με τον κ. Αναστασιάδη στη Ν. Υόρκη τον περασμένο Σεπτέμβριου, πρότεινε προς διαβούλευση το σενάριο της «χαλαρής Ομοσπονδίας» και ο κ. Αναστασιάδης αντιπρότεινε τη λύση της «αποκεντρωμένης Ομοσπονδίας», δηλαδή της μεταφοράς αρμοδιοτήτων και εξουσιών στα συνιστώντα κράτη. Αυτό προκάλεσε τις κατηγορίες των κομμάτων της αντιπολιτεύσεως για υποχωρητικότητα του κ. Αναστασιάδη, ο οποίος διευκρίνισε ότι η όλη συζήτηση έγινε όχι ως αποδοχή της προτάσεως του κ. Τσαβούσογλου, αλλά ως κίνητρο για τη διατήρηση της πιθανότητας επανενάρξεως της διαπραγματεύσεως.
Στις 25 Νοεμβρίου ο κ. Τσαβούσογλου, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Πολίτης» της Λευκωσίας, δήλωσε ότι η Τουρκία επιδιώκει μία συνολική λύση, συμπεριλαμβανομένου και του ενεργειακού και ότι είναι ανοικτή σε όλες τις μορφές λύσεων, που τίθενται στο τραπέζι, από τη «Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία» μέχρι και τη «Συνομοσπονδία δύο κρατών», επιμένοντας στη διατήρηση του συστήματος των εγγυήσεων και την παραμονή τουρκικών στρατευμάτων στη Νήσο.
Εντός του Δεκεμβρίου αναμένεται στην Κύπρο η εκπρόσωπος του ΓΓ/ΟΗΕ κ. Γκουτιέρες προκειμένου να ερευνήσει την πιθανότητα επανενάρξεως των διαπραγματεύσεων.

Η ένταση που έχει προκληθεί από το ενεργειακό πρόγραμμα της Κύπρου, η στάση της Τουρκίας, που όπως φαίνεται προκρίνει τη λύση της «Συνομοσπονδίας δύο κρατών» και η εμμονή της για τη διατήρηση του συστήματος των εγγυήσεων και την παραμονή τουρκικών στρατευμάτων στη Νήσο, που απορρίπτει η ελληνοκυπριακή πλευρά, δεν συνηγορούν για την επανέναρξη των συνομιλιών σύντομα.

(β) Ενεργειακό
Στις 15 Νοεμβρίου η ΕΧΟΝ MOBIL άρχισε τη γεώτρηση στο οικόπεδο 10 της Κυπριακής ΑΟΖ και στις 29 Νοεμβρίου επισκέφθηκαν το γεωτρύπανο οι Υπουργοί Εξωτερικών και Ενέργειας της Κύπρου μαζί με την Πρέσβυρα των ΗΠΑ στη Λευκωσία.
Στις 18 Νοεμβρίου ο κ. Ερντογάν εξαπέλυσε απειλές, τις οποίες επαναλαμβάνει σε κάθε ευκαιρία, εναντίον της Κύπρου, της Ελλάδας, αλλά και των εταιρειών. Τη ρητορική του κ. Ερντογάν μιμούνται τα στελέχη της κυβερνήσεως και της αντιπολιτεύσεως. Την ίδια ημέρα, συνήλθε και το Συμβούλιο Ασφαλείας, στο ανακοινωθέν του οποίου επαναλαμβάνονται οι απειλές του κ. Ερντογαν και γίνεται έμμεση αλλά και σαφής αναφορά στο casus belli.
Στις 20 Νοεμβρίου το τουρκικό σκάφος BARBAROS εισήλθε στο οικόπεδο 4 της Κυπριακής ΑΟΖ, το οποίο δεν έχει παραχωρηθεί σε εταιρεία και άρχισε έρευνες.
Στις 21 Νοεμβρίου ο εκπρόσωπος του State Department, σχολιάζοντας τις τουρκικές αντιδράσεις, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ αποθαρρύνουν κάθε ενέργεια ή ρητορική που αυξάνει την ένταση στην περιοχή και ότι εξακολουθούν να αναγνωρίζουν το δικαίωμα της Κύπρου για την αξιοποίηση των πόρων στην ΑΟΖ της.
Στις 15 Δεκεμβρίου ο Υφυπουργός των Εξωτερικών των ΗΠΑ για τα ευρωπαϊκά θέματα δήλωσε σε συνέντευξή του στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ότι η άποψη της Τουρκίας για την ΑΟΖ της Κύπρου αποτελεί «μειοψηφία του ενός» καθώς το Διεθνές Δίκαιο καθορίζει ότι η Λευκωσία μπορεί να εκμεταλλευτεί τους πόρους της με τρόπο δίκαιο, επισημαίνοντας ότι οι ΗΠΑ βλέπουν την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ ως φυσικούς συμμάχους τους και ότι η στρατηγική τους είναι η αύξηση της συμμεμτοχής τους στο σχήμα συνεργασίας Ελλάδος, Κύπρου και Ισραήλ.

Η προστασία που παρέχουν οι ΗΠΑ στην ΕΧΟΝ MOBIL με την παρουσία αμερικανικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή και η εκπεφρασμένη απόφαση της Γαλλίας, με την παρουσία και δικού της πολεμικού, να πράξει το ίδιο για τις εταιρείες γαλλικών συμφερόντων, θα αποτρέψουν δυναμικές ενέργειες της Τουρκίας, η οποία θα περιοριστεί σε κινήσεις αντιπερισπασμού δια του BARBAROS, για να επισημαίνει τα συμφέροντά της στην περιοχή.

β. Ε/Τ Σχέσεις

Η συνέχιση του ενεργειακού προγράμματος της Κύπρου έχει προκαλέσει πρόσθετη ένταση στις σχέσεις Ελλάδος-Τουρκίας, η οποία στις 17 Οκτωβρίου εξέδωσε NAYTEX με την οποία δεσμεύει μέχρι την 1η Φεβρουαρίου 2019 τεράστια έκταση της ελληνικής υφαλοκρηπίδας για ασκήσεις.
Στις 18 Οκτωβρίου το BARBAROS παραβίασε την ελληνική υφαλοκρηπίδα στο όριο με την κυπριακή και αποχώρησε από αυτή ύστερα από επανειλημμένες προειδοποιήσεις της φρεγάτας ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΦΩΚΑΣ, που το επιτηρούσε.
Ο Τούρκος ΥΕΘΑ κ. Ακάρ, με επανειλημμένες δηλώσεις του, απείλησε ότι η Τουρκία δεν θα δεχθεί τετελεσμένα στην Αν. Μεσόγειο και στις 12 Νοεμβρίου, κατά τη διάρκεια επισκέψεώς του στη Λιβύη, παρουσίασε χάρτες οριοθετήσεως της υφαλοκρηπίδας Τουρκίας-Λιβύης, στους οποίους αγνοείται η παρεμβολή των νησιών, ακόμη και των Κύπρου και Κρήτης. Παρόμοιους χάρτες έχει παρουσιάσει η Τουρκία στην Αίγυπτο και το Λίβανο, προκειμένου να τους πείσει ότι η Ελλάδα, με τις συμφωνίες που τους προτείνει, σφετερίζεται τις υφαλοκρηπίδες τους, οι οποίες με τη δική της πρόταση θα είναι πολύ μεγαλύτερες. Σύμφωνα με αυτούς τους χάρτες η Τουρκία είναι το κράτος με το οποίο θα γίνουν όλες οι οριοθετήσεις στην Αν. Μεσόγειο και καθορίζεται η μέση γραμμή ανάμεσα στις ηπειρωτικές ακτές της και τις ακτές των απέναντι κρατών, αγνοουμένων των νησιών, στα οποία αναγνωρίζονται μόνο χωρικά ύδατα.

Στο κακό κλίμα των σχέσεων των δύο χωρών οφείλεται και η αναβολή της επισκέψεως του Έλληνα πρωθυπουργού στην Τουρκία, που είχε προγραμματιστεί για το Δεκέμβριο.

γ. Σκοπιανό

Τα Σκόπια υλοποιούν με γρήγορους ρυθμούς τις προϋποθέσεις για την ολοκλήρωση της Συμφωνίας των Πρεσπών και εκτιμάται ότι θα έχει ψηφιστεί μέχρι τα μέσα Ιανουαρίου 2019, οπότε η ευθύνη θα περιέλθει στην ελληνική πλευρά.
Η συμφωνία, έτσι όπως εξελίσσεται η διαδικασία, απεδείχθη ότι είναι λίαν επιβλαβής για την Ελλάδα, όπως προκύπτει από τα εξής :
- Τη διατήρηση του όρου «Μακεδόνες» στο άρθρο 36 του Συντάγματος των Σκοπίων, που τους δίνει τη δυνατότητα να αποκαλούν τη χώρα τους «Μακεδονία» και τους εαυτούς τους «Μακεδόνες».
- Τη δυνατότητα που τους δίνει να αναφέρονται σε «Μακεδονική» μειονότητα στη «Μακεδονία του Αιγαίου», η οποία θα πρέπει να διδάσκεται τη μακεδονική γλώσσα, όπως το έπραξε επανειλημμένα ο κ. Ζάεφ. Παρόλο που τα Σκόπια αναδιπλώθηκαν, λόγω των αντιδράσεων των Ελλήνων, δηλώνοντας ότι η γλωσσική πολιτική στην Ελλάδα είναι αρμοδιότητα της ελληνικής κυβερνήσεως, το πρόβλημα παραμένει, γιατί λόγω των ασαφειών της συμφωνίας, οι Σκοπιανοί θα μπορούν να την ερμηνεύουν κατά το δοκούν και να απαιτήσουν ακόμα και την αναγνώριση μακεδονικής μειονότητας στην Ελλάδα.
- Την απαίτηση των Σκοπιανών, που συμμετέχουν στη μικτή επιτροπή για την απάλειψη των αλυτρωτικών στοιχείων από τα σχολικά βιβλία, να μην αναφέρεται στα ελληνικά, ότι ο Μέγας Αλέξανδρος και οι αρχαίοι Μακεδόνες ήταν Έλληνες.

Το όλο πρόβλημα έχει προκύψει όχι τόσο από την παραχώρηση του ονόματος, όσο από την αναγνώριση «μακεδονικής εθνότητας» και «μακεδονικής γλώσσας», που αποτελούν την αιχμή του δόρατος του αλυτρωτισμού. Γι΄αυτό άλλωστε αυτό ήταν η κόκκινη γραμμή για τους Σκοπιανούς από το 1991, που προέκυψε το πρόβλημα κι αν δεν τους εδίδοντο δεν θα αποδέχονταν τη συμφωνία. Κι αν όλα αυτά συμβαίνουν σήμερα, πριν εγκριθεί η Συμφωνία από την ελληνική Βουλή, μπορεί κανείς να υποθέσει τι θα συμβεί μετά την έγκρισή της.

δ. Τριμερείς Συνεργασίες Ελλάδος και Κύπρου με Αίγυπτο και Ισραήλ

Στις 10 Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκε στην Κρήτη η τριμερής συνάντηση Ελλάδος και Κύπρου με την Αίγυπτο, κατά την οποία συμφωνήθηκε να επιταχυνθούν οι διαδικασίες για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας μεταξύ Ελλάδος και Αιγύπτου.
Η επομένη τριμερής μεταξύ Ελλάδος και Κύπρου με το Ισραήλ θα πραγματοποιηθεί στο Ισραήλ στις 20 Δεκεμβρίου, με τη συμμετοχή και του Αμερικανού Υφυπουργού για θέματα Ευρώπης κ. Μίτσελ, γεγονός που επισημαίνει την επιθυμία των ΗΠΑ για περαιτέρω ενίσχυση των συνεργασιών, αλλά και για συντονισμό μαζί τους.

Η Τουρκία αντιδρά στις τριμερείς συνεργασίες γιατί αισθάνεται να περικυκλώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο και ότι κινδυνεύει να μείνει έξω από το ενεργειακό παιχνίδι. Οι κακές της όμως σχέσεις με την Αίγυπτο και το Ισραήλ και το ενδιαφέρον των ΗΠΑ θα αποτρέψουν οποιαδήποτε δυναμική παρέμβαση.

Στις 28 Νοεμβρίου ο ισραηλινός τύπος απεκάλυψε ότι Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και Ιταλία συμφώνησαν για την κατασκευή του αγωγού αερίου East Med που θα μεταφέρει αέριο από το Ισραήλ στις τρεις άλλες χώρες.

ε. Σχέσεις Ελλάδας-ΗΠΑ

Στις 13 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Ουάσιγκτον στρατηγικός διάλογος ΗΠΑ-Ελλάδος, στον οποίο ανεδείχθη η σημαντική πρόοδος στις σχέσεις των δύο χωρών. Ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ κ. Πομπέο στις δηλώσεις του, μετά τη συνάντησή του με τον Έλληνα Αναπληρωτή ΥΠΕΞ, ανέφερε ότι οι διμερείς σχέσεις Ελλάδος-ΗΠΑ έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο κατά το τελευταίο έτος, εγκωμίασε την τριμερή συνεργασία Ελλάδος-Κύπρου-Ισραήλ, στήριξε την συμφωνία των Πρεσπών καθώς και την επερχομένη ένταξη της ΠΓΔΜ στο ΝΑΤΟ κάνοντας λόγο για ανάχωμα στις κακόβουλες επιδιώξεις της Ρωσίας στα Βαλκάνια.

στ. Σχέσεις με Αλβανία

Οι συνομιλίες για την επίλυση των ελληνο-αλβανικών διαφορών, που κατά τον κ. Κοτζιά θα είχαν ολοκληρωθεί μέχρι το φθινόπωρο, έχουν παγώσει με εντελών αβέβαιο το μέλλον τους.
Στις 15 Νοεμβρίου ο ΥΠΕΞ της Αλβανία κ. Μπουσάτι παρουσίασε σε τηλεοπτική εκπομπή με χάρτη, τη συμφωνία που έχει κάνει με τον κ. Κοτζιά, δια της οποίας καθορίζονται ως σημείο εκκίνησης της μέσης γραμμής οι Οθωνοί και όχι ο φάρος της νησίδας Μπακρέτα, όπως ήταν στη συμφωνία του 2009, που έδινε τα 3/4 του χώρου στην Ελλάδα.

Η συμφωνία δεν πρέπει να υλοποιηθεί γιατί, με αυτή παραχωρείται μεγάλο μέρος του ελληνικού χώρου στην Αλβανία και επιπλέον το σκεπτικό της προσομοιάζει με τη θεωρία των Τούρκων για το Αιγαίο, ότι δηλαδή τα νησιά δεν έχουν υφαλοκρηπίδα και ως εκ τούτου θα αποτελέσει κακό προηγούμενο.

Η δολοφονία στις 28 Οκτωβρίου στους Βουλιαράτες του Βορειοηπειρώτη Κατσιφά για ασήμαντη αφορμή, προκάλεσε την αγανάκτηση του ελληνικού λαού τόσο για τον απαράδεκτο τρόπο με τον οποίο η αλβανική πλευρά χειρίστηκε το θέμα και την παράδοση της σωρού του, που καθυστέρησε 10 ημέρες, όσο και για τον ήπιο τρόπο που αντέδρασαν οι ελληνικές αρχές.

Το αποτρόπαιο αυτό γεγονός έδειξε τις προθέσεις των Αλβανών προς την μειονότητα και γι΄αυτό η Ελλάδα δεν πρέπει να προχωρήσει σε καμιά συμφωνία πριν η Αλβανική Βουλή ψηφίσει το νόμο για τα δικαιώματα της μειονότητας, που καταπατά.

ζ. Σχέσεις με Ρωσία

Οι ελληνορωσικές σχέσεις που είχαν διαταραχθεί, εξ αιτίας της απελάσεως Ρώσων διπλωματών, εισήλθαν σε τροχιά ομαλοποιήσεως με την επίσκεψη του έλληνα πρωθυπουργού στη Μόσχα στις 7-8 Δεκεμβρίου, παρόλο που παραμένουν οι διαφορές που έχουν σχέση με τις ανησυχίες της Μόσχας για την παρουσία των ΗΠΑ στην Αν. Μεσόγειο λόγω των γεωτρήσεων στην ΑΟΖ της Κύπρου και τη συμφωνία των Πρεσπών και την ένταξη των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ, αλλά και τις ανησυχίες της Ελλάδος για την πώληση των πυραύλων S-400 στην Τουρκία, σε μια στιγμή, που απειλεί εκ νέου με πόλεμο την Ελλάδα.

2. ΒΑΛΚΑΝΙΑ

α. Σκόπια

Στις 12 Νοεμβρίου ο πρώην πρωθυπουργός κ. Γκρουέφσκι διέφυγε κρυφά στην Ουγγαρία, προκειμένου να αποφύγει τη σύλληψή του για την έκτιση ποινής διετούς φυλακίσεως στην οποία είχε καταδικαστεί για διαφθορά, όπου ο κ. Ορμπάν του παρέσχε πολιτικό άσυλο.
Η κυβέρνηση για να εξασφαλίσει την ψήφιση των τροποποιήσεων στο Σύνταγμά της εκβιάζει τους ενεχομένους σε ποινικά αδικήματα βουλευτές του VMRO, απειλώντας με διώξεις και προφυλακίσεις όσους δεν υποκύπτουν στις πιέσεις για να ψηφίσουν τη συνταγματική μεταρρύθμιση.

β. Αλβανία

Στις 26 Νοεμβρίου ο κ. Ράμα, κατά την επίσκεψή του στο Κόσσοβο, προανήγγειλε το σχέδιο για «στρατηγική ένωση» των δύο χωρών, υπογραμμίζοντας ότι η επίμαχη «Αλβανική Ένωση» θα πρέπει να έχει γίνει μέχρι το 2025 και προσδιορίζοντας ως πρώτα βήματα, τη δημιουργία τελωνειακής ένωσης με μηδενικούς εμπορικούς δασμούς μέσα στο 2019 και την ενοποίηση κρατικών εγγράφων και των διπλωμάτων οδήγησης.
Στις 3 Δεκεμβρίου ο κ. Ράμα ανακοίνωσε ότι επίκειται συνάντηση με τον Έλληνα πρωθυπουργό, προκειμένου να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις, οι οποίες βρίσκονται σε πορεία επιτυχούς ολοκλήρωσης. Το ελληνικό ΥΠΕΞ όμως δήλωσε ότι θα ήταν πρόωρη μια τέτοια συνάντηση.

γ. Σερβία-Κόσοβο

Στις 21 Νοεμβρίου το Κόσοβο ανακοίνωσε την αύξηση κατά 100% των δασμών των εισαγομένων από τη Σερβία προϊόντων, με αποτέλεσμα να παγώσουν οι διαπραγματεύσεις. Οι μέχρι τώρα παρεμβάσεις της ΕΕ για την επίλυση της διαφοράς έμειναν ατελέσφορες.

3. ΤΟΥΡΚΙΑ

α. Εσωτερική Κατάσταση

Συνεχίζονται οι διώξεις αντιφρονούντων διανοουμένων, στρατιωτικών, αστυνομικών και επιχειρηματιών με την κατηγορία ότι είχαν σχέση με το δίκτυο Γκιουλέν. Εξ αιτίας αυτού πολλοί Τούρκοι καταφεύγουν σε άλλες χώρες και κυρίως στην Ελλάδα, στην οποία μέχρι τώρα έχουν ξεπεράσει τις 6.000 άτομα.

β. Σχέσεις με ΗΠΑ

Οι σχέσεις της Τουρκίας με τις ΗΠΑ συνεχίζουν να είναι κακές, παρά την απελευθέρωση του πάστορα κ. Μπράνσον και την άρση των εκατέρωθεν κυρώσεων, εξ αιτίας της μη εκδόσεως του Γκιουλέν, της συνεχιζόμενης υποστηρίξεως από τις ΗΠΑ της κουρδικής πολιτοφυλακής YPG στη Συρία, της αγοράς των ρωσικών πυραύλων S-400 από την Τουρκία και της απειλής επιβολής από τις ΗΠΑ προστίμου αρκετών δισεκατομμυρίων δολαρίων στην τουρκική Τράπεζα Halk Bank, που κατηγορείται για παραβίαση του εμπάργκο κατά του Ιράν.

γ. Σχέσεις με Ε.Ε.

Άσχημες εξακολουθούν να είναι και οι σχέσεις της με την ΕΕ, εξ αιτίας της αυστηρής κριτικής που της ασκείται για την μη εφαρμογή του κράτους δικαίου και τις συνεχιζόμενες διώξεις αντιφρονούντων.
Στις 20 Νοεμβρίου το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ζήτησε την άμεση αποφυλάκιση του ηγέτη του φιλοκουρδικού κόμματος HDP κ. Ντερμιτάς, προκαλώντας την οργή του κ. Ερντογάν, που κατηγόρησε τους ευρωπαίους ότι υποστηρίζουν τους τρομοκράτες. Στο κενό έπεσε και η προσπάθεια του κ. Ερντογάν για αποκατάσταση των σχέσεών του με την Γερμανία, κατά την επίσκεψή του σ΄αυτή από 27-29 Σεπτεμβρίου.
Στις 26 Σεπτεμβρίου η ΕΕ ακύρωσε την παροχή 70 εκατομμυρίων ευρώ προς την Τουρκία, εξ αιτίας της μη βελτίωσης του κράτους δικαίου.

δ. Σχέσεις με Ρωσία

Οι σχέσεις της με τη Ρωσία έχουν αποκατασταθεί πλήρως. Στις 19 Νοεμβρίου οι κ.κ. Ερντογάν και Πούτιν εγκαινίασαν το υποθαλάσσιο τμήμα του αγωγού Turk-Stream, που περνά από το βυθό της Μαύρης Θάλασσας.

ε. Συριακό

Στις 27 Οκτωβρίου συναντήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη ο κ. Ερντογάν, η κ. Μέρκελ και οι κ.κ. Πούτιν και Μακρόν, όπου συμφώνησαν για τη διατήρηση της εκεχειρίας στο θύλακα Ιντιλίμπ της Συρίας και τη συγκρότηση μιας ακόμη επιτροπής, που θα συντάξει το νέο Σύνταγμα της Συρίας, προκειμένου να ανοίξει ο δρόμος για πολιτική λύση μέσω εκλογών.

στ. Δολοφονία Κασόγκι

Διεθνή σάλο έχει προκαλέσει η αποτρόπαια δολοφονία του Σαουδάραβα δημοσιογράφου Κασόγκι στις 2 Οκτωβρίου στο Προξενείο της χώρας του στην Κωνσταντινούπολη από εγκαθέτους του πρίγκιπα διαδόχου κ. Σαλμαν. Η Σαουδική Αραβία στην αρχή δήλωνε αγνοια του γεγονότος, αλλά κατόπιν των αποκαλύψεων των τουρκικών αρχών, παραδέχθηκε το γεγονός, επιρρίπτοντας τις ευθύνες στους εκτελεστές. Ο κ. Σαλμάν αρνείται την κατηγορία έχοντας ως συνήγορο τον κ. Τραμπ, ο οποίος δήλωσε με θρασύτητα ότι δίνει προτεραιότητα στις καλές σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία και στη συνεργασία της για την αντιμετώπιση του Ιράν, προκαλώντας τις σφοδρές επικρίσεις της αμερικανικής Γερουσίας και της Διεθνούς Κοινότητος, με προεξάρχουσα την Τουρκία, η οποία απαιτεί την παράδοση των ενόχων για να δικαστούν σ΄αυτή. 


4. ΗΠΑ

Στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου ο κ. Τραμπ διατήρησε τον έλεγχο της Γερουσίας, αλλά έχασε την πλειοψηφία στη Βουλή, γεγονός που θα του δημιουργήσει πρόσθετα προβλήματα στην άσκηση της εξουσίας. Η Βουλή θα έχει τη δυνατότητα ακόμη και να τον παραπέμψει στη Δικαιοσύνη για διάφορα αδικήματα στα οποία εμπλέκεται όπως π.χ. η δωροδοκία πορνοστάρς για να εξασφαλίσει τη σιωπή τους κατά την προεκλογική περίοδο κ.α.
Ο κ. Τραμπ ανάγκασε σε παραίτηση τον Υπουργό Δικαιοσύνης κ. Σένσιον, γιατί ηρνείτο να παρέμβει στο έργο του ανεξάρτητου ανακριτή κ. Μιούλερ που ερευνά την υπόθεση αναμείξεως της Ρωσίας στις προεδρικές εκλογές και τον αντικατέστησε με τον κ. Γουϊτάκερ, ο οποίος είχε ταχθεί δημοσίως υπέρ της παρεμποδίσεως του έργου του κ. Μιούλερ. Εξ αιτίας αυτού τρεις δημοκρατικοί γερουσιαστές κατέθεσαν στις 19 Νοεμβρίου μήνυση εναντίον του, κατηγορώντας τον για παραβίαση του Συντάγματος.
Ο κ. Τραμπ, που με την περιαυτολογία του κατά την έναρξη της ομιλίας του στην 73η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στις 25 Σεπτεμβρίου προκάλεσε ειρωνικά γέλια, κατηγόρησε για δεύτερη χρονιά την παγκοσμιοποίηση, επετέθη εναντίον του Ιράν και επαίνεσε τον Βορειοκορεάτη ηγέτη κ. Κιμ. Απαντώντας του, σε έντονο ύφος, ο κ. Μακρόν τον κατηγόρησε για την πολιτική του απομονωτισμού που ακολουθεί και τη στάση που τηρεί σε όλα τα διεθνή προβλήματα (πρόγραμμα Ιράν, Παλαιστινιακό, κλιματική αλλαγή κ.λ.π.).
Σε προεκλογική συγκέντρωση υποψηφίου Ρεπουμπλικάνου στη Νεβάδα ο κ. Τραμπ ανακοίνωσε την πρόθεσή του να αποσυρθούν οι ΗΠΑ από τη συμφωνία που υπέγραψαν το 1987 οι κ.κ. Ρέιγκαν και Γκορμπατσώφ για την απαγόρευση συμβατικών και πυρηνικών όπλων μέσου βεληνεκούς, κατηγορώντας τη Ρωσία ότι δεν την εφαρμόζει και την Κίνα ότι αρνείται να την υπογράψει, προσθέτοντας ότι θα επιδιώξει νέα συμφωνία με τη συμμετοχή και της Κίνας. Η εξαγγελία αυτή προκάλεσε τις αντιδράσεις της Ρωσίας, της Κίνας και των Ευρωπαίων πλην Βρετανίας.
Ο κ. Τραμπ δήλωσε ευτυχής για τον εκλογικό θρίαμβο του ακροδεξιού κ. Μπολσονάρο στις προεδρικές εκλογές της Βραζιλίας, που έχει πολιτογραφηθεί από το διεθνή τύπο ως ο «Βραζιλιάνος κ. Τραμπ» και τον κάλεσε να επισκεφθεί επισήμως τις ΗΠΑ.

5. Ε.Ε.

α. Γερμανία

Στις τοπικές εκλογές της Βαυαρίας στις 14 Οκτωβρίου και της Έσσης στις 28 Οκτωβρίου, οι Χριστιανοδημοκράτες και οι Σοσιαλιστές υπέστησαν σοβαρές απώλειες. Κερδισμένοι ήταν οι πράσινοι του AfD (εναλλακτική για τη Γερμανία).
Στις 3 Νοεμβρίου η κ. Μέρκελ ανακοίνωσε ότι δεν θα διεκδικήσει την ηγεσία του Χριστιανοδημοκρατικού κόμματος τον Δεκέμβριο, ούτε την Καγκελαρία το 2021. Κατόπιν αυτού εξελέγη ως Πρόεδρος του SDU η εκλεκτή της κ. Μέρκελ κ. Καρενμπάουερ.
Στις 9 Νοεμβρίου ο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) επέλεξε τον Βαυαρό κ. Βέμπερ, εκλεκτό της κ. Μέρκελ, ως υποψήφιο για την προεδρία της Κομισιόν στις ευρωεκλογές.


β. Γαλλία

Από 17 Νοεμβρίου εκατοντάδες χιλιάδες Γάλλοι, φορώντας κίτρινα γιλέκα, κατέβηκαν κατ΄επανάληψη στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για την αύξηση της φορολογίας στο πετρέλαιο και την εφαρμοζόμενη λιτότητα. Ο κ. Μακρόν, ενώ δήλωνε ότι δεν θα υποχωρήσει, αναγκάστηκε, ύστερα από τη βιαιότητα των κινητοποιήσεων με μια νεκρή, εκατοντάδες τραυματίες και τεράστιες καταστροφές ακόμη και στο Μουσείο του Άϊφελ, να συμβιβαστεί με τους διαδηλωτές, ανακοινώνοντας στις 4 Δεκεμβρίου την αναστολή του μέτρου και στις 4 Δεκεμβρίου την αύξηση του κατώτατου μισθού και την μείωση των φόρων, αλλά οι διαδηλωτές δεν ικανοποιήθηκαν και συνεχίζουν τις ανά Σάββατο κινητοποιήσεις τους.
Στις δημοσκοπήσεις για τις ευρωεκλογές το κόμμα της ακροδεξιάς κ. Λεπέν ισοβαθμεί με το LREM του κ. Μακρόν και σε κάποιες το ξεπερνά.

γ. Ιταλία

Στις 8 Οκτωβρίου συναντήθηκε ο κ. Σαλβίνι με την κ. Λεπέν και αποφάσισαν την κοινή κάθοδο στις ευρωεκλογές, σχηματίζοντας το νέο κόμμα «Μέτωπο Ελευθερίας».
Στις 4 Δεκεμβρίου ο Ιταλός Τζουζέπε Κόντε ανακοίνωσε ότι η κυβέρνησή του θα καταθέσει αναθεωρημένο προϋπολογισμό με μειωμένο δημόσιο χρέος ύστερα από την απόρριψη του προσχεδίου του από την Κομισιόν, που είχε προκαλέσει κρίση στις σχέσεις Ιταλίας-ΕΕ.

Η Ιταλία παρά τις απειλές ότι δεν θα υποχωρήσει, αναγκάστηκε να συμβιβαστεί, προ της άκαμπτης στάσεως της Κομισιόν, αλλά και των συνεπειών της ρήξης με την ΕΕ.

Η Βουλή ψήφισε νέο νόμο για τους μετανάστες με τον οποίο προβλέπεται η κατάργηση των μέτρων προστασίας των μεταναστών, η επίσπευση της διαδικασίας απέλασης και η ποινικοποίηση της διασώσεως.
Στις 28 Νοεμβρίου ο Ιταλός πρωθυπουργός κ. Κόντε δήλωσε ότι η χώρα του δεν θα πάρει μέρος στη διάσκεψη στο Μαρακές του Μαρόκου, όπου οι συμμετέχουσες χώρες θα προσυπογράψουν το «Διεθνές Σύμφωνο Μετανάστευσης» του ΟΗΕ. Την μη υπογραφή του Συμφώνου έχουν δηλώσει επίσης η Πολωνία, η Δανία, η Ουγγαρία και η Αυστρία, ενώ οι ΗΠΑ είχαν αποχωρήσει από το 2017.

δ. Βρετανία

Στις 4 Δεκεμβρίου άρχισε στη Βουλή η συζήτηση για το Brexit αλλά η ψηφοφορία που επρόκειτο να γίνει στις 11 Δεκεμβρίου ανεβλήθη επ αόριστον, προ του φόβου της καταψήφισής της και στις 12 Δεκεμβρίου απερρίφθη από το κόμμα των Συντηρητικών πρόταση μομφής που είχαν υποβάλει βουλευτές του κατά της κ. Μέϊ.
Πριν την έναρξη της συζητήσεως στη Βουλή στις 4 Δεκεμβρίου ενεκρίθη τροπολογία συντηρητικών βουλευτών, η οποία δίνει τη δυνατότητα στο Σώμα να ψηφίσει εναλλακτικό σχέδιο Β΄σε περίπτωση που η Συμφωνία καταψηφιστεί. Με αυτό αποδυναμώνεται το δίλημμα που έθετε η κ. Μέϊ, πως αν δεν ψηφιστεί η Συμφωνία θα ακολουθήσει άτακτη έξοδος. Την άποψη αυτή ενίσχυσε και η γνωμάτευση του Γενικού Εισαγγελέα του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, ότι η Βρετανία μπορεί μονομερώς να ακυρώσει την αίτηση, χωρίς να χρειαστεί η έγκριση των Κοινοβουλίων των 27 χωρών-μελών της ΕΕ.
Σε περίπτωση μη εγκρίσεως της συμφωνίας τα πιθανά σενάρια είναι :
Πρώτο : Έξοδος χωρίς συμφωνία, με την Τράπεζα της Αγγλίας να προειδοποιεί ότι αυτό θα προκαλέσει απώλεια του ΑΕΠ κατά 7,7 μονάδες, πληθωρισμό 5%, πτώση της αξίας των ακινήτων κατά 30% και της στερλίνας κατά 25%.
Δεύτερο : Επανάληψη συζητήσεων με ΕΕ, αν το αποδεχθούν οι ευρωπαίοι, οι οποίοι επί του παρόντος είναι αρνητικοί.
Τρίτο : Εκλογές με πρωτοβουλία της κ. Μέϊ.
Τέταρτο : Νέο δημοψήφισμα με το ερώτημα έξοδος χωρίς συμφωνία ή ακύρωση του αιτήματος.

Η τροπολογία του Κοινοβουλίου και η γνωμάτευση του Γενικού Εισαγγελέα του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου έχει ενθαρρύνει τους αντιδρώντες στην έξοδο, που έχουν συγκεντρώσει 1,5 εκατ. Υπογραφές, να πιστεύουν ότι το Κοινοβούλιο σε περίπτωση μη εγκρίσεως της Συμφωνίας, που είναι και το πιο πιθανό, θα αποφασίσει είτε ακύρωση του αιτήματος είτε νέο δημοψήφισμα.

6. ΝΑΤΟ

Από 25 Οκτωβρίου έως 7 Νοεμβρίου το ΝΑΤΟ πραγματοποίησε στη Νορβηγία τη μεγαλύτερη άσκηση από το τέλος του ψυχρού πολέμου στην οποία συμμετείχαν 44.000 στρατιώτες, 120 πολεμικά Α/Φ, εκ των οποίων 3 ελληνικά F16, 70 πλοία και περίπου 10.000 οχήματα. Συμμετείχαν επίσης και δυνάμεις από τη Φιλανδία και τη Σουηδία, οι οποίες αν και δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ εντάσσονται όλο και περισσότερο στην τροχιά του.
Την άσκηση παρακολούθησαν και Ρώσοι κατόπιν προσκλήσεως του ΝΑΤΟ.
Η εκπρόσωπος του Κρεμλίνου κ. Ζαχάροβα δήλωσε ότι η άσκηση συμβάλλει στην αποσταθεροποίηση της περιοχής και ο Ρώσος Υπουργός Άμυνας εξέφρασε τη δυσφορία του για το λόγο ότι η δραστηριότητα του ΝΑΤΟ στην περιοχή έχει ξεπεράσει κάθε προηγούμενο προκλητικότητος.

7. ΡΩΣΙΑ - ΟΥΚΡΑΝΙΑ



Στις 15 Νοεμβρίου το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο καταδίκασε τη Ρωσία για τις επανειλημμένες συλλήψεις του Αλεξέϊ Ναβάλνι, υπ΄αρ. 1 αντιπάλου του κ. Πούτιν.
Στις 18 Σεπτεμβρίου οι πρόεδροι της Ρωσίας κ. Πούτιν και Ουγγαρίας κ. Ορμπάν συναντήθηκαν στο Κρεμλίνο και συμφώνησαν για την κατασκευή δύο αντιδραστήρων στο ουγγρικό πυρηνικό εργοστάσιο Πακς, ενώ την ίδια ώρα βρισκόταν στο Βουκουρέστι ο Υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ και ζητούσε την απεξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία στον ενεργειακό τομέα.

Η ενέργεια αυτή εντάσσεται στην προσπάθεια του κ. Πούτιν να προσεγγίσει τους ευρωπαίους, ύστερα από τη διαφωνία τους στη μονομερή επιβολή κυρώσεων από τον κ. Τραμπ.

Στις 22 Οκτωβρίου ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, σχολιάζοντας την απόφαση του κ. Τραμπ για απόσυρση από τη συμφωνία INF για περιορισμό των πυρηνικών όπλων μέσου βεληνεκούς, δήλωσε ότι η Ρωσία υποχρεούται να λάβει μέτρα για τη θωράκισή της και να απαντήσει ανάλογα.
Στις 26 Νοεμβρίου η Ρωσία κατέλαβε, με χρήση πυρών, τρία σκάφη του ουκρανικού ναυτικού που προσπάθησαν να περάσουν τον πορθμό του Κερτς, που είναι η μόνη δίοδος ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και στην Αζοφική. Αυτό προκάλεσε μεγάλη ένταση στην περιοχή με τον πρόεδρο της Ουκρανίας κ. Ποροσένκο να κηρύσσει το στρατιωτικό νόμο για ένα μήνα και να καλεί το ΝΑΤΟ να στείλει πολεμικά πλοία στην Αζοφική και τον κ. Πούτιν να εγκαθιστά και άλλους πυραύλους στην Κριμαία.
Η Ουκρανία κατηγορεί τη Ρωσία για παραβίαση της συμφωνίας του 2003 που κατοχύρωνε καθεστώς συγκυριαρχίας Ρωσίας και Ουκρανίας στην Αξοφική με ελεύθερο διάπλου από τον πορθμό Κερτς και το Κρεμλίνο να απαντά ότι μετά την επιστροφή της Κριμαίας στη μητέρα Ρωσία η συμφωνία ακυρώθηκε, υπενθυμίζοντας ότι αυτό το έχει αποδεχθεί και η ίδια η Ουκρανία, αφού το Σεπτέμβριο ζήτησε άδεια για παρόμοια ενέργεια.
Οι δυτικοί αρκέστηκαν σε ρητορικές δηλώσεις αλληλεγγύης. Η ΕΕ απέρριψε τις αξιώσεις των Βαλτικών χωρών και της Πολωνίας για πρόσθετες κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας, το ΝΑΤΟ αρνήθηκε την αποστολή πολεμικών πλοίων στην Αζοφική, υπενθυμίζοντας τη ναυτική του παρουσία σ΄αυτή, με πολεμικά πλοία της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Τουρκίας.
Ο κ. Τραμπ ακύρωσε την επίσημη συνάντηση με τον κ. Πούτιν που είχε προγραμματιστεί στο περιθώριο της Συνόδου G20 και περιορίστηκε σε μια άτυπη ολιγόλεπτη συνομιλία μαζί του και ο εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι η συνάντηση αυτή θα πραγματοποιηθεί μόνο αν απελευθερωθούν τα ουκρανικά πλοία.
Διεθνείς αναλυτές εκτιμούν ότι ο κ. Ποροσένγκο προκάλεσε την κρίση για να την εκμεταλλευτεί εκλογικά και να ανατρέψει το εις βάρος του κλίμα εν όψει των προεδρικών εκλογών και για να αποτρέψει το φιλορωσικό κλίμα που δημιουργείται από πολλούς ευρωπαίους και να τους παρασύρει σε σύγκρουση με τη Ρωσία.
Την 1 Δεκεμβρίου η κ. Μέρκελ και ο κ. Πούτιν συναντήθηκαν, στο περιθώριο της Συνόδου G20 και συνεφώνησαν για συνομιλίες με τη συμμετοχή Ουκρανίας και Γαλλίας.

Κατόπιν όλων αυτών η κρίση θα εκτονωθεί σύντομα, χωρίς να αποκλείεται η δημιουργία κάποιου άλλου επεισοδίου από τον κ. Ποροσένκο στην Ανατολική Ουκρανία.

8 ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ

α. Συρία

Η επίθεση του στρατού του Άσαντ κατά του Ιντιλίμπ απεφεύχθη κατόπιν της συμφωνίας της 17 Σεπτεμβρίου μεταξύ των κ.κ. Πούτιν και Ερντογάν για δημιουργία αποστρατικοποιημένης ζώνης 15-20 χιλιομέτρων από την οποία θα απεμακρύνοντο, με ευθύνη της Τουρκίας, όλες οι τρομοκρατικές ομάδες και τα βαρέα όπλα.
Στις 29 Οκτωβρίου ο Σύρος Υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι η Τουρκία δεν εφαρμόζει τη συμφωνία, αλλά ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, σχολιάζοντας τη δήλωση του Σύρου ΥΠΕΞ, ανέφερε ότι η Τουρκία κάνει ότι μπορεί για να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της και παρ΄ότι δεν πηγαίνουν όλα όπως έχουν σχεδιαστεί, η συμφωνία θα υλοποιηθεί.

Η δήλωση αυτή αποδεικνύει τις στενές σχέσεις Ρωσίας και Τουρκίας. Ο κ. Πούτιν πλέον στηρίζει φανερά περισσότερο τον κ. Ερντογάν έναντι του κ. Άσαντ, ενώ λίγο ενωρίτερα συνέβαινε το αντίθετο.

Στις 27 Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη συνάντηση του κ. Ερντογάν με την κ. Μέρκελ και του κ.κ. Μακρόν και Πούτιν για το Συριακό, κατά την οποία συμφώνησαν για τη συγκρότηση επιτροπής, η οποία θα συντάξει το νέο Σύνταγμα της Συρίας προκειμένου να ανοίξει ο δρόμος για πολιτική λύση, μέσω εκλογών.
Στις 27-28 Οκτωβρίου το τουρκικό πυροβολικό προσέβαλε την κουρδική πόλη Κομπάνι ανατολικά του Ευφράτη ποταμού, με αποτέλεσμα οι Κούρδοι να διακόψουν τις επιχειρήσεις κατά των τζιχαντιστών.
Στις 30 Οκτωβρίου ο κ. Ερντογάν δήλωσε πως αυτό ήταν η αρχή μιας επιχειρήσεως για την καταστροφή της τρομοκρατικής δομής ανατολικά του Ευφράτη.
Τα πιο πάνω ανησύχησαν τις ΗΠΑ, οι οποίες, εκτός από τις τηλεφωνικές συστάσεις του κ. Τραμπ προς τον κ. Ερντογάν, προέβησαν στην εγκατάσταση παρατηρητηρίων κατά μήκος της συνοριογραμμής για να αποτρέπουν τις ενέργειες των Τούρκων και προειδοποίησαν με δήλωση του Πενταγώνου ότι δεν είναι επιτρεπτή καμία μονομερής στρατιωτική ενέργεια στη Β.Α.Συρία.

Ο κ. Ερντογάν, με τη βοήθεια του κ. Πούτιν, έχει εξελιχθεί σε σοβαρό παράγοντα για την επίλυση του συριακού εξυπηρετώντας τα συμφέροντα της Τουρκίας. Στόχος του είναι η αποτροπή της δημιουργίας ανεξαρτήτου Κουρδιστάν δια εκδιώξεως των Κούρδων ανατολικά του Ευφράτη, αλλά και της δημιουργίας ζώνης ασφαλείας, εντός του συριακού εδάφους, κατά μήκος των τουρκοσυριακών συνόρων ανατολικά του Ευφράτη. Αυτό βέβαια θα εξαρτηθεί από τη στάση των Αμερικανών, οι οποίοι επί του παρόντος είναι αρνητικοί, αλλά με τον κ. ΤΡαμπ δεν μπορεί να είναι κανένας σίγουρος.

β. Ισραήλ - Παλαιστίνη

Στις 27 Νοεμβρίου ο Πρέσβης του Ισραήλ στα Ηνωμένα Έθνη δήλωσε ότι οι ΗΠΑ επεξεργάζονται ειρηνευτικό σχέδιο για το Παλαιστινιακό, το οποίο θα παρουσιάσουν στις αρχές του 2019, χωρίς να έχουν κοινοποιήσει λεπτομέρειες μέχρι τώρα.
Στις 23 Νοεμβρίου επετεύχθη εκεχειρία στη Γάζα, με τη μεσολάβηση της Αιγύπτου και τερματίστηκαν οι συγκρούσεις που άρχισαν το Μάρτιο και είχαν εξελιχθεί στις σφοδρότερες από το 2014.
Στην επομένη παρητήθη ο ΥΕΘΑ κ. Λίμπερμαν διαφωνώντας με την εκεχειρία και κατηγορώντας τον κ. Νετανιάχου ως πολύ ήπιο.

γ. Ιράν

Στις 5 Νοεμβρίου ο κ. Τραμπ επανέφερε τις κυρώσεις κατά του Ιράν, που είχαν αρθεί από τον κ. Ομπάμα μετά τη Διεθνή Συμφωνία του 2015, τις οποίες δεν θα εφαρμόσουν, όπως είχαν προαναγγείλει, η ΕΕ, η Ρωσία και η Κίνα, προκειμένου να κρατηθεί το Ιράν εντός της Συμφωνίας και να μην αποχωρήσει, όπως ζητούν οι σκληροπυρηνικοί από τον κ. Ροχανί, ο οποίος ανθίσταται επί του παρόντος έχοντας και τη στήριξη του κ. Χαμανεί.

Ο κ. Τραμπ επιδιώκει με τις κυρώσεις, αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, αλλά οι αντιδράσεις που προκαλεί ο τρόπος ενέργειάς του, ενδέχεται να μην οδηγήσουν σε φιλοαμερικανική κυβέρνηση, αλλά σε ένα αντιαμερικανικό καθεστώς τύπου Αχμαντιζενάντ, οπότε η κατάσταση θα γίνει χειρότερη.

δ. Σαουδική Αραβία

Στις 25 Οκτωβρίου ο Γενικός Εισαγγελέας ανακοίνωσε ότι η δολοφονία του Κασόγκι ήταν προμελετημένη και ότι οι ένοχοι θα τιμωρηθούν, ενώ μέχρι τότε το καθεστώς δήλωνε ότι αγνοεί τη δολοφονία.
Παρόλο που όλοι είναι πεπεισμένοι ότι για τη δολοφονία ευθύνεται ο πρίγκιπας Σαλμάν, υποκρίνονται ότι δεν έχουν αδιάσειστα στοιχεία, προκειμένου να μη διαταράξουν, για λόγους συμφέροντος, τις σχέσεις τους με το Ριάντ.
Στις 30 Νοεμβρίου ο κ. Τραμπ, παρά τις αντιδράσεις ακόμη και της Γερουσίας, συμφώνησε για την πώληση όπλων στο Ριάντ αξίας 15 δις δολαρίων.

9. ΑΣΙΑ

α. Κίνα

Την 1η Δεκεμβρίου συναντήθηκαν στο πλαίσιο της Συνόδου της G20 στο Μπουένος Άϊρες οι κ.κ. Τραμπ και Σι, όπου ο κ. Τραμπ δεσμεύτηκε να αναβάλει για 90 ημέρες την έναρξη επιβολής των κυρώσεων, εντός των οποίων θα πρέπει να έχει επιτευχθεί συμφωνία για τις εμπορικές τους σχέσεις και ο κ. Σι ότι η Κίνα θα αγοράσει μια ποσότητα αμερικανικών προϊόντων των τομέων γεωργίας, ενέργειας και βιομηχανίας. Εάν στο διάστημα αυτό αποτύχουν οι διαπραγματεύσεις, οι ΗΠΑ θα επιβάλουν δασμό 25% σε κινεζικά προϊόντα 200 δις δολαρίων και η Κίνα θα απαντήσει ανάλογα.

β. Κορέα

Στις 3 Νοεμβρίου το ΥΠΕΞ της Β. Κορέας ανακοίνωσε ότι, αν οι ΗΠΑ δεν άρουν σύντομα τις οικονομικές κυρώσεις, η χώρα του θα συνεχίσει το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Στις 13 Νοεμβρίου οι New York Times αποκάλυψαν, με δημοσίευμά τους, ότι η Β. Κορέα αναπτύσσει βαλλιστικούς πυραύλους σε 16 νέες Βάσεις τις οποίες γνωρίζουν οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ, αλλά ο κ. Τραμπ υποκρίνεται ότι όλα βαίνουν καλώς, προκειμένου να παρουσιάζει τη συμφωνία ως διπλωματική του επιτυχία.

SLpress: Ο εμφύλιος στην Λιβύη και η σύγκρουση Ρώμης-Παρισιού

on Τρίτη, 13 Νοεμβρίου 2018. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

Ο εμφύλιος στην Λιβύη και η σύγκρουση Ρώμης-Παρισιού

Οι εντάσεις ανάμεσα στις αντίπαλες λιβυκές δυνάμεις εκδηλώθηκαν και στην Διάσκεψη του Παλέρμο για την Λιβύη, όπως συνέβη και με τις διαφορές Ρώμης-Παρισιού, που έχουν αντικρουόμενα συμφέροντα στη βορειοαφρικανική χώρα. Ο ίδιος ο διοργανωτής άλλωστε, ο Ιταλός πρωθυπουργός Κόντε, δήλωσε, πριν την έναρξη των εργασιών, ότι στον δρόμο για την αποκατάσταση της σταθερότητας στην Λιβύη «δεν προβλέπονται συντομεύσεις της διαδρομής ούτε θαυματουργές λύσεις».

Παρόλα αυτά, οι δύο κύριοι αντίπαλοι στην στρατιωτική κρίση της Λιβύης, ο πρωθυπουργός της αδύναμης, αλλά διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Τρίπολης, Φάγεζ αλ-Σάρατζ, και ο επικεφαλής του αυτοαποκαλούμενου Λιβυκού Εθνικού Στρατού (ΛΕΣ), Χαλίφα Χάφταρ, συναντήθηκαν για πρώτη φορά από τον περασμένο Μάιο. Στο Παλέρμο από λιβυκής πλευράς βρίσκονται επίσης ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Αγκίλα Σάλεχ, ο πρόεδρος του Συμβουλίου του Κράτους, το οποίο είναι ισοδύναμο με την Άνω Βουλή στην Τρίπολη, Χάλεντ αλ Μέσρι, καθώς και οι επικεφαλής κάποιων παραστρατιωτικών οργανώσεων. 

Η ΕΕ εκπροσωπείται σε κορυφαίο επίπεδο, από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόναλντ Τουσκ και την επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Φεντερίκα Μογκερίνι. Στην Διάσκεψη είχαν προσκληθεί επίσης οι ηγέτες τριάντα χωρών, αλλά μετείχαν δώδεκα αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων. Ανάμεσά τους της Αλγερίας, της Τυνησίας, της Αιγύπτου, του Κατάρ, της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας, του Μαρόκου, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ελλάδας και της Ισπανίας. 

Κύριο θέμα της Διάσκεψης είναι η αποκατάσταση της σταθερότητας στην Λιβύη, η οποία μετά την πτώση του Καντάφι, έχει περιέλθει σε έναν φαύλο κύκλο εμφύλιων συγκρούσεων, με τις δύο κυβερνήσεις, του Σάρατζ στην Δύση και του Χάφταρ στην Ανατολή, να διεκδικούν την επικυριαρχία στην χώρα. Την κατάσταση εκμεταλλεύτηκε και το Ισλαμικό Κράτος, το οποίο έστειλε δυνάμεις στην χώρα, δημιουργώντας ακόμη μεγαλύτερες τριβές και ένοπλες αναμετρήσεις.

Οι ενστάσεις Χάφταρ

Ο Χάφταρ, έφτασε την τελευταία στιγμή στο Παλέρμο και έτυχε θερμής υποδοχής από τον Ιταλό πρωθυπουργό. Έκανε ωστόσο μεταβολή και αρνήθηκε να παραστεί στο δείπνο της Δευτέρας, παρά τις επισημάνσεις του οικοδεσπότη Τζιουζέπε Κόντε ότι η συμμετοχή του στην Διάσκεψη είναι «σημαντική». Από το δείπνο απείχε και ο πρόεδρος της Αιγύπτου, Αμπντέλ Φάταχ αλ-Σίσι, ο οποίος είναι ισχυρός υποστηρικτής του Χάφταρ.

Ο ηγέτης του αυτοαποκαλούμενου Λιβυκού Εθνικού Στρατού (ΛΕΣ) αρνείται να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με κάποιους από τους υπόλοιπους Λίβυους προσκεκλημένους, τους οποίους, σύμφωνα με το περιβάλλον του, χαρακτηρίζει ως ισλαμιστές εξτρεμιστές και υποστηρικτές της Αλ Κάιντα. Η στάση αυτή του Χάφταρ έθεσε σε αβεβαιότητα και την συμμετοχή του στην Σύνοδο, η οποία διεξάγεται στην πολυτελή Βίλα Ιτζέα, στο Παλέρμο.

Τελικά, ο πρώην αξιωματικός στις ένοπλες δυνάμεις του Καντάφι, είχε αρκετές διμερείς επαφές, ενώ παρουσία του Ιταλού πρωθυπουργού Κόντε, συναντήθηκε και με τον κύριο αντίπαλό του, τον Σάρατζ. Συνέχισε ωστόσο να επικρίνει την Διάσκεψη, υποστηρίζοντας, σύμφωνα με τηλεοπτική συνέντευξή του την οποία είδε το Reuters, ότι δεν θα μετέχει σε αυτήν «ούτε σε 100 χρόνια».

Οι στόχοι του Κόντε

Η κυβέρνηση Κόντε εργαζόταν εδώ και καιρό για την Διάσκεψη του Παλέρμο, για την οποία ο Κόντε είχε πάρει και την «έκκριση» του Τραμπ κατά την συνάντησή τους στην Ουάσινγκτον. Στόχος της ήταν η σταθεροποίηση της κατάστασης στην Λιβύη με την εφαρμογή του λεγόμενου οδικού χάρτη του ΟΗΕ, τον οποίο παρουσίασε την περασμένη Πέμπτη στην Νέα Υόρκη ο ειδικός απεσταλμένος του Οργανισμού, Γασάν Σαλάμε. 

Η Ιταλία και η διεθνής κοινότητα υποστηρίζουν το έργο του ΟΗΕ και, όπως δήλωσε ο Κόντε στην La Stampa, η Διάσκεψη αποσκοπεί στο να ξεπεραστεί «το αδιέξοδο στο οποίο έχει παγιδευτεί η λιβυκή πολιτική διαδικασία εδώ και πολύ καιρό». Ο ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ από την πλευρά του, σύμφωνα με δηλώσεις συνεργατών του, είναι ικανοποιημένος με τα μέτρα που προώθησε η κυβέρνηση Σάρατζ στα θέματα της ασφάλειας, μετά τις φονικές συγκρούσεις στα νότια προάστια της Τρίπολης, τον περασμένο Σεπτέμβριο. Εκτιμά ωστόσο ότι πρέπει να γίνουν πολλά ακόμη.

Ο ίδιος ο Σάρατζ, ως επικεφαλής της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης, εξέφρασε την περασμένη εβδομάδα την επιθυμία του στην Διάσκεψη του Παλέρμου να διαμορφωθεί ένα «κοινό όραμα» για την Λιβύη. Εξέφρασε όμως παραλλήλως και την ελπίδα στην ίδια Διάσκεψη να «ενοποιηθούν» οι θέσεις του Παρισιού και της Ρώμης σε ότι αφορά την χώρα αυτή της Βόρειας Αφρικής.

Μεταξύ Παρισίων και Ρώμης

Η ιταλική κυβέρνηση επιδίωκε αυτήν την Διάσκεψη από την Σύνοδο του Παρισιού για τη Λιβύη, που έγινε τον περασμένο Μάιο. Τότε που ο Μακρόν είχε την «φαεινή» ιδέα να υποστηρίξει την διεξαγωγή εκλογών μέχρι τον Δεκέμβριο, σε μία χώρα, όπου ομάδες ενόπλων βάλουν η μία κατά της άλλης, χωρίς να ξέρουν ποιος είναι με ποιόν. Το Παρίσι υπερασπίστηκε πιεστικά το σχέδιό του προκαλώντας την αντίδραση της Ρώμης και τον σκεπτικισμό της Ουάσινγκτον. Όπως ήταν αναμενόμενο και λογικό, το σχέδιο εγκαταλείφτηκε και πλέον οι εκλογές στην Λιβύη εξετάζονται μόνον ως ενδεχόμενο για το 2019.

Η Λιβύη αποτελεί μεγάλο πεδίο ενδιαφέροντος για την Ρώμη, αλλά και την κύρια πύλη εισόδου παράτυπων μεταναστών στην Ιταλία, πριν ο Σαλβίνι αποφασίσει να κλείσει τα ιταλικά λιμάνια για τα πλοία των ΜΚΟ. Ο ίδιος επισκέφθηκε την Τρίπολη και με δικές του πρωτοβουλίες υπογράφτηκαν διμερείς συμφωνίες με την διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση και προωθήθηκαν μέτρα για την ενίσχυση, από την Ρώμη, της λιβυκής ακτοφυλακής.

Η Ιταλία, η οποία υπήρξε και επικυρίαρχη αποικιοκρατική δύναμη στη Λιβύη, έχει προχωρήσει όμως και σε τεράστιες επενδύσεις στον λιβυκό πετρελαϊκό τομέα. Η Ρώμη στηρίζει την κυβέρνηση Σάρατζ και συνεργάζεται μαζί της για την αντιμετώπιση των μεταναστευτικών ροών. Την ίδια ώρα το Παρίσι δείχνει να κάνει προσπάθειες προσέγγισης του Χάφταρ και της κυβέρνησης της ανατολικής Λιβύης, την οποία εκτός από την Αίγυπτο στηρίζουν και τα Εμιράτα, καθώς την θεωρούν ως ανάχωμα ενάντια στην εξάπλωση του Ισλαμικού Κράτους.

Αυτό το διαιρεμένο πολιτικό τοπίο στην Λιβύη, σε συνδυασμό με την σύγκρουση συμφερόντων δύο γειτονικών χωρών, οι οποίες είναι παραλλήλως σημαντικές ευρωπαϊκές δυνάμεις, περιπλέκει την κατάσταση. Είναι επίσης ο κύριος λόγος, για τον οποίο οι αναλυτές εκτιμούν, ότι δεν αναμένονται στο Παλέρμο θεαματικά αποτελέσματα.

BESA- By Dr. James M. Dorsey: The Fragility of Middle East Alliances

on Τρίτη, 13 Νοεμβρίου 2018. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

EXECUTIVE SUMMARY: Competition among Middle Eastern rivals and ultimate power within the region’s various alliances is increasingly as much economic and commercial as it is military and geopolitical. Battles are fought as much on geopolitical fronts as they are on economic and cultural battlefields such as soccer.


Three recent developments lay bare the fragility of Middle Eastern alliances and a rebalancing of their priorities: the Russian-Turkish compromise on an assault on the rebel-held Syrian region of Idlib, the fate of troubled Abu Dhabi airline Ettihad, and battles over the reconstruction of Syria.

These developments highlight the fact that competition among Middle Eastern rivals and ultimate power within the region’s various alliances is increasingly as much economic and commercial as it is military and geopolitical. Battles are fought as much on geopolitical fronts as they are on economic and cultural battlefields such as soccer.

As a result, the fault lines of various alliances across the greater Middle East, a region that stretches from North Africa to northwestern China, are coming to the fore.

The cracks may be most apparent in the Russian-Turkish-Iranian alliance, but they also lurk in the background of Gulf cooperation with Israel in confronting Iran, as well as the unified front put forward by Saudi Arabia and the United Arab Emirates.

Russia prevented, at least for now, a rupture with Turkey by delaying an all-out attack on Idlib despite Iranian advocacy of an offensive. Turkey, already home to three million Syrians, feared that a Syrian-Russian assault would push hundreds of thousands, if not millions, more refugees across its border.

If Iran was the weakest link in the debate about Idlib, it stands stronger in its coming competition with Russia for the spoils of reconstruction of war-ravaged Syria.

Similarly, Russia appears to be ambivalent towards a continued Iranian military presence in post-war Syria, a potential flashpoint given Israel’s opposition and Israeli attacks that led recently to the downing of a Russian aircraft.

By the same token, Turkey, despite its backing of Qatar in its 15-month-old dispute with a Saudi-UAE-led alliance that is boycotting the Gulf state diplomatically and economically, poses perhaps the greatest challenge to Qatari efforts to project itself globally by operating one of the world’s best airlines and positioning itself as a sports hub.

Turkey, despite its failure to win the right to host Euro 2024 and its lack of the Gulf’s financial muscle, competes favorably on every other front with Qatar as well as the UAE, which is also seeking to project itself through soft as well as hard power. The UAE opposes Erdogan because of his Islamist leanings, ties to Iran, and support of Qatar. Turkey wins hands down against the small Gulf states when it comes to size, population, location, industrial base, military might, and sports performance.

That, coupled with a determination to undermine Qatar, was likely one reason why the UAE’s major carriers, Emirates and Etihad (which is troubled by a failed business model), have, despite official denials, been quietly discussing a potential merger that would create the world’s largest airline.

Countering competition from Turkish Airlines, which outflanks both UAE carriers with 309 passenger planes that service 302 destinations in 120 countries, may well have been another reason. Emirates, the larger of the two Emirati carriers, has a fleet of 256 aircraft flying to 150 destinations in 80 countries.

These recent developments suggest that alliances, particularly the one that groups Russia, Turkey and Iran, are brittle and transactional. They are geared towards capitalizing on immediate common interests rather than shared long-term goals, let alone values.

This is true even if Russia and Turkey increasingly find common ground in concepts of Eurasianism. It also applies to Turkey and Qatar, who both support Islamist groups, as well as to Saudi Arabia and the UAE, who closely coordinate policies but whose different goals are on display in Yemen.

The fragility of the alliances is further underscored by Turkish, Russian, and Iranian aspirations of resurrecting their respective empires in a 21st century mold and the Saudi quest for regional dominance.

Notions of empire have informed policies since long before the realignment across Eurasia as a result of the shift in the American focus from the Middle East to Asia, particularly the rise of China. Relations between the West and Russia have been increasingly strained, and Middle Eastern states like Saudi Arabia, the UAE, and Iran have been increasingly assertive.

Then-president of Turkey Suleyman Demirel told this writer as far back as the 1990s, in the wake of the demise of the Soviet Union and the emergence of independent, mostly ethnically Turkic Central Asian republics, that “Turkey’s world stretches from the Adriatic to the Great Wall of China.”

In a world in which globalization is shaped by geopolitical zones rather than individual countries, Russia’s imperative is to define itself as a Eurasian rather than a European power that would be on par with China, the EU, and a US zone of influence.

“Putin does not think along national lines. He thinks in terms of larger blocks, and ultimately in terms of the world order,” said former Portuguese minister for Europe Bruno Macaes in a recently published book, The Dawn of Eurasia.

In so doing, Russia is effectively turning its back on Europe as it reinvents itself as an Asian power on the basis of Eurasianism, a century-old ideology that defines Russia as a Eurasian rather than a European power.

The Eurasian Economic Union, which groups Russia, Kazakhstan. Kyrgyzstan, Belarus and Armenia, is a vehicle that allows Russia to establish itself as a bloc in the borderland between Europe and Asia.

Similarly, Eurasianism has gained currency in Turkey. President Recep Tayyip Erdoğan, who was enabled by the demise of the Soviet Union and the re-emergence of a Turkic world, projects his country as a crossroads between Europe, Africa, and Asia rather than as a European bridge to Asia.

In that vein, Turkish columnist Sinan Baykent projected the recent fence-mending visit to Germany by Erdoğan and his proposal for a summit on Syria involving Turkish, Russian, German, and French leaders as a Eurasian approach to problem-solving.

The meeting between Erdogan and German Chancellor Angela Merkel was meant “to pave the way for a Eurasian solution for the region… There is a new axis forming today between Berlin, Moscow, Ankara, Tehran and maybe Paris… All of these countries are fed up with American unilateralism and excessive policies displayed by the Trump administration,” Baykent said.

If Turkey’s and Russia’s vision of their place in the world is defined to a large extent by geography, Iran’s topology dictates a more inward-looking view despite accusations that it is seeking to establish itself as the Middle East’s hegemon.

Iran is a fortress. [It is] Surrounded on three sides by mountains and on the fourth by the ocean, with a wasteland at its center,” noted Stratfor, a geopolitical intelligence platform. Gulf fears are rooted not only in deep-seated distrust of Iran’s Islamic regime, but also in the fact that the foundation of past Persian empires relied on control of plains in present-day Iraq.

As a result, the maneuvering of Gulf states, in contrast to Turkey and Russia, is driven less by a conceptual framing of their place in the world and more by regional rivalry and regime survival. Countries like Qatar, Saudi Arabia, and the UAE walk a fine line focusing geopolitically on an increasingly unpredictable US and economically on China and the rest of Asia, including Russia, Korea, and Japan.

What the plight of Idlib, potential change in aviation, and competition for reconstruction contracts collectively highlight is the brittleness of Middle Eastern alliances that threatens to be reinforced by economics, rendering it an increasingly important factor alongside geopolitics.

“Stakes for all parties are starting to divert from each other in Syria and the prospects of cooperation with Russia and Iran are becoming more challenging,” said Turkish columnist Nuray Mert, commenting on the situation in Idlib. Her analysis is as valid for Idlib as it for the prospects of many of the Middle East alliances.

View PDF

A podcast version of this story is available on Soundcloud, Stitcher, TuneIn, and Tumblr.

Dr. James M. Dorsey, a non-resident Senior Associate at the BESA Center, is a senior fellow at the S. Rajaratnam School of International Studies at Singapore’s Nanyang Technological University and co-director of the University of Würzburg’s Institute for Fan Culture.

BESA Center Perspectives Papers are published through the generosity of the Greg Rosshandler Family

Πολυκλέτα Αθανασιάδου: Γιατί Δημιουργήθηκε Η Ευρασιατική Οικονομική Ένωση;

on Παρασκευή, 09 Νοεμβρίου 2018. Posted in Διεθνείς Εξελίξεις και Στρατηγικές Εκτιμήσεις

Η Συμφωνία για την ίδρυση της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης (EOΕ) υπογράφηκε στις 29 Μαΐου του 2014 στην Αστανά του Καζαχστάν από τους προέδρους της Ρωσίας , της Λευκορωσίας και του Καζαχστάν. Τέθηκε σε ισχύ την 1 Ιανουαρίου του 2015. Αργότερα προστέθηκαν το Κιργιστάν και η Αρμενία.

Αξίζει να αναφερθεί ότι ο πληθυσμός των χωρών της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης ανέρχεται σε 182,7 εκατομμύρια (το 2,5% του παγκόσμιου πληθυσμού). Ενώ το ΑΕΠ στις χώρες της Ένωσης το 2014 ανήλθε σε 2,2 τρισεκατομμύρια δολάρια ( αποτέλεσε το 3,2% του παγκόσμιου ΑΕΠ). Επίσης, , να σημειωθεί ότι ο όγκος της βιομηχανικής παραγωγής ανήλθε σε 1,3 τρισεκατομμύρια δολάρια (το 3,7% της παγκόσμιας βιομηχανικής παραγωγής).. Επιπρόσθετα , ο όγκος του εξωτερικού εμπορίου αγαθών με τρίτες χώρες ανήλθε σε 877,6 δισεκατομμύρια δολάρια του 2014( το 3,7% των παγκοσμίων εξαγωγών και το 2,3% των παγκοσμίων εισαγωγών).

Σύμφωνα με τη Συνθήκη για την ίδρυση της EOΕ , η Ένωση είναι ένας διεθνής οργανισμός περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης , ο οποίος έχει διεθνή νομική προσωπικότητα.

Στη Συνθήκη υπογραμμίζεται ότι τα συμβαλλόμενα μέρη καθορίζουν την Ένωση , εντός της οποίας εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων , των υπηρεσιών και της εργασίας . Επίσης, υλοποιείται από τα κράτη μέλη μια συνεκτική και ενιαία πολιτική στους τομείς που καθορίζονται στη Συνθήκη και στις διεθνείς συμφωνίες εντός της Ένωσης.

Ποιοι είναι όμως οι κύριοι λόγοι της δημιουργίας της Ευρασιατικης Οικονομικής Ένωσης;

Οι κύριοι στόχοι εξωτερικής πολιτικής περισσότερων κρατών επικεντρώνονται στη γεωγραφική περιοχή στην οποία βρίσκονται. Ως εκ τούτου , οι σχέσεις με τις γειτονικές χώρες είναι ζωτικής σημασίας και αποτελούν προτεραιότητα των διπλωματικών ανησυχιών. Για τη Ρωσία η προτεραιότητα είναι η δημιουργία μιας ένωσης από τα μετασοβιετικά κράτη , τα οποία θα παραμείνουν στο άμεσο μέλλον η ζώνη ζωτικών συμφερόντων της. Πρέπει να τονιστεί ότι οι προτεραιότητες της Ρωσίας στην περιοχή είναι μόνιμες , δε βασίζονται σε βραχυπρόθεσμα , εφαρμοσμένα ή υπηρεσιακά καθήκοντα. Μια από αυτές τις προτεραιότητες προβλέπει το σχηματισμό της περιφερειακής ολοκλήρωσης , ακόμη και της υποπεριφερειακής ολοκλήρωσης σε μετασοβιετικό χώρο, επίσης την ανάπτυξη διμερούς και πολυμερούς συνεργασίας με τα κράτη μέλη της Κοινοπολιτείας Ανεξαρτήτων Κρατών(ΚΑΚ). Έτσι, από την 1 Ιανουαρίου του 2012 , άρχισε να λειτουργεί ο Ενιαίος Οικονομικός Χώρος με τη συμμετοχή τριών κρατών : της Ρωσίας, της Λευκορωσίας και του Καζαχστάν.

Γεωοικονομικοί λόγοι

Αναφέρεται ότι για τη δημιουργία της ΕΟΕ ως πρώτο κίνητρο ήταν γεωοικονομικό. Η Μόσχα θεωρεί την Ευρασιατική Οικονομική Κοινότητα ,και έπειτα την Ευρασιατική Οικονομική Ένωση ως πυρήνα της οικονομικής ολοκλήρωσης , ένα εργαλείο για την υλοποίηση σημαντικών ενεργειακών υποδομών , βιομηχανικών και άλλων κοινών έργων. Η ΕΟΕ καλείται να μεγιστοποιήσει τη χρήση αμοιβαίων ωφέλιμων οικονομικών δεσμών στην περιοχή της ΚΑΚ.

Σύμφωνα με τους ειδικούς , με τη σταθεροποίηση του οικονομικού χώρου της ΚΑΚ, η Ρωσία σχεδιάζει να λύσει το πρόβλημα της εξασφάλισης της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης μακροπρόθεσμα. Για τη Ρωσία η υλοποίηση των διαδικασιών ολοκλήρωσης έχει θετικές επιπτώσεις.

Πρέπει να σημειωθεί ότι στην πολιτική επιστήμη υπάρχουν δύο βασικές σχολές που εξηγούν το ενδιαφέρον του κράτους για τη διαμόρφωση των σχέσεων ολοκλήρωσης: ο λειτουργισμός και ο πολιτικός ρεαλισμός. Στο επίκεντρο της λειτουργικής προσέγγισης της παγκόσμιας πολιτικής , συμπεριλαμβανομένης και της ευρασιατικής ολοκλήρωσης , είναι η προτεραιότητα των ανθρώπινων αναγκών και του δημοσίου συμφέροντος.

Η λειτουργική ανάλυση βασίζεται στο γεγονός ότι τα κράτη δημιουργούν διαφορετικούς διεθνείς θεσμούς ( συμπεριλαμβανομένων και των περιφερειακών) για την επίλυση ορισμένων λειτουργικών προβλημάτων. Σύμφωνα με αυτή την άποψη , η ανάπτυξη των περιφερειακών εμπορικών και οικονομικών σχέσεων πιέζει το κράτος να δημιουργήσει θεσμούς που να προωθήσουν αυτές τις σχέσεις σε υψηλότερο επίπεδο και έτσι θα βελτιωθεί η ευημερία των κρατών μελών.

Η ολοκλήρωση πραγματοποιείται προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί το κόστος και να μεγιστοποιηθούν τα κέρδη , να αυξηθεί το ΑΕΠ. Όσον αφορά τη δεύτερη σχολή – ρεαλισμό- η δημιουργία περιφερειακών ενώσεων θεωρείται ως μέρος της γενικής πολιτικής του κράτους να ενισχύσει την επιρροή του στο ανταγωνιστικό περιβάλλον των διεθνών σχέσεων.

Γεωπολιτικοί λόγοι

Πρέπει να αναφερθεί ότι η ελκυστικότητα της ευρασιατικής ολοκλήρωσης για τη Ρωσία δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα οικονομικά οφέλη . Η ενοποίηση , η οποία ξεκίνησε με το έργο κοινού οικονομικού χώρου και την τελωνειακή ένωση , και στη συνέχεια την Ευρασιατική Οικονομική Κοινότητα , και τέλος την Ευρασιατική Οικονομική Ένωση, για την Μόσχα είναι ένα γεωπολιτικό έργο.

Η Ρωσία προσπαθεί να αποφύγει το σχηματισμό εχθρικών συμμαχιών έναντι της Ρωσίας στις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες ή στις χώρες του «εγγύς εξωτερικού» . Συνεπώς η Μόσχα δημιουργεί ένα πολιτικοοικονομικό μπλοκ στο μετασοβιετικό χώρο για να ενισχύσει τις θέσεις της στη διεθνή σκηνή. Σημειώνεται ότι η Ρωσία βλέπει τον εαυτό της ως έναν «πόλο σε έναν πολυπολικό κόσμο». Ο γεωπολιτικός πόλος είναι ένα κράτος που έχει ικανότητα να ασκεί την επιρροή του στην παγκόσμια πολιτική και στις διεθνείς σχέσεις , και να συμμετάσχει στη διαμόρφωση της παγκόσμιας τάξης. Οι γεωπολιτικοί πόλοι σχηματίζουν γύρω τους ενώσεις ένταξης οικονομικής , πολιτικής και στρατιωτικο-πολιτικής φύσης. Αποτελούν κέντρα έλξης για άλλες χώρες στις περιφέρειες τους . Αναφέρεται ότι η ανάπτυξη διαδικασιών ολοκλήρωσης γύρω από την περιφερειακή εξουσία δίνει την ευκαιρία σε ένα κράτος να ανέλθει σε υψηλότερο επίπεδο στην παγκόσμια ιεραρχία . Η δημιουργία τέτοιων ενώσεων στον μετασοβιετικό χώρο ακολουθείται από μια αντικειμενική διαδικασία η οποία εξαρτάται από γεωγραφικούς , οικονομικούς , ιστορικούς, πολιτικούς και άλλους παράγοντες.

Πρέπει να σημειωθεί ότι τα μετασοβιετικά κράτη ενώνονται με κοινή ιστορία , επίσης στις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης διατηρούνται διαφορετικοί πολιτισμικοί δεσμοί μεταξύ των λαών , χρησιμοποιούνται τα ρωσικά ως γλώσσα ενδοεθνικής επικοινωνίας.

Νοσταλγία

Ο σχηματισμός της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης δε βασίζεται μόνο στους γεωπολιτικούς και γεωοικονομικούς παράγοντες. Με τη δημιουργία της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης εκφράζεται η νοσταλγία των Ρώσων πολιτών για την «Μεγάλη Ρωσία», δίνοντας εντύπωση της «ενιαίας ρωσικής γης», αναβιώνοντας την «αυτοκρατορία» ή αντικαθιστώντας την ΕΣΣΔ. Συνεπώς , η Ρωσία , καταβάλλοντας τα τελευταία χρόνια σημαντικές προσπάθειες σε περιφερειακά προγράμματα και δημιουργώντας μια «ενιαία συλλογική ρωσική γη», θα επιδιώξει να ικανοποιήσει την ανάγκη των Ρώσων πολιτών για νοσταλγία.

Πηγή: https://presscode.gr/2018/10/giati-dimioyrgithike-i-eyrasiatiki-oikonomiki-enosi/?fbclid=IwAR2hckmSjFQOsWUUFvE244UrgTECJPXfrIHVmNaiKEbvCorGqrsqE6hDJUY  

[12 3 4 5  >>